Genelbilge.com | nedir, tanımı, anlamı,nasıl yapılır

Yirminci yüzyılda genci kabul gören bir tanı­ma göre iktisat, kıt kaynakların sınırsız ve ra­kip kullanımlara tahsis edilmesinin incelenme­sidir. Akademik çevrelerde, bireylerin ve top­lumların maddi ihtiyaç ve arzularını tatmin için geliştirdikleri yöntemlerle uğraşan bir sos­yal bilim olarak tanımlanmaktadır. Böyle bir çerçevenin başlıca zaafı, depresyon veya top­lam talep yetersizliği gibi sorunları kapsama-masıdır. Oysa modern piyasa ekonomilerinin birçoğu büyük miktarlarda kaynağın atıl dur­duğu dönemlerden geçmektedirler, özellikle emek ve fabrika kapasitesi yönünden. Bu du­rumda asıl mesele kaynakların hangi yöntem­le kullanılacağı değil, kullanılır hale nasıl geti­rileceğidir. Kaynaklan kullanımlara göre tah­sis sorunu ile kaynakların tam kullanımını ba­şarma sorunu arasındaki fark kabaca iktisadın iki temel dalına tekabül etmektedir: Mikroikti-sat ve makroiktisat. Ancak, para ve genel fiyat dengesi İle ilgili bazı hususları kapsamasından ötürü, ınakroiktisatın da kaynakların tahsisi ile bağı vardır. Devamını oku …

Ekonometrik bir modelin spesifikasyonu ta­mamlandıktan (özellikleri belirlenip model formüle edildikten) sonra ekonometrisyenin onun tahmini aşamasına geçmesi gerekir. Baş­ka bir deyişle ekonometrici, modelin katsayıla­rının sayısal tahminini elde etmesi gerekir. Modelin tahmini, çeşitli ekonomelrik metodlar, bunların varsayımları ve parametre tah­minleri açısından bu varsayımların ekonomik sonuçları hakkında bilgiyi gerektiren salt tek­nik bir aşamadır.

Tahmin aşaması şu adımlardan oluşur:
Devamını oku …

Ekonometri, iktisat teorisi, matematik ve is­tatistiğin birleşmesiyle ortaya çıkan bir İktisat dalı ve bir iktisadi araştırma yöntemidir. Amaç matematik ve istatistikten yararlanmak suretiyle iktisat kanunlarını sayısal (kantita-tif) olarak ortaya koymak ve çeşitli iktisadi so­runların sayısal olarak incelenmesine, isabetli iktisadi kararların alınmasına yardımcı olmak­tır. Tanım biraz daha açık şekilde şöyle ifade edilebilir: Ekonometri, iktisadi ilişkilerin para­metreleri (örneğin, elastikiyetler, meyiller, marjinal değerler vb.) için sayısal değerler ver­mek ve iktisat teorilerini doğrulamak amacı ile iktisat, matematik ve istatistiğin bir enteg­rasyonu olarak düşünülebilir. Devamını oku …

Önceleri organizma ile çevre arasındaki İliş­kilerin incelenmesi şeklinde biyolojide kullanı­lan ekoloji, daha sonra sosyal bilimlere ilişkin birterim niteliği kazanmıştır. Biyolojideki kul­lanımda terim bireysel organizmalarla çevre (autecology) ve gruplarla çevre (synecology) arasındaki ilişkileri İçerir. Sosyal bilimlerde ekoloji terimi “syııecology” ile, yani insan grup­ları (ya da halkları) ile ait oldukları çevreleri, özellikle de fiziksel çevreleri arasındaki ilişki­lerin incelenmesiyle sınırlandırılmıştır. En geniş anlamda beşeri ekoloji, insan grup­ları (ya da nüfusları) İle çevrelen arasındaki ilişkilerin incelenmesi şeklinde tanımlanabi­lir. Tüm tanımlar, alanın bu temel karakterimi Devamını oku …

Nesnelerle duygusal bir özdeşlik ilgisi kur­ma, kendini bir başkasının yerine koyma olayı­na Einfühhmg (Özdeşleyim) adı verilir. Ein­fühlung olayında biz, nesneleri içinden kavrar ve yaşarız. Ama bu nesnelerde kavradığımız, yaşadığımız şey, nesnenin kendisi değil, nesne­ye yüklenen, yüklediğimiz kendi duygulurımız-dır. Örneğin yıkık bir ahşap ev karşısında duy­duğumuz eziklik ve burukluk, eve değil, kendi­mize ait bir duygudur. Fakat bu eziklik ve bu­rukluk duygusunu kendimizde değil, o yıkık evde yaşarız. Yine dalgalı bir deniz karşısında duyduğumuz coşkunluk duygusunu, yine ken­dimizde değil, o dalgalı denizde yaşarız. Bu ör­neklerden anlaşıldığı gibi, biz nesnelerle ara­mızda bir özdeşlik ilgisi kuruyor, sahip olduğu­muz duygulan nesnelere yükleyerek sanki on­larla özdeşlemiyoruz. İşte bu özdeşleşme Ein-fühlung olayını meydana getiriyor. Devamını oku …

İslam aleminin büyük bir çoğunluğu (% 93 kadar) tarafından kabul edilen ve gönül bağla­nılan Ehl- isünnet, Hz.Peygamberin sünneti İle sahabe ve onların yolunda olanlara verilen bir isimdir. İsmin ortaya çıkışı, Hz.Pcygambcrin, ümme­tin 73 fırkaya ayrılacağı ve bunlardan sadece birinin, o da kendisi ve ashabının yolundan yü­rüyenlerin Cennet’c girebileceği, diğerlerinin ise Cchennem’lİk olacağına dair olan hadis gösterilmektedir. Böylece, Rasıtlullah ile asha­bının yolundan gidenlere ve her şeyleri ile bu­nu benimseyenlere “Sünnet ve Cemaat Men­supları” manasına “Ehlu’s-Sunne vc’1-Cemaa” denmiştir. Gerçi tek başına “Sünnî” kelimesi çok erken dönemlerde kullanılmıştır. Bunun­la beraber İslam dünyasında Sünnet ve Cema­at zümrelerine işaret etmek üzere farklı terim­ler de kullanılmıştır. Nitekim, “Ehlu’s-Sünne” tabiri yanında “Ehlu’s-Sunne ve’l-Ccmaa” Eh-lu’s-Sunnc vc’1-Cemaa ve’I-Asâr”, “Ehlu’1-Ha-disvc’s-Sunne”, “Ehlu’s-Sunne vc’I-İstikame”, “Ehlu’l-Ccmaa” gibi isim ve deyimlere rastlan­makladır. Devamını oku …

Vahiy yoluyla indirilen kutsal kitaplara ina­nanları niteleyen bir terim olan ehl-i kitap (ki­tap ehli), Kur’an’ın çeşitli yerlerinde geçer. (Bk. Bakara, 105-109; Al-i İmran, 64,65,09,75,98,110,113). Kur’an bu terimle müşriklerden ayırt etmek İçin kutsal kitaplara (Tevrat, Zebur ve İncil) İndirilmiş bulunan Yahudi ve Hıristiyanları kasdcder. Bu kitap­lar tahrif edilmiş olmakla beraber, içlerinde vahye dayanan hakikat ve hikmetler de bulun­ma ihtimalinden dolayı İslam, onlara inanan Yahudi ve Hıristiyanları, müşriklere nisbetle ayrıcalıklı bir konuma oturtmuştur. İslam müş­riklere yapılanların aksine, İslam İdaresine ita­at eden Yahudi ve Hıristiyanları, cizye ve ha­raç karşılığında, kendi ibadetleriylc serbestçe meşgul olmalarına izin vermiştir. Devamını oku …

Eğitim terimi, en genel anlamda gençlerin ya da çocukların yetiştirilmesi, zilini ve ahlaki eğitimi; aklî meleke ve niteliklerin özellikle de okul benzeri kurumlarda sistematik bir öğretîm yardımıyla geliştirilmesini İfade eder. Anlam biraz daha genişletil irse, yetişkin yaşta edinilen eğitim ve öğrenimi de kapsar. Bazan bu anlam tüm toplumsal düzenleme­lerin öğretici etkileri olduğunu ifade edecek biçimde genişletilir. Devamını oku …

Başkalarının davranışını kendi isteklerine zorla uydurabilme imkânı, emir ve direktifler vererek toplum davranışını yönlendirme gü­cü, yüksek otorite. Siyaset biliminde millî sınır­lar içinde Devlet’in en üstün yetki ve güç sahi­bi olması, uluslararası sistemde İse Devlet’in sadece kendi taahhütleri çerçevesinde sınırla­nabilen ve diğer devletlere eşit mutlak bağım­sızlığı anlamına gelir. Felsefe, sosyoloji ve ikti­sat alanlarında az çok farklı anlamlarda kulla­nılan egemenliğin en yaygın kullanımı siyaset alanındakidir. Devamını oku …

1- Çeşitli Döviz Tanımları

Döviz piyasalarında temel araç olan döviz, madeni ve kağıt para şeklindeki tüm yabancı ülke paraları ile bu paralarla ödemeleri sağla­yan her türlü hesap, belge ve araçlardır. Böyle bir tanını dövizi geniş anlamda kullanmakta­dır. Dar anlamda döviz tanımına ise yalnızca yabancı ülke paralan cinsinden ödemeyi sağla­yan her türlü hesap, belge ve araçlar girer. Ge­niş anlamda döviz tanımında yer alan unsur­lardan dar anlamda döviz tanımı İçinde yer alan unsurlar çıkartıldığında geriye “efektif dö­viz” kalır.

Devamını oku …

Doğu psikolojisi yeni kullanıma girmiş bir terim olup psikolojide Doğulu ve Batılı tavırla­rın ortak bir yöntem ve çatı içerisinde bütün­leştirilmesini amaçlayan yaklaşımla şekillen­miştir. Doğu psikolojisi genellikle gerçeğe sez­gisel yoldan ve manevî temrinlerle ulaşılabile­ceği görüşünü yansıtır ve bu yönüyle de gerçe­ğe deneysel açıdan yaklaşan Batı psikolojisin­den ayrılır.Doğu, yüzyılımızın ikinci yarısından önce, psikiyatri tarihine yalnızca ilk ve ortaçağlarda ruh hastalıklarının durumu başlığı altında ko­nu oluyor ya da ruh sağlığı hizmetlerinin geri kalmış alanlarda yürütülme güçlükleri veya kültürlere özgü psikolojik durumlarda Do-ğu’dan söz ediliyordu. Batılı halk ve aydınlar katında Doğu kavramı, egzotik anlamlar çağ­rıştırıyordu. Ancak yüzyılımızın ikinci yarısın­dan itibaren Doğu kavramının psikiyatri ve psikoloji çevrelerinde çağrıştırdığı anlamlar­da önemli değişiklikler oldu. Devamını oku …

Çocuk düşürme ve aldırma, gebeliği önleyici önlemler alma, kısırlaştırma gibi yollarla do­ğurganlığı kontrol altına alarak doğumlar ara­sı süreyi ve doğum sayısını ayarlamayı amaçla­yan kısıtlama yöntemlerinin tümüne doğum kontrolü adı verilir. Nüfus Planlaması, aile plan/aması da denilir.
Gebelik öncesi ve sonrası olmak üzere iki ay­rı dönemde farklı yöntemlerle gerçekleştiri­len bu uygulamayı, Devamını oku …

Matematik ve istatistik tekniklerin ekono­mik faaliyetlerin değerlendirilmesinde, sevk ve idare problemlerinin çözüm 1 enmesindeki rolü ve etkisi özellikle önemli olmuştur. Hızla gelişen yeni matematiksel teknikler, karar al­ma sürecine kolay çözüm yolu getiren nitelik­leri ile gerek özel, gerekse kamu sektörünün ekonomik faaliyetlerinde etkinlik kazanmış­tır. Sınırlı kaynak İmkânlarını belirli amaçla­rın gerçekleşmesine yöneltmek, doğal bir zo­runluluğu da beraberinde getirmektedir. Mevcut kaynakların belirli programlara yöneltilmesindckı amaç, kaynak dağılımlarının opti­mum çözümünü sağlayacak nitelikte olması ve tercihler seti için en iyi bileşimi vermesidir.
Devamını oku …

1- Düşüncenin gerçekle uyuşması, yargı ve önermelerin gerçeğe uygun olması, yani veril­miş bir olguyla uyuşması (içeriksel doğruluk),

2- Düşüncenin kendi kendisiyle uyum için de olması, çelişik olmaması (biçimsel doğruluk) diye ikiye ayrılır.

Doğruluk, doğru olan önermenin sıfatıdır. Fiilen tecrübe edilmiş olan şeyinde sıfatıdır. Doğru, deney doğrusu ve akıl doğrusu olmak üzere ikiye ayrılabildiği gibi, doğruluk da de­neysel doğruluk ve aklî doğruluk diye de ikiye ayrılabilir. Zamana, belirli şanların bulunma­sına ve belirli bir zaman diliminde gerçekleş­meye bağlı olan doğrulara, olgu doğrularına sı­fat olan doğruluğa, deneysel doğruluk denir. Nedenİyalnızca akılda bulunan, zamana bağlı olmayıp zaman üstü olan, her zaman ve her yerde geçerli olan doğruların sıfatı olan doğru­luğa da mantıkî doğruluk/aklî doğruluk adı verilir. Bilimsel doğruluğun mukabili varlıksal doğruluktur. Devamını oku …

Doğrulama özellikle deneysel yöntemde bir varsayımın sınanması sırasında yapılan işlem­lerin bütününü ifade eder. Bilinen bir önerme­nin doğru veya yanlış olduğunu uygulama ya da karşılaştırmalar yaparak araştırmak ve in­celemektir. Yine bir varsayımın veya bir inan­cın kapsadığı sonucu gözlemlenen olaylarla karşılaştırarak denetlemek, yani doğrudan doğruya gözlem yaparak kontrol etmektir. Başka bir ifadeyle doğrulama, geçerliliği ispat­lanmamış bir önerme ya da bir önermeler dizi­sinin doğruluğunu tesbît etme İşleminin bütü­nüne işaret eder. Deneysel bilimlerde bir önerme deney ve gözlemlerle denenir. Bu de­neme işlemi aynı zamanda dilsel planda bir doğrulama İşlemine de işaret eder. Bu durum­da doğrulama terimi hem deney ve gözlem yapma İşlemini, hem de bu İşlemi yapan kim­senin zihninde tasarladığı bir takım işlemleri kapsar. Bu işlemler doğrulamanın dil ile ilgili yönünü meydana getirir.
Devamını oku …

Doğru, tabiatla ilgili olarak kullanıldığında, gerçeğe, ilgili olduğu doğal nesneye uygun olan fikir ve düşünceye denir. Zihin alanında ise doğru, düşünme yasalarına uygun olan dü­şünceye denir. Doğrunun karşıtı yanlıştır. Doğrunun, esas anlamı, önermelerden söz edildiği zaman, ka­bul edilmesi doğru olan sözün sıfatıdır, “Doğ­ru önerme” sözünde olduğu gibi. Şahıslardan veya nesnelerden söz edildiği zaman doğru, hi­kaye ve rivayet edilen şey karşılığı olarak, ger­çekten meydana gelen, gerçek anlamına gelir. Yani göründüğü gibi olan, gerçek nesne gibi. Örneğin taklit değil, gerçek İnci, gerçek bir de­lil, gerçek bir hatip, gerçek bir sanatkar gibi. Devamını oku …

Her yerde ve her zaman İçin geçerli, değiş­mez, en üstün ve en mükemmel olduğu ileri sürülen hukuk kuralları bütününe doğal hu­kuk denmektedir. Belirli bir ülkede ve belirli bir zamanda uygulanmakta olan hukuk kurallarından üstün olduğu, toplumun sorunlarına en uygun çözümler getirdiği ve bu nedenle de pozitif hukuk kuralları üzerinde etkide bulun­duğu kabul edilmektedir. İnsan tabiatından doğduğu savunulan doğal haklar, zaman ve mekâna bağlı olmadan her zaman için vardır ve onlardan vazgeçilmesi, başkasına devredil­mesi mümkün olmayan temel hak ve hürriyet­ler şeklinde belirmektedirler. Devamını oku …

Latince bir kelime olan dogma, bir din ya da felsefe doktrinine temel olan görüş, ve inanış demektir. Kelime genellikle, sözü kesin kanıt ve senet kabul edilen bir kimse tarafından bas­kı yoluyla kabul ettirilen, her türlü araştırma ve eleştirinin üstünde tutulan görüş ve düşün­ce anlamında kullanılır. Dogmatizm ise, dog­macılık, yani kendi görüş ve düşüncesini her­hangi bir kanıl ileri sürmeye gerek duymaksı­zın kesin doğru kabul etme veya güven duydu­ğu kimseler böyle kabul ediyor diyerek, onla­rın görüş ve öğretilerini güvenle savunma öğ­retişidir. Başka söyleyişle bir kısım a pirori il­keleri (dogmaları) ya da değişmeyen inanışla­rı benimseyerek insan bilgisinin kesin hakikat­lere ulaşabileceğini, buna bağlı olarak aklın mutlak bir değeri bulunduğunu, böylece bilgi­nin ve metafiziğin mümkün olduğunu İleri sü­ren felsefi bir anlayışın adı olmaktadır. Kant bunu, saf aklın kendi gücünü eleştirmeksizin tuttuğu yol olarak görmektedir. Genel anlam­da düşüncenin özgürlüğünü ve bağımsızlığım sınırlayan ve hatta ortadan kaldıran her türlü düşünme biçimine dogmatizm adı verilir. Devamını oku …

Kaba veya mekanik materyalizmden farklı olarak, “tabiat, toplum ve bilinç” olgularını madde de var olduğu ileri sürülen “İç-çelİşmc” yasasına dayayan ve bu çelişme nedeniyle her-şeyin daima daha ileriye ve daha iyiye doğru kendiliğinden hareket ve değişim halinde bu­lunduğunu savunan tarihi ve felsefi teoriye di­yalektik materyalizm denir. Materyalizm ve hatta “cedel-münakaşa” şek­lindeki sözcük anlamıyla diyalektik, belki in­sanlık kadar eskidir. Sözgelimi, eski Yunan’da Anaksagoras’ta, Demokritos’un atomculuğu ve Epikür’ün hazcılığında materyalist öğeler hakim olduğu gibi, çağdaş diyalektiğin kökleri­ni de çeşitli biçimleriyle eski Hind ve Yunan düşüncelerinde bulmak yine mümkündür. Sö­zünü ettiğimiz atomcu filozoflarda görülen ve Rönesans sonrası Avrupasında Descartes düa-izmiyle Newton mekaniğinin bir bakıma se­bep olduğu ve Hobbes, Priestley, La Mettrie ve d’Holbach gibi filozoflarca geliştirilip, Devamını oku …

Tartışma tekniği olarak diyalektik karşılıklı konuşma da, tartışmak suretiyle hakikati ara­ma ve ortaya çıkarma sanatıdır. Ancak karşı­lıklı konuşmada tarafların birinin gereken dik­kati göstermemesi halinde hakikati arama ve ortaya çıkarmada herhangi bir sonuca ulaşma sözkonusu olmayacağından, bu diyalektik “ce-del” olarak tanımlanır. Biçimsel veya formel mantık, maharetli, ancak yararsız tartışma ve­ya formel mantık, maharetli, ancak yararsız tartışma veya konuşma ya da düşünce incelik­leri de böyledir. Hegel felsefesinde İse diyalek­tik, düşüncenin değişerek gelişimi anlamında­dır. Elaalı Zenon felsefesinde karşıiıklı konuş­mak suretiyle sonuç çıkarmayı ifade eder. Ni­tekim Zenon hareket konusundaki eleştirileri­ni bu çıkarıma dayanarak temellendirir.
Devamını oku …