aşılar
Aşı denilince insan oğlunun yaratılıştan bu yana gördüğü,duyduğu ya da geçirdiği her türlü rahatsızlık ya da daha baş göstermeden kontrol altına alınması gereken hastalıklar için bir önleyici ilaç akla gelir.Birçok aşı çeşidi bulunmaktadır şöyle ki; çiçek hastalığından kuduza, gribin her türlüsünden vereme gibi saymakla bitiremeyeceğimiz bir çok hastalık için önleyici vücuda enjeksiyon ile zerk edilen çözeltidir.
AŞILAR (1.Bölüm)

Aşı ile korunulabilir hastalıklar; gerek yol açtıkları sağlık sorunları ve büyüme-gelişme bozuklukları, gerekse ölümler nedeniyle çocuk sağlığını önemli ölçüde etkileyen sorunlar arasında yer almaktadırlar.
Aşı ile korunulabilir hastalıklar:
• Difteri
• Boğmaca
• Tetanos
• Polio (Çocuk felci)
• Kızamık
• Hepatit B

aşı yan etkileri

Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF rakamlarına göre gelişmekte olan ülkelerde 5 yaş altındaki çocuk ölümlerinin yaklaşık %19’u aşı ile korunulabilir hastalıklara bağlı olarak meydana gelmektedir.
Gelişmekte olan ülkelerde 5 yaş altı çocuk ölümleri:
• %81 Kızamık
• %3 Boğmaca
• %2 Tüberküloz
• %5 Neonatal Tetanos
• %9 Diğer

DSÖ tahminlerine göre her yıl bu hastalıklara bağlı görülmesi muhtemel sakatlık ve ölümlerin yarıdan fazlası aşılama sayesinde önlenebilmektedir. Aşı ile önlenebilir hastalıklar ülkemizde de özellikle 5 yaşından küçük çocuklarda görülen hastalıklar arasında ilk sıralarda bulunmaktadır. Ülkemizde 1971 yılından beri uygulanmakta olan bu programın amacı; aşı ile korunulabilir hastalıkların morbidite ve mortalitesini azaltmak için, bu hastalıklara duyarlı toplum gruplarında etkinliği korunmuş aşı ile yüksek aşılama oranlarına ulaşmaktır.

aşı zamanları

Tarihçe:
Türkiye’de aşılama hizmetlerinin rutin olarak verilmesine 1930’lu yıllarda önce Çiçek aşısı ile başlanmıştır. Daha sonra sırasıyla Difteri, Boğmaca, Tetanos, BCG (Verem), Polio (Çocuk felci) ve Kızamık aşıları uygulamaya girmiştir. 1985 yılında yurt çapında uygulanan Türkiye aşı kampanyası ile, kampanya öncesi %20-30’lar civarında olan aşılama oranları %82-83’lere yükselmiştir. Yapılan hesaplamalara göre bu kampanya ile yaklaşık 30.000 çocuğun hayatı kurtarılmış 3.000.000 çocuğun ise hastalanması önlenmiştir.

aşı korunması

Hedef:
Genişletilmiş bağışıklama programında ana hedef, her bir aşıyı ülke genelinde her yıl doğan yaklaşık 1.4 milyon bebeğin en az %95’ine uygulamak ve bu oranın devamlılığını sağlamaktır. Ayrıca bu kapsamda ilk yılını bitiren bebeklerin en az %80’inin bütün aşılarının tamamlanmış olması amaçlanmaktadır.
Diğer hedefler; 5 yaş altı çocukların eksik aşılarının tamamlanması olarak özetlenebilir. Ayrıca tespit edilen tüm gebe kadınların tetanosa karşı aşılanması da hedeflerimiz arasındadır.

aşı çeşitleri

Elde edilen sonuçlar:
Aşılama hizmetleri, çağdaş sağlık anlayışı doğrultusunda birinci basamak sağlık kuruluşlarında ücretsiz ve sürekli olarak verilmektedir. Sağlık Bakanlığı Türkiye genelinde aşı ile korunulabilir hastalıkların önlenmesi ve kontrolüne yönelik tedbirleri titizlikle takip etmektedir. Bu çerçevede aşılama oranları son yıllarda ülke geneline göre daha düşük kalan illerde ek aşılama aktiviteleri yapma gereği ortaya çıkmıştır.
Polio eradikasyon programında 1995, 1996 ve 1997 yıllarında tüm 5 yaş altı çocuklara “Ulusal aşı günleri” ile 2’şer doz oral polio aşısı uygulanmıştır. Ülkemizde 1997 yılında vahşi virusa bağlı 6 polio vakası görülmesi üzerine 1998 yılında 4.Ulusal aşı günleri uygulanmıştır.
Hastalık kontrol programları:
• Polio eradikasyon programı
• Neonatal Tetanoz eradikasyon programı

ARA SINAV (Doğru-Yanlış):

[ ] 1- Difteri, Brucella , Tetanos, Polio (Çocuk felci), Kızamık, Tüberküloz aşı ile korunabilir hastalıklardır.

[ ] 2- Gelişmekte olan ülkelerde 5 yaş altı çocuk ölümlerin çoğu KIZAMIK hastalığından olmaktadır.

[ ] 3- Türkiye’de aşılama hizmetlerinin rutin olarak verilmesine 1930’lu yıllarda önce Su Çiçeği aşısı ile başlanmıştır.

[ ] 4- Son yıllarda yapılan aşılama kampanyaları ile, aşılama oranları %20-30’lar dan %80’li rakamlara yükselmiştir. Yapılan hesaplamalara göre yaklaşık 30.000 çocuğun hayatı kurtarılmış 3.000.000 çocuğun ise hastalanması önlenmiştir.

[ ] 5- Genişletilmiş bağışıklama programında hedef bebeklerin en az %95’ine aşı uygulamak ve bu oranın devamlılığını sağlamaktır.

• TARTIŞMA VE SORULAR
Kaynak:
Ege Çocuk Vakfı Yayını No:4
AŞILAR Kurs kitabı 1998
Genişletilmiş Bağışıklama programı
Prof. Dr. Suat Çağlayan (T.C.Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürü )
Genel İmmünizasyon ilkeleri (2.Bölüm)

Dünyadaki diğer devletlerin aşı takvimlerini incelediğimizde bazı farklılıklar göze çarpmaktadır. Amerikan Pediatri Akademi¬sinin her yıl yayınladığı Kırmızı Kitapta (Red Book) yıldan yıla aşı takviminde değişiklikler dikkati çekmektedir. Hatta Amerika Birleşik Devletlerinin değişik bölgelerinde, elde edilen epidemiolojik verilere göre ikinci Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak (KKK) aşısının yapılma zamanı hakkında farklı uygulamalar önerilmektedir (ilk okula başlarken veya orta okula başlarken gibi). Dünya Sağlık Örgütü de (DSO) gelişmekte olan ülkelere farklı bir aşı takvimi önermektedir. Türkiye çeşitli verilere göre gelişmek¬te olan ülkeler grubunda yer almaktadır. Ancak Türkiye; Nijer, Afganistan, Pakistan gibi Ülkelerle kıyaslanmayacak kadar ileri düzeydedir. Bu nedenle Türkiye’de aşı takvimi kararlaştırılırken Ülkenin sosyo-ekonomik durumu ve aşı ile korunabilir hastalıkların epidemiolojik verileri göz önüne alınmalıdır. Ayrıca Türki¬ye’nin Doğu ve Güneydoğusu ile Marmara ve Ege bölgesi arasında da hastalıkların epidemiolojisi ve sosyo-ekonomik kültü¬rel düzey açısından önemli farklılıklar vardır.

İmmünobiyoloji

farklı komponentlere sahiptirler. Aşıların temel komponentleri:

• Aktif immünite oluşturan antijen.
• Süspansiyon sıvıları (steril su, SF, veya protein ve antijen içeren komplex sıvılar)
• Prezervatifler, stabilizatörler, antibiyotikler. (Aşılara eklenen bu maddeler viral kültürlerde bakteri çoğalmasını önlemek veya yok etmek, antijen veya antikorları stabilize etmek için kullanılır. Thiomersal, fenoller, albumin, glisin, neomisin gibi..) Allerjik reaksiyonlar bu maddelere karşı gelişebilir.
• Adjuvanlar. Alüminyum tuzları gibi maddeler immün cevabı istenen düzeyde uyaramayan antijenlerin cevabını arttırmak ve oluşan immün yanıtın uzun süreli olmasını sağlamak amacı ile kullanılır.

Aşıların beklemesi ve kullanımı:
Önerilen bekleme ve kullanım şartlarına uyulmaması, aşıların aktivite ve etkinliğini tümüyle azaltabilir.
Aşının kalitesi, yapılışından kullanılımına kadar geçen sürede etkilenebilir.(Soğuk zincir)
Oral polio aşısı 0-4 derecede diğer aşılar 2-8 derecede saklanmalıdır.
Açılmış ve kısmen kullanılmış aşılar açıldıktan 8 saat sonra atılmalıdır. Ancak toksoid aşılar ve hepatit B aşısı uygun açıldıysa buzdolabında 5 gün saklanabilir.
Önerilen aşı takvimi kullanılmalıdır.
Aşı için kontrendikasyonlar iyi bilinmelidir.
Her injeksiyonda tek kullanımlık enjektör kullanılmalıdır.
Aşının devamlılığı sağlamak amacıyla annelere aşının yan etkileri olabileceği ve ne zaman tekrar edilmesi gerektiği anlatılmalıdır.
Aşı olan tüm çocuklara aşı kartı verilmeli ve daha sonraki aşılamalar bu karta işlenmelidir.
Aynı anda birden fazla aşının yapılabileceği bilinmeli ve gerektiğinde uygulanmalıdır.

ARA SINAV (2.Bölüm) (Doğru-Yanlış)

1. [ ] Dünyadaki devletlerin tümü aynı aşı takvimini kullanmaktadır.
2. [ ] Yaklaşık 40 yıldır aynı aşı takvimi kullanılmaktadır ve hiç değişmemektedir.
3. [ ] Gelişmiş ülkelerde artık aşı yapılmamakta, gelişmekte olan ülkelerde ise halen aşı yapılmaktadır.
4. [ ] Aşı takvimi oluştururken en önemli faktör beslenme faktörüdür.

Çoktan seçmeli soru:
5. Aşağdakilerden hangisi aşıların aktif komponentlerinden değildir?
a. antijen.
b. steril su
c. Alüminyum tuzları
d. Sıvı yağlar
e. Thiomersal

TARTIŞMA VE SORULAR

Tartışma soruları:
Aşı şemalarını oluşturuken hangi faktörler dikkate alınmalıdır?
Aşılamanın Devlet tarafından yaptırılmasının ne gibi avntajları vardır?
Kızmıktan ölen bir çocuğun ailesi ile nasıl konuşursunuz?

2.Bölüm sonu
İyi günler…
Not almak için alan: