asya-hun-devleti

Teoman tarafından kurulan, Mete Han zamanında en parlak dönemine ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır.  Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletidir.  İlk teşkilatlı Tür devletidir ve Orta Asya’da Türk boylarını tek bayrak altına ilk kez bu devlet toplamıştır.

Çinlilerle beraberlik

Hun akınlarına karşı Çinliler ile ortak yaptıkları dünyanın 7 harikasından biri olan Çin Seddi’ni yapmışlardır. Mete Han orduda onluk sistem oluşturarak tüm dünyaya örnek olmuştur.

asya-hun-devleti-savaşı

Devletin bölünüşü

MS 48’de Güney ve Batı Hunları olarak ikiye, Güney Hunları da, Güney ve Kuzey Hunları olarak tekrar ikiye ayrılmıştır. Devletin bölünüşü ilk olarak MS 48’de başlamış ve devlet tekrar bir araya gelememiştir.

asya-hun-devleti-askerlik

Türk Tarihinin Öncüsü Hunlar
Mete Han
(Mao-Dun) M. Ö. 174 senesinde öldüğü zaman, mülki ve askeri örgütü iç ve dış politikası, ordusu ve dini, kültür ve sanatı ve en önemlisi gelişmiş toplum yapısıyla. Büyük Hun İmparatorluğu Orta Asyada ilk Türk İmparatorluğu olarak kurulmuş bulunuyordu. Meteden sonrasında başa geçen imparatorlar devletin bu yüksek düzeyini korumaya çalıştılar. Daha sonraları başa geçen bir Hun imparatorunun Çinli prensesle evlenmesi devletin zararına oldu. Hun merkezinde Çinli prensesin korunması görevinden yararlanan Çinli diplomatlar, ülkenin her yerinde özgürce dolaşabiliyorlar ve Türk kavimleri arasına ayrılık tohumları saçarak ülkede bölünmeye yol açacak kışkırtmalar yapıyorlardı. Ülkeye getirilen Çin ipeği, devletin ileri gelenleri içinde lüks zevkleri ön plana geçirdi. Babası ve dedesi ölçüsünde asker yapılı olmayan İmparator Tanhu zamanında devlet iktidarında zayıflıklar görülmeye başlandı. Bu durumun yaratıcısı olan Çinliler devletin içten çökmesi için her şeyi yaparken, bir taraftan da sınır boylarında Hun topraklarına hücumlar düzenliyorlardı.

büyük hun devleti

Türk tarihinin öncüsü olan Hunlar zamanında Türkler, derlenip toparlanmışlar ve dağınık yaşamaktan kurtulmuşlardı. Hele Mete Han gibi büyük örgütçü ve asker bir devlet adamına sahip olmak o dönemde Hunların en büyük şansı olmuştu. Mete süreında genişlik bakımından Hun İmparatorluğu İran, İskender ve Roma İmparatorluklarını geçerek dünyanın en büyük devleti oldu. Tüm organik zorluklara karşılık Mete, sürecinin en büyük askeri olduğunu kazandığı zaferler ile kanıtlamıştı. Hunlar kurdukları geniş devlet ile Yakın ve Uzakdoğu arasında bir tarih köprüsü oluşturmuşlardı. Arkeolojik araştırmalar sonunda Orta Asyada bulunan eski kalıntılar Hunların varlıklı bir ekonomik ve tecim yaşamına haiz olduklarını göstermektedir. Dünyanın çeşitli ülkeleri ve kavimleriyle her türlü ekonomik ve ticari ilişki kuran Hunlar vakitında İpek Yolu oluşturulmuş ve durgun Orta Asya topraklarına ekonomik canlılık kazanmıştırrılmıştır.

asya-hun-devleti-haritasi

Hunlar’da Devlet Teşkilatı
Hun Devleti otlağı bol besiciliğe elverişli bozkırlar bölgesinde kurulmuştu. Tarıma uygun toprakları nerdeyse hiç yoktu. Bu nedenle ekonomisinin temeli, başta at yetiştiriciliği olmak üzere hayvan yetiştirmek üzere idi. Bunun sonucu olarak sosyal konum, Çin’dekinden çok farklıydı. Çin’de geniş Toprak sahipleri ile köle sınıfı vardı. Hun bölgesinde ise ne malikanelere ne de toprak kölelerine rastlanıyordu. Akrabalık bağları ile birbirine sıkı sıkı bağlı olan aileler, kabileleri meydana getiriyor, kendilerini korumak için çaba sarfetmek için devamlı silahlı yaşayan kabilelerin sıkı ortaklaşa iş yapmalarından da devlet doğuyordu.
Bu yapısı ile ve ordunun Mete tarafından tanziminden sonrasında, devlet merkezden idare edilen bir “askeri teşkilat” haline gelmişti. Askeri karakterde olması ve gerekli şartların (bozkırda eğitilmiş olmak, at ve silah)bulunması sebebiyle de fütühata açıktı. “Köylü” Çin devletinden bu yönü ile ayrılıyordu.

asya-hun-devleti-bölge

Çin’de esas rejim “Feodalite” idi. Hun Devletinde ise Merkeziyetçilik hakimdi. Bu devlette Çinliler sadece minik memurluklara ve bazı müşavirliklere gelebiliyordu. Birinci derecede sorumlu makam sahipleri ile yüksek görevliler tamamen Hun aslından gelmeydi. Bunlar emirlerindeki silahlı kuvvetlerle, bununla beraber birer komutandılar.
Devlet teşkilatının (Sağ-Sol eligleri=kanat kralları) Çinlilikle hiç bir ilgisi yoktu. Mete tarafından meydana gelen ve toplulukta kabilecilik gayretlerini kırarak devlete ulusal topluluk havasını getiren ordudaki 10’lu tertip Türk idi. Devletin “ulusal” karakterinin korunmasına dikkat ediliyordu. İmparator kumandasındaki Çin ordusunu kuşatan Mete’un Çin içlerine dalarak bozkırdan uzaklaşmasına , devlet meclisi engel olmuştu.
Hun devleti bozkır Gök-Tanrı inanışındaydı. Bu bakımdan Türk inancı ne Moğol totemciliğine ne de Çin toprak tanrıcılığına benziyordu.

asya-hun-devleti-tarihi

Bütün bunlardan dolayı Mete’un zamanında kati şeklini aldığı görülen , toplumsal yapı, egemenlik anlayışı, idare, ordu, din, dünya görüşü ve benzeri gibi çeşitli yönlerden, Türk milletinin tarih ve kültüründe bir kilit taşı ve ana kaynak durumundadır. Onun için Türk ve dünya tarihinde çok büyük örutubet taşır.

asya-hun-devleti-destanlar

BÜYÜK HUN DEVLETİ (ASYA HUNLARI) (M.Ö. 220 – M.S. 216) Dağılma devri

♣ Kiok Kağan dönemi‘nden itibaren, Çin ile olan ilişkileri geliştirmek için Çin hanedanını hanımefendi üyeleri ile evlenilmiştir. Siyasi düşüncelerle meydana getirilen bu tip evlilikler, Türk devletleri için genellikle kötü neticelar doğurmuştur. Çünkü prensesler bir heyetle gelmişler ve casusluk (çaşt) faaliyetleri ile Türk prenslerini ve boylarını birbirine düşürmüşlerdir.
♣ Chün-ch devri‘nde Çin giderek güçlenmiş ve ipek Yolu üzerindeki Hun otoritesi azalmıştır.
♣ Çin karşısında giderek zayıf kalınması üzerine Hun Hakanı Hohan-Yeh Çin hâkimiyetine girmeyi çare görünce, bunu utanç verici gören Çi-Çi, Hohan-Yeh’i tanımadığını bildirmiştir.
♣ Çinlilerin bu böl, parçala, yok et politikası karşısında zayıflayan Hunlar süre içinde parçalanmıştır.
♣ MÖ. 58’de Hun Devleti Batı ve cenup olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Batıda bulunanlar Çin hakimiyetine girmiştir. Güney Hunları ise şimal ve cenup olarak ikiye bölünmüşlerdir. Kuzeyi Siyanpiler, güneyi ise Çinliler yıkmıştır.