Güneş ışığı ve yarı iletken silikonun etkileşimi ile artı ve eksi yükler dolayısıyla bir voltaj farkı ortaya çıkar. Metal bağlantılarla iletilen, doğru akım özelliğine sahip, çok sayıda güneş hücresinin tek ünite altında bir araya getirilmesi ile %13-17 verimle 130W’a kadar enerji sağlayabilen güneş panelleri üretilir. Bu paneller, ilk kez uzay araçlarına elektrik sağlanması amacıyla kullanılmış, zaman içinde kapasiteleri arttıkça kullanım alanları yaygınlaşmıştır. Güneş panelleri, güneş ışığını direk olarak elektriğe çevirir. PV (Fotovoltaik) hücreleri, daha önce saat ve hesap makinelerinde kullanılmıştı. Güneş ışığı, bu maddeler tarafından emildiğinde, elektronlar bulunduğu atomlardan ayrılarak madde içinde serbest kalır ve böylece elektrik akımı oluşur. Işığın (foton), elektriğe (voltaj) dönüşümüne fotovoltaik efekt adı verilmiştir. Yeni paneller, gölgeli havalarda bile önemli miktarda elektrik enerjisi üretebilmektedir. Güneş enerjisi mekan ısıtma, su ısıtma, arıtma amaçlı kullanılabilir.
Bir evin tüm elektrik ihtiyacının güneş enerjisi ile karşılanabilmesi, temel olarak iki parametreye bağlıdır: o bölgenin güneş durumu ve evin günlük elektrik tüketimi. Teorik olarak, evin sadece güneş enerjisi ile enerji ihtiyacını sağlaması mümkün olsa bile kalorifer, şofben, air-condition gibi yüksek miktarda akım çeken cihazlar sistem maliyetini 2-3 kat arttırırlar. Bu nedenle, yazın güneş, kışın doğalgaz kullanımı en çok önerilen alternatiftir. Böyle bir sistemin ortalama maliyeti 5.000-22.000 USD arasında değişmektedir. Fotovoltaik sistemlerin bakım maliyeti yoktur. Yazın uzun süre yağmur yağmaması halinde yapılması gereken tek bakım işlemi, 15-20 günde bir güneş panellerinin üzerini silmek olabilir. Sıcak su elde etmek için güneş kolektörleri kullanılır. Kolektörün yapısında, ince güneş ışınlarını soğuran bir tabaka bulunur. Soğurulan güneş plakayı ısıtır, plakaya bağlı borulardan geçen su ısınır.
1. GÜNEŞ KOLLEKTÖRLERİ PROJELERİ
Güneş Kollektörleri Test Standı
Ülkemizde kollektör üretimini daha iyiye kanalize etmek ve standard bilincinin oluşmasına yardımcı olmak amacına yönelik olarak EİE Yenilenebilir Enerji Kaynakları Araştırma Parkına bilgisayar destekli bir güneş kollektörü test standı tesis edilmiştir. Türk Standartları Enstitüsü ile yapılan protokol çerçevesinde TS – 3680 standardının ısıl performans deneyleri bu standda gerçekleştirilmektedir. Ayrıca üreticilerin geliştirdikleri ürünler de bu standda ücretsiz olarak test edilmektedir.
Vakumlu Güneş Kollektörlerinin Isıtma ve Soğutmada Kullanılmasının Araştırılması
Vakumlu güneş kollektörleri düzlemsel kollektörlerden farklı bir teknolojiye sahiptir. Bu tip kollektörlerde ışık enerjisinin ısı enerjisine dönüştürüldüğü absorban plaka, cam tüp içine alınmış ve vakumlanmıştır. Bu nedenle bu kollektörlerin toplam ısı kayıp katsayıları daha düşük olduğundan ulaştıkları sıcaklık ve verimleri daha yüksektir. Yurtdışından satın alınan 20 adet vakumlu tüp güneş kollektörüyle 2 m2 absorber alanı ve 200 litre deposu olan bir su ısıtma sistemi kurulmuş ve verimi incelenmektedir.
2. GÜNEŞ PİLİ PROJELERİ
Güneş Pili Aydınlatma Birimleri
Gün boyunca güneş enerjisinden üretilen elektrik ile akü şarj edilerek, geceleri lamba çalıştırılmaktadır. Güneş pili aydınlatma birimi, 48 W’lık 2 adet güneş pili modülü, 65 Ah-12 V kuru akü ve 20 W’lık PLC lamba, 100 VA gücünde, 12VDC / 220VAC sinüs dalga invertör ve şarj regülatörü birimlerinden oluşmaktadır. Bu birimlerden 2 tanesi Ankara AOÇ Atatürk Evi önünde, 2 tanesi ise Aydın Yenihisar Güneş ve Rüzgar Enerjisi Araştırma Merkezi’nde bulunmaktadır.
Güneş Pili Su Pompaj Sistemi
Küçük çaplı sulamada kullanılabilecek olan bu sistemde 616 Wp gücünde güneş pili, 1400 Watt gücünde invertör ve dalgıç pompa bulunmaktadır. 7 m derinlikteki bir kuyudan yılda yaklaşık 11000 m3 su pompalayabilen bu sistem şebekeden uzak yerlerde dizel motopomplarla rekabet edebilmektedir.

Mobil PV Sistemi
Mobil PV sistemi, güneş enerjisinden yararlanarak AC elektrik üreten bir sistemdir ve römork üzerine yerleştirilmiş olan güneş pilleri, invertör ve akülerden oluşmaktadır. Sistem, 12 adet polikristal güneş pili modülü (toplam güç 576 W), 1 kVA gücünde 48 VDC/220 VAC invertör, akü şarj regülatörü, 4 adet 65 Ah-12 V kuru aküden oluşmaktadır.
Güneş Pili Trafik İkaz Sistemi
Halen şehirlerarası yollarda yapılan çalışmalarda gerekli sinyalizasyon için ihtiyaç duyulan enerji, akülerden temin edilmekte olup aküler en yakın şebeke ağında şarj edilerek kullanılmaktadır. Güneş pili ile yapılan trafik ikaz sisteminin mevcut sistemden tek farkı, akülerin güneş pili ile şarj edilmesidir. Bu sistem 48 W’lık bir adet güneş pili, akü, kontrol devresi ve ikaz lambasından oluşmaktadır. Hareketli olan sistem ihtiyaç duyulan yere kolaylıkla götürülebilmektedir.
Şebeke Bağlantılı PV Sistemi
Güneş pilleri şebekeden bağımsız sistemler olarak kullanılabileceği gibi mevcut elektrik şebekesine bağlı olarak da kullanılabilirler. Enerji maliyetinin pahalı olması nedeniyle güneş pilleri genellikle dünyada şebekeden uzak yerlerdeki küçük güçlerdeki enerji talebinin karşılanmasında kullanılmıştır. Son yıllarda ise özellikle gelişmiş ülkelerde şebekeye bağlı güneş pili uygulamaları yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda EİE Didim Güneş ve Rüzgar Enerjisi Araştırma Merkezi’ne 3.5 kW gücünde şebeke bağlantılı güneş pili sistemi kurulacak ve şebeke ile uyumu, işletim problemleri, ekonomik durumu araştırılacaktır.
3. GÜNEŞ ENERJİSİ GÖZLEM İSTASYONU PROJESİ
Enerji üretimi amacına yönelik olarak yürütülen fizibilite çalışmaları sırasında, Ülkemizin güneş enerjisi konusunda mevcut meteorolojik verilerinin yeterli olmadığı tesbit edilmiştir. Bu amaçla İdaremiz, DMİ ile işbirliği içersinde bir proje başlatmıştır. Bu proje kapsamında Antalya, İzmir, Ankara, Aydın, Adana ve Isparta’ya bilgisayar destekli güneş enerjisi gözlem istasyonu tesis edilmiş ve 5 yıl boyunca veri toplanması hedeflenmiştir.
EİE’nin eski DMİ kayıtlarını kullanarak yaptığı hesaplara göre ülkemizin yıllık ortalama ışınım şiddeti 308 cal/cm2-gün (3.6 kWh/m2-gün) ve yıllık toplam güneşlenme süresi 2640 saattir.

216 views

FrmMain.frm Dosyası içeriği

CF tuşu içeriği :
Private Sub Command1_Click()
frmYukCF.Show
End Sub
Bu tuşa basıldığında CF tipleri için yük seçimi formu ekrana gelir. ( bkz. Sayfa 3 )
SC tuşu içeriği :
Private Sub Command2_Click()
frmYukSC.Show
End Sub
Bu tuşa basıldığında SC tipleri için yük seçimi formu ekrana gelir. ( bkz. Sayfa 12 )
CC tuşu içeriği :
Private Sub Command3_Click()

frmYukCC.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında CC tipleri için yük seçimi formu ekrana gelir. ( bkz. Sayfa 21 )

SS tuşu içeriği :

Private Sub Command4_Click()

frmYukSS.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında SS tipleri için yük seçimi formu ekrana gelir. ( bkz. Sayfa 30 )

Hakkında tuşu içeriği :

Private Sub Command6_Click()

frmAbout.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında program hakkında bilgi ekranı gelmektedir. ( bkz. Sayfa 44 )

Çıkış tuşu içeriği :

Private Sub Command5_Click()

End

End Sub

Bu tuşa basıldığında program sona erdirilmiş olur.

CF Tipi için Yük Seçimi Formu

frmYukCF.frm dosyası içeriği :

Composit Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command1_Click()

frmCompositCF.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Composit Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana CF Tipi için Composit Hesap formu gelir. ( bkz. Sayfa 5 )

Tekil Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command2_Click()

frmTekilCF.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Tekil Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana CF Tipi için Tekil Yük  Hesabı formu gelir. ( bkz. Sayfa 8 )

Ana Menü tuşu içeriği :

Private Sub Command3_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçim formu kapanır ve Ana Menü’ ye dönülmüş olur.

CF Tipi için Composit Hesap formu

frmCompositCF.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim q As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

q = txtq.Text

q = q – 10

txtq.Text = q

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

q = txtq.Text

q = q + 10

txtq.Text = q

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

q = txtq.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 24 * em * inr * q ^ 2 * l ^ 5 * gn ^ 2

w = Sqr(Se / (13 / 10080 * m * gn ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9))

Ke = 13 / 10080 * m * gn ^ 2 * w ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9

txtSe.Text = Se

txtw.Text = w

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtq.Text = 1000

txtm.Text = 5

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtgn.Text = 5

txtl.Text = 1

txtSe.Text = 0

txtKe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukCF.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak CF tipi için Yük Seçim formu açılır.

CF Tipi için Tekil Yük  Hesabı Formu

frmTekilCF.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim p As Double

Dim a As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Dim b As Double

Dim c As Double

Dim d As Double

Dim e As Double

Dim f As Double

Dim g As Double

Dim h As Double

Dim j As Double

Dim k As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

q = txtq.Text

q = q – 10

txtq.Text = q

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

q = txtq.Text

q = q + 10

txtq.Text = q

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Yük Mesafesi etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

a = txta.Text

a = a – 0.1

txta.Text = a

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

a = txta.Text

a = a + 0.1

txta.Text = a

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunan SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

p = txtp.Text

a = txta.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 2 * m * ((17 / 11340 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7) – (1 / 324 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * (a – 3 * l ^ 3)))

txtSe.Text = Se

b = 1 / 2 * m

c = 17 / 11340 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7

d = 1 / 324 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * ((a – 3 * l) ^ 3)

w = Sqr(Se / (b * (c – d)))

txtw.Text = w

Ke = b * (c * w ^ 2 – d * w ^ 2)

txtKe.Text = Ke

End Sub

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtq.Text = 1000

txtm.Text = 5

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtgn.Text = 5

txtl.Text = 1

txtSe.Text = 0

txtKe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukCF.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak CF tipi için Yük Seçim formu açılır.

SC için Yük Seçimi Formu

frmYukSC.frm dosyası içeriği :

Composit Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command1_Click()

frmCompositSC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Composit Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana SC Tipi için Composit Hesap formu gelir. ( bkz. Sayfa 13 )

Tekil Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command2_Click()

frmTekilSC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Tekil Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana SC Tipi için Tekil Yük  Hesabı formu gelir. ( bkz. Sayfa 17 )

Ana Menü tuşu içeriği :

Private Sub Command3_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçim formu kapanır ve Ana Menü’ ye dönülmüş olur.

SC tipi için Composit Hesabı Formu :

frmCompositSC.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim q As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

q = txtq.Text

q = q – 10

txtq.Text = q

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

q = txtq.Text

q = q + 10

txtq.Text = q

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

q = txtq.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 640 * em * inr * q ^ 2 * l ^ 5 * gn ^ 2

w = Sqr(Se / (19 / 2903040 * m * gn ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9))

Ke = 19 / 2903040 * m * w ^ 2 * gn ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9

txtSe.Text = Se

txtw.Text = w

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtq.Text = 1000

txtm.Text = 5

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtgn.Text = 5

txtl.Text = 1

txtSe.Text = 0

txtKe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukCF.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak SC tipi için Yük Seçim formu açılır.

SC Tipi için Tekil Hesabı Formu

frmTekilSC.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim p As Double

Dim a As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Dim b As Double

Dim c As Double

Dim d As Double

Dim e As Double

Dim f As Double

Dim g As Double

Dim h As Double

Dim j As Double

Dim k As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

p = txtp.Text

p = p – 10

txtp.Text = p

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

p = txtp.Text

p = p + 10

txtp.Text = p

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Yük Mesafesi etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

a = txta.Text

a = a – 0.1

txta.Text = a

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

a = txta.Text

a = a + 0.1

txta.Text = a

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton5_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton5_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

p = txtp.Text

a = txta.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

b = 1 / 12 * gn ^ 2 * a ^ 6 * (a – 3 * l) * (3 * l ^ 2 – 4 * a * l + a ^ 2) ^ 2 * p ^ 2 / (l ^ 6 * (a ^ 2 – 2 * a * l – 2 * l ^ 2))

c = 1 / 12 * gn ^ 2 * a ^ 3 * (a – 2 * l) * (-3 * a * l + a ^ 2 + 2 * l ^ 2) ^ 2 * p ^ 2 / (l ^ 3 * (a ^ 2 – 2 * a * l – 2 * l ^ 2))

d = 1 / 12 * (-1 + a) * (3 * l ^ 2 – 4 * a * l + a ^ 2) ^ 2 * a ^ 4 * p ^ 2 * gn ^ 2 / l ^ 6

Se = 1 / 2 * em * inr * (b + c – d)

txtSe.Text = Se

e = 1 / 5040 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7

f = 5 * a ^ 6 + 318 * a ^ 4 * l ^ 2 – 65 * a ^ 5 * l + 899 * a ^ 2 * l ^ 4 – 546 * l ^ 5 * a – 743 * a ^ 3 * l ^ 3 + 132 * l ^ 6

g = 1 / 1260 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * l

h = -18 * a * l + 6 * l ^ 2 + 17 * a ^ 2

j = 1 / 5040 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7

k = 318 * a ^ 4 * l ^ 2 – 65 * a ^ 5 * l + 5 * a ^ 6 – 525 * l ^ 5 * a – 742 * a ^ 3 * l ^ 3 + 899 * a ^ 2 * l ^ 4 + 140 * l ^ 6

w = Sqr(Se / (1 / 2 * m * (e * f / l ^ 6 + g * h – j * k / l ^ 6)))

txtw.Text = w

Ke = 1 / 2 * m * (e * w ^ 2 * f / l ^ 6 + g * w ^ 2 * h – j * w ^ 2 * k / l ^ 6)

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtp.Text = 1000

txta.Text = 0.5

txtgn.Text = 5

txtm.Text = 5

txtl.Text = 1

txtKe.Text = 0

txtSe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukSC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak SC tipi için Yük Seçim formu açılır.

CC Tipi için Yük Seçimi

frmYukCC.frm dosyası içeriği :

Composit Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command1_Click()

frmCompositCC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Composit Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana CC Tipi için Composit Hesap formu gelir. ( bkz. Sayfa 22 )

Tekil Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command2_Click()

frmTekilCC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Tekil Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana CC Tipi için Tekil Yük  Hesabı formu gelir. ( bkz. Sayfa 26 )

Ana Menü tuşu içeriği :

Private Sub Command3_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçim formu kapanır ve Ana Menü’ ye dönülmüş olur.

CC Tipi Composit Hesabı Formu :

frmCompositCC.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim q As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

q = txtq.Text

q = q – 10

txtq.Text = q

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

q = txtq.Text

q = q + 10

txtq.Text = q

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

q = txtq.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 1440 * em * inr * q ^ 2 * l ^ 5 * gn ^ 2

w = Sqr(Se / (1 / 725760 * m * gn ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9))

Ke = 1 / 725760 * m * gn ^ 2 * w ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9

txtSe.Text = Se

txtw.Text = w

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtq.Text = 1000

txtm.Text = 5

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtgn.Text = 5

txtl.Text = 1

txtSe.Text = 0

txtKe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukCC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak CC tipi için Yük Seçim formu açılır.

CC Tipi Tekil Hesabı Formu :

frmTekilCC.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim p As Double

Dim a As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Dim b As Double

Dim c As Double

Dim d As Double

Dim e As Double

Dim f As Double

Dim g As Double

Dim h As Double

Dim j As Double

Dim k As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

p = txtp.Text

p = p – 10

txtp.Text = p

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

p = txtp.Text

p = p + 10

txtp.Text = p

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Yük Mesafesi etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

a = txta.Text

a = a – 0.1

txta.Text = a

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

a = txta.Text

a = a + 0.1

txta.Text = a

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton5_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton5_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

p = txtp.Text

a = txta.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 2 * em * inr * (((8 / 3 * gn ^ 2 * a ^ 6 * ((-2 * a * l) + a ^ 2 + l ^ 2) ^ 2 * p ^ 2) / (l ^ 6 * (2 * a + l))) + ((1 / 3 * gn ^ 2 * a ^ 3 * (-2 * a * l + a ^ 2 + l ^ 2) ^ 2 * p ^ 2) / (l ^ 3 * (2 * a + l))) + ((1 / 3 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * (-l + a) ^ 3) / (l ^ 3 * (-3 * l + 2 * a))) – ((8 / 3 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * (-2 * a * l + a ^ 2 + l ^ 2) ^ 3) / (l ^ 6 * (-3 * l + 2 * a))))

txtSe.Text = Se

b = 1 / 1260 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7

c = (20 * a ^ 6 + 418 * a ^ 2 * l ^ 4 – 182 * l ^ 5 * a – 512 * l ^ 3 * a ^ 3 + 33 * l ^ 6 + 353 * a ^ 4 * l ^ 2 – 130 * a ^ 5 * l) / l ^ 6

d = 1 / 1260 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 4 * l

e = 3 * l ^ 2 + 13 * a ^ 2 – 11 * a * l

f = 1 / 1260 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 7

g = (353 * a ^ 4 * l ^ 2 + 20 * a ^ 6 + 413 * a ^ 2 * l ^ 4 – 175 * l ^ 5 * a – 511 * a ^ 3 * l ^ 3 + 35 * l ^ 6 – 130 * a ^ 5 * l) / l ^ 6

k = 1 / 2 * m * (b * c + d * e – f * g)

w = Sqr(Se / k)

txtw.Text = w

Ke = 1 / 2 * m * (b * c * w ^ 2 + d * e * w ^ 2 – f * g * w ^ 2)

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtp.Text = 1000

txta.Text = 0.5

txtgn.Text = 5

txtm.Text = 5

txtl.Text = 1

txtKe.Text = 0

txtSe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukCC.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak CC tipi için Yük Seçim formu açılır.

SS Tipi Yük Seçimi Hesabı Formu :

frmYukSS.frm dosyası içeriği :

Composit Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command1_Click()

frmCompositSS.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Composit Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana SS Tipi için Composit Hesap formu gelir. ( bkz. Sayfa 31 )

Tekil Yük tuşu içeriği :

Private Sub Command2_Click()

frmTekilSS.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçimi olarak Tekil Yük seçilmiş olur ve yük seçim formu kapanarak ekrana SS Tipi için Tekil Yük  Hesabı formu gelir. ( bkz. Sayfa 35 )

Ana Menü tuşu içeriği :

Private Sub Command3_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında yük seçim formu kapanır ve Ana Menü’ ye dönülmüş olur.

SS için Composit Hesabı Formu :

frmCompositSS.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim q As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

q = txtq.Text

q = q – 10

txtq.Text = q

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

q = txtq.Text

q = q + 10

txtq.Text = q

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

q = txtq.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

Se = 1 / 240 * em * inr * q ^ 2 * l ^ 5 * gn ^ 2

w = Sqr(Se / (23 / 145152 * m * gn ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9))

Ke = 23 / 145152 * m * gn ^ 2 * w ^ 2 * q ^ 2 * l ^ 9

txtSe.Text = Se

txtw.Text = w

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtq.Text = 1000

txtm.Text = 5

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtgn.Text = 5

txtl.Text = 1

txtSe.Text = 0

txtKe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukSS.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak SS tipi için Yük Seçim formu açılır.

SS Tekil Hesabı Formu :

frmTekilSS.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim em As Double

Dim inr As Double

Dim p As Double

Dim a As Double

Dim gn As Double

Dim m As Double

Dim l As Double

Dim w As Double

Dim Ke As Double

Dim Se As Double

Dim b As Double

Dim c As Double

Dim d As Double

Dim e As Double

Dim f As Double

Dim g As Double

Dim h As Double

Dim j As Double

Dim k As Double

Dim n As Double

Dim o As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Hesap tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

frmKesitSec.Show

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi formu açılır. ( Bkz. Sayfa 39 )

Yük etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

p = txtp.Text

p = p – 10

txtp.Text = p

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

p = txtp.Text

p = p + 10

txtp.Text = p

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 10 artar.

Yük Mesafesi etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

a = txta.Text

a = a – 0.1

txta.Text = a

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

a = txta.Text

a = a + 0.1

txta.Text = a

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Genlik etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton3_SpinDown()

gn = txtgn.Text

gn = gn – 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton3_SpinUp()

gn = txtgn.Text

gn = gn + 0.1

txtgn.Text = gn

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Birim Yük Katsayısı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton4_SpinDown()

m = txtm.Text

m = m – 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton4_SpinUp()

m = txtm.Text

m = m + 0.1

txtm.Text = m

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kiriş Boyu etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton5_SpinDown()

l = txtl.Text

l = l – 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton5_SpinUp()

l = txtl.Text

l = l + 0.1

txtl.Text = l

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesapla_Click()

em = txtem.Text

inr = txtinr.Text

p = txtp.Text

a = txta.Text

gn = txtgn.Text

m = txtm.Text

l = txtl.Text

b = l – a

c = 1 / 3 * p ^ 2 * b ^ 2 * a ^ 3 * gn ^ 2 / l ^ 2

d = 1 / 3 * gn ^ 2 * p ^ 2 * l * ((-l + b + a) ^ 3) / (l – b)

e = 1 / 3 * gn ^ 2 * p ^ 2 * b ^ 3 * a ^ 3 / (l ^ 2 * (l – b))

Se = 1 / 2 * em * inr * (c – d + e)

txtSe.Text = Se

f = 1 / 3780 * gn ^ 2 * a ^ 3

g = 70 * a ^ 3 * b * l ^ 2 + 15 * p ^ 2 * b ^ 2 * a ^ 4 – 700 * a ^ 3 * l ^ 3 – 42 * p * b * a ^ 5 + 210 * a * l ^ 4 * b – 210 * b * l ^ 3 * a ^ 2 – 70 * l ^ 5 * b + 525 * a ^ 4 * l ^ 2 – 210 * a ^ 5 * l – 210 * l ^ 5 * a + 126 * p * b * a ^ 4 * l + 525 * l ^ 4 * a ^ 2 + 35 * b ^ 2 * l ^ 4 + 35 * a ^ 6 + 42 * p * b * l ^ 3 * a ^ 2 + 35 * l ^ 6 – 42 * p * b ^ 2 * l ^ 2 * a ^ 2 – 126 * p * a ^ 3 * l ^ 2

h = 1 / 7560 * gn ^ 2 * p ^ 2 * l

j = 56 * a ^ 3 * b * l ^ 2 – 56 * a ^ 3 * l ^ 3 + 105 * a ^ 4 * l ^ 2 – 63 * l ^ 5 * a – 32 * l ^ 5 * b + 63 * l ^ 4 * a ^ 2 + 16 * b ^ 2 * l ^ 4 + 70 * a ^ 6 + 16 * l ^ 6 + 63 * a * l ^ 4 * b

k = 1 / 7560 * gn ^ 2 * p ^ 2 * a ^ 3

n = 70 * a ^ 6 + 70 * l ^ 6 – 147 * b * l ^ 3 * a ^ 2 + 150 * b * l * a ^ 4 – 84 * b ^ 2 * l ^ 2 * a ^ 2 + 420 * a * l ^ 4 * b – 84 * a ^ 5 * b – 833 * a ^ 3 * l ^ 3 + 861 * l ^ 4 * a ^ 2 + 30 * b ^ 2 * a ^ 4 – 231 * a ^ 5 * l – 112 * a ^ 3 * b * l ^ 2 – 140 * l ^ 5 * b + 70 * b ^ 2 * l ^ 4 – 420 * l ^ 5 * a + 618 * a ^ 4 * l ^ 2

w = Sqr(Se / (1 / 2 * m * (f * g / l ^ 2 + h * j – k * n / l ^ 2)))

txtw.Text = w

Ke = (1 / 2 * m * (f * w ^ 2 * g / l ^ 2 + h * w ^ 2 * j – k * w ^ 2 * n / l ^ 2))

txtKe.Text = Ke

End Sub

Bu tuşa basıldığında SE, KE, w değerleri hesaplanarak ekranda gerekli yerlere yazılır.

Formu Temizle tuşu içeriği :

Private Sub cmdTemizle_Click()

txtem.Text = 200000

txtinr.Text = “”

txtp.Text = 1000

txta.Text = 0.5

txtgn.Text = 5

txtm.Text = 5

txtl.Text = 1

txtKe.Text = 0

txtSe.Text = 0

txtw.Text = 0

End Sub

Bu tuşa basıldığında bütün değerler silinerek yerine varsayılan değerler yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

frmYukSS.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak SS tipi için Yük Seçim formu açılır.

Atalet Momenti Hesabı Kesit Seçimi Formu :

frmKesitSec.frm  dosyası içeriği :

Dairesel Kesit tuşu içeriği :

Private Sub cmdDaire_Click()

frmDairesel.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak Dairesel Kesit için Atalet Momenti Hesabı formu açılır.

Dikdörtgen Kesit tuşu içeriği :

Private Sub cmdDortgen_Click()

frmDortgen.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak Dörtgen Kesit İçin Atalet Momenti Hesabı formu açılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdMenu_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanır ve önceki  hesap formuna geri dönülür.

Dairesel Kesit için Atalet Momenti Hesabı Formu :

frmDairesel.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim d As Double

Dim inr As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Kesitin Yarıçapı etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

d = txtd.Text

d = d – 0.1

txtd.Text = d

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

d = txtd.Text

d = d + 0.1

txtd.Text = d

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub cmdHesap_Click()

d = txtd.Text

inr = 22 / 7 * d ^ 4 / 64

frmCompositCC.txtinr.Text = inr

frmCompositCF.txtinr.Text = inr

frmCompositSC.txtinr.Text = inr

frmCompositSS.txtinr.Text = inr

frmTekilCC.txtinr.Text = inr

frmTekilCF.txtinr.Text = inr

frmTekilSC.txtinr.Text = inr

frmTekilSS.txtinr.Text = inr

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti hesaplanarak form kapatılır ve tüm tiplerin ilgili yerlerine yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub cmdGeri_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında hiçbir işlem yapılmadan form kapatılır.

Dörtgen Kesit İçin Atalet Momenti Hesabı Formu :

frmDortgen.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

Dim inr As Double

Dim a As Double

Dim b As Double

Burada tüm değişkenler Double olarak tanımlanmıştır.

Kesitin Eni etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton1_SpinDown()

a = txta.Text

a = a – 0.1

txta.Text = a

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton1_SpinUp()

a = txta.Text

a = a + 0.1

txta.Text = a

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Kesitin Yüksekliği etiketi yanında bulunda SpinButton içeriği :

Private Sub SpinButton2_SpinDown()

b = txtb.Text

b = b – 0.1

txtb.Text = b

End Sub

Aşağı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 azalır.

Private Sub SpinButton2_SpinUp()

b = txtb.Text

b = b + 0.1

txtb.Text = b

End Sub

Yukarı tarafa basıldığında Textbox’ daki değer 0,1 artar.

Hesapla tuşu içeriği :

Private Sub Command1_Click()

a = txta.Text

b = txtb.Text

inr = a * b ^ 3 / 12

frmCompositCC.txtinr.Text = inr

frmCompositCF.txtinr.Text = inr

frmCompositSC.txtinr.Text = inr

frmCompositSS.txtinr.Text = inr

frmTekilCC.txtinr.Text = inr

frmTekilCF.txtinr.Text = inr

frmTekilSC.txtinr.Text = inr

frmTekilSS.txtinr.Text = inr

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında Atalet Momenti hesaplanarak form kapatılır ve tüm tiplerin ilgili yerlerine yazılır.

Geri tuşu içeriği :

Private Sub Command2_Click()

frmKesitSec.Show

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında hiçbir işlem yapılmadan form kapatılır.

Hakkında Formu :

frmAbout.frm dosyası içeriği :

Option Explicit

‘ Reg Key Security Options…

Const READ_CONTROL = &H20000

Const KEY_QUERY_VALUE = &H1

Const KEY_SET_VALUE = &H2

Const KEY_CREATE_SUB_KEY = &H4

Const KEY_ENUMERATE_SUB_KEYS = &H8

Const KEY_NOTIFY = &H10

Const KEY_CREATE_LINK = &H20

Const KEY_ALL_ACCESS = KEY_QUERY_VALUE + KEY_SET_VALUE + _

KEY_CREATE_SUB_KEY + KEY_ENUMERATE_SUB_KEYS + _

KEY_NOTIFY + KEY_CREATE_LINK + READ_CONTROL

‘ Reg Key ROOT Types…

Const HKEY_LOCAL_MACHINE = &H80000002

Const ERROR_SUCCESS = 0

Const REG_SZ = 1                         ’ Unicode nul terminated string

Const REG_DWORD = 4                      ‘ 32-bit number

Const gREGKEYSYSINFOLOC = “SOFTWARE\Microsoft\Shared Tools Location”

Const gREGVALSYSINFOLOC = “MSINFO”

Const gREGKEYSYSINFO = “SOFTWARE\Microsoft\Shared Tools\MSINFO”

Const gREGVALSYSINFO = “PATH”

Private Declare Function RegOpenKeyEx Lib “advapi32″ Alias “RegOpenKeyExA” (ByVal hKey As Long, ByVal lpSubKey As String, ByVal ulOptions As Long, ByVal samDesired As Long, ByRef phkResult As Long) As Long

Private Declare Function RegQueryValueEx Lib “advapi32″ Alias “RegQueryValueExA” (ByVal hKey As Long, ByVal lpValueName As String, ByVal lpReserved As Long, ByRef lpType As Long, ByVal lpData As String, ByRef lpcbData As Long) As Long

Private Declare Function RegCloseKey Lib “advapi32″ (ByVal hKey As Long) As Long

Burada tüm değişkenler tanımlanmıştır.

System Info… tuşu içeriği :

Private Sub cmdSysInfo_Click()

Call StartSysInfo

End Sub

Bu tuşa basıldığında Sistem Bilgisi kodları çalıştırılarak MS Win95/98/Me için Sistem Bilgisi ekranı açılır.

OK tuşu içeriği :

Private Sub cmdOK_Click()

Unload Me

End Sub

Bu tuşa basıldığında bu form kapanarak Ana Menü’ye dönülür.

Sistem Bilgisi Kodları :

Public Sub StartSysInfo()

On Error GoTo SysInfoErr

Dim rc As Long

Dim SysInfoPath As String

‘ Try To Get System Info Program Path\Name From Registry…

If GetKeyValue(HKEY_LOCAL_MACHINE, gREGKEYSYSINFO, gREGVALSYSINFO, SysInfoPath) Then

‘ Try To Get System Info Program Path Only From Registry…

ElseIf GetKeyValue(HKEY_LOCAL_MACHINE, gREGKEYSYSINFOLOC, gREGVALSYSINFOLOC, SysInfoPath) Then

‘ Validate Existance Of Known 32 Bit File Version

If (Dir(SysInfoPath & “\MSINFO32.EXE”) <> “”) Then

SysInfoPath = SysInfoPath & “\MSINFO32.EXE”

‘ Error – File Can Not Be Found…

Else

GoTo SysInfoErr

End If

‘ Error – Registry Entry Can Not Be Found…

Else

GoTo SysInfoErr

End If

Call Shell(SysInfoPath, vbNormalFocus)

Exit Sub

SysInfoErr:

MsgBox “System Information Is Unavailable At This Time”, vbOKOnly

End Sub

Public Function GetKeyValue(KeyRoot As Long, KeyName As String, SubKeyRef As String, ByRef KeyVal As String) As Boolean

Dim i As Long                                           ‘ Loop Counter

Dim rc As Long                                          ’ Return Code

Dim hKey As Long                                        ‘ Handle To An Open Registry Key

Dim hDepth As Long                                      ‘

Dim KeyValType As Long                                  ’ Data Type Of A Registry Key

Dim tmpVal As String                                    ‘ Tempory Storage For A Registry Key Value

Dim KeyValSize As Long                                  ‘ Size Of Registry Key Variable

‘————————————————————

‘ Open RegKey Under KeyRoot {HKEY_LOCAL_MACHINE…}

‘————————————————————

rc = RegOpenKeyEx(KeyRoot, KeyName, 0, KEY_ALL_ACCESS, hKey) ‘ Open Registry Key

If (rc <> ERROR_SUCCESS) Then GoTo GetKeyError          ‘ Handle Error…

tmpVal = String$(1024, 0)                             ‘ Allocate Variable Space

KeyValSize = 1024                                       ‘ Mark Variable Size

‘————————————————————

‘ Retrieve Registry Key Value…

‘————————————————————

rc = RegQueryValueEx(hKey, SubKeyRef, 0, _

KeyValType, tmpVal, KeyValSize)    ‘ Get/Create Key Value

If (rc <> ERROR_SUCCESS) Then GoTo GetKeyError          ‘ Handle Errors

If (Asc(Mid(tmpVal, KeyValSize, 1)) = 0) Then           ‘ Win95 Adds Null Terminated String…

tmpVal = Left(tmpVal, KeyValSize – 1)               ’ Null Found, Extract From String

Else                                                    ‘ WinNT Does NOT Null Terminate String…

tmpVal = Left(tmpVal, KeyValSize)                   ‘ Null Not Found, Extract String Only

End If

‘————————————————————

‘ Determine Key Value Type For Conversion…

‘————————————————————

Select Case KeyValType                                  ‘ Search Data Types…

Case REG_SZ                                             ‘ String Registry Key Data Type

KeyVal = tmpVal                                     ‘ Copy String Value

Case REG_DWORD                                          ‘ Double Word Registry Key Data Type

For i = Len(tmpVal) To 1 Step -1                    ‘ Convert Each Bit

KeyVal = KeyVal + Hex(Asc(Mid(tmpVal, i, 1)))   ‘ Build Value Char. By Char.

Next

KeyVal = Format$(“&h” + KeyVal)                     ’ Convert Double Word To String

End Select

GetKeyValue = True                                      ‘ Return Success

rc = RegCloseKey(hKey)                                  ‘ Close Registry Key

Exit Function                                           ’ Exit

GetKeyError:      ‘ Cleanup After An Error Has Occured…

KeyVal = “”                                             ‘ Set Return Val To Empty String

GetKeyValue = False                                     ‘ Return Failure

rc = RegCloseKey(hKey)                                  ‘ Close Registry Key

End Function

Burada işletim sistemi, doananım vb. Sistem Bilgisi toparlayacak olan kodlar bulunmaktadır.

106 views

galaksi için ergirler.Bunlarda yerçekimi etkisiyle GALAKSİ oldular.Uzayda hiçbirşey kaybolmaz!1965’te Arno Penzias ve Robert Wilson,evrende 3 kelvinlik artık bir ısıl enerjiye karşılık gelen bir fon ışıması keşfettiler.1992’de de Bu artık ışının Big Bang’den kaldığı kanıtlandı.(COBE uydusu tarafından)
Bu buluş için İngiliz fizikçi Hawkins ”Tüm insanlık tarihinin değilsede,
Yüzyılın buluşu olduğu kesindir.”dedi.
YERÇEKİMİ
Newton Evrensel yerçekimi yasasını 1687 yılında yayınladığı ’Principia’adlı kitabında açıkladı.Bu teoriye göre iki kütle arasındaki
Çekim gücü,kütlelerin büyüklüğü ile doğru orantılı; aralarındaki uzaklığın karesi ilede ters orantılıdır.Yani kütleler büyüdükçe çekim gücü artacak,aralarındaki uzaklık arttıkça azalacaktır.
300yıldan daha uzun bir süre önce açıklanan bu basit denklem bütün fizik ve gökbilimin temel taşıdır.Einstein 1915 yılında yayınladığı genel görelilik kuramını yayınladığı zaman Newton’un kuramını güncellediBaşlangıçta bilim adamlarının bile anlamakta zorluk çektiği teoriye göre yerçekimi iki cismin arasındaki uzaklıktaki çekim gücü değil;uzay-zaman eğiminin bir sonucudur.Güneşte ağırlığı ile uzayı eğmiştir.Gezegen güneş etrafında dönerken eğilerek yörüngeye girmiştir.
Peki Einstein’in teorisi doğruysa neden hala Newton’unkileri kullanıyoruz?
Bunun iki sebebi var:
1)Einstein’in denklemi daha çok uzayda ve dev kütleler için önemli;ama yeryüzünde ve gündelik yaşamda Newton’un kuramı yeterli.
2)Einstein’in denklemi çok karışık.Bilim adamları bile zor anladı.Bir düşünsenize bunları çocuklarımıza öğretmeye çalıştığımızı… GALAKSİ
Her gökcismi belirli bir yere aittir,komşuları ile fiziksel veya manyetik ilişki içindedirler.Bunların oluşturduğu topluluklara galaksi denir. Galaksiler evrenin sonsuzluğundaki adacıklar gibidir.
Bir galakside milyarlarca yıldız vardır.Evrende 50 milyar galaksi olduğu sanılıyor.Güneşimizin yıldız olduğunu düünürsek,bizimki gibi
Milyarlarca yıldız ve doğal olarak o yıldızın yörüngesinde bulunan
gezegen,uydu ve göktaşları ile birlikte bulunur.

Samanyolu;evrende bizim güneş sistemimizin içinde bulunduğu galaksinin adıdır.Dünyadan yalnızca bir kısmı gözükür.Galaksimizde
Bizimki gibi milyarlarca sistem vardır.Galaksimiz sistemimizden 500kez
Büyüktür.Diğer galaksiker gibi galaksimizde kendi etrafında döner.Güneşimiz galaksi merkezinden 30000 ışık yılı uzaklıktadır. O,galaksimizdeki bir kaç yüz milyar yıldızdan biridir yalnızca.Yıldız ile gezegen arasındaki fark şudur:Yıldızlar ışık yayar fakat gezegenler yaymazlar.
BİR YILDIZ DOĞUYOR!
Yıldız önce bir toz bulutudur.Yerçekimi ile toz bulutu merkeze doğru sıkışır.Bu süreç içinde ortaya çıkan yerçekimi enerjisi ile yıldız ısınmaya başlar.Bu ısı belli bir ısıya ulaşırsa nükleer erime başlar.(Güneş için 15 milyon derece)Bu süreç,iki hidrojen atomunun birleşerek bir helyum çekirdeği oluşturma sürecidir.Yıldız genellikle %75hidrojen, %25 helyumla ısınma sürecine başlar.Sonra süreç bütün hidrojen atomlarının yanarak helyuma dönüşünceye kadar sürer.Güneş’te 10 milyar yıllık sürecini yarıladı.Yıldız yakıtını bitirince ani bir patlamayla 10 katına genişler.Yıldızın bu durumuna ‘Kızıl dev’denir.Güneş yakıtını bitirince atmosferi Merkür’ü içine alacak.Eğer yıldız yeteri kadar büyükse sonuç farklıdır.Yıldız hidrojeni bitirince bu kez karbon atomunu yakar ve neon atomları oluşturur.Sonrada neon ve oksijen birlikte yanarak sülfür oluşturur.Böylece yıldızın içinde katman katman farklı atomlar yanarak daha ağır atomlara dönüşürler.Yıldızın çekirdeğinde yavaş yavaş demir birikir.Bundan sonrası da büyüklüe bağlıdır.Yıldız küçükse yanma biter ve ‘Beyaz Cüce’adında içine çökmüş yıldız olur.Beyaz cüce birkaç km çapında ancak metre küpüne milyonlarca ton basınç düşen sönmüş bir yıldızdır.Bu zaman içinde soğuyarak’Kara Cüce’ye dönüşür.
Yıldızımız çok küçük ama çok yoğun nötron yıldızına dönüşebilir.Böylesi ne ani bir çöküş dalgası yaratarak yıldız,bir ışık kümesi halinde galaksinin ötelerine doğru fırlar.Buna’Süpernova’denir.Nötron yıldızlar görünmezler;ancak dönerken,bu deniz feneri gibi çevrelerine radyasyon yayarlar.Bu güne kadar 400 nötron yıldızı bulunmuştur.Yıldız yeteri kadar büyükse ani çöküş dramatik olur.Yani yıldız bir anda tek bir noktaya sıfıra indirgenebilir.Böylesine büyük yıldızın böyle küçük bir
alana sıkışmasının doğal sonucu olarak,çekim gücü o kadar büyük olur ki,bu yıldızdan ışık bile çıkamaz.Herşey girebilir ama hiçbirşey

çıkamaz.Girenlerin akıbetinin ne olduğu bilinmiyor.Bunlara karadelik denir.
KARADELİK
Hepimiz biliyoruz;karadeliklerin bir türü,büyük kütleli yıldızların merkezdeki hidrojen yakıtlarını kısa sürede tüketip çökmeleriyle ortaya çıkıyor.Kabullenmekte zorlandığımız şey,Güneş’mzden kat kat büyük bir yıldızın nasıl olup da inanılmaz boyutlara küçülebilmesi ve nanılmaz bir güç kazanması.Örneğin;Güneş’imizden 10 kat büyük bir yıldızın karadelik haline geldikten sonra aldığı boyut,60km çaplı bir küre.Üstelik bu küre, deliğin kendiside değil.İçine düşen hiçbirşeyin,hatta ışığın bile kaçamayacağı bir ‘olay ufku’.Örnek için;Dünyamızı düşünelim. Böylesine küçük kütleli bir cismin karadelik olamayacağını biliyoruz, ama oldu diyelim.Bu durumda Dünya’nın olay ufkunun çapı 9 mm’den az olacaktı!Asıl karadelik,yani fizkteki adıyla ‘tekillik’,olay ufkunun tam merkezinde.Ama artık çap falan yok.İçine düşen madde ve enerjiyi yutan bu cismin boyutları,matematiksel bir nokta kadar!Dünya asla bir karadelik olamaz dedik ama aslında olabilir!…Yeterki;Onu yeteri kadar sıkıştırabilelim!Dolayısıyla kuramsal bir karadelik oluşturmak için bir sınır yok.Ama oluştuğu maddenin böyle büyük bir ölçüde sıkışabilmesi için gerekli koşullar büyük yıldızlarda kendiliğinden var.Dolayısıyla en çok görülen karadelikler,10üssü31 kg kadar!Karadeliklerin öbür türleri hakkında kuramcılar;13-15milyar yıl önce BigBang’in hemen ardından mikroskobik karadelikler oluştuğunu sanıyorlar.Ama karadelik dinamiğine göre bunların çoktan yok olması gerekiyor.Bir karadeliğin kütlesi ne kadar büyükse,kapladığı alanda o ölçüde büyük oluyor. Yani‘SCHWARZSCHİLD yarıçapı’ denen olay ufkunun yarı çapıyla,karadeliğin kütlesi birbiriyle doğru orantılı.Peki,şöyle irisinden bir karadelik tüm evreni yok etmez mi?Bilim adamlarına göre korkulacak bir şey yok.Tek koşul var:olay ufkundan uzak duracaksınız…Eğer kazara ufku geçerseniz;kurtuluş yok!Bir Güneş kütlesindeki bir karadeliğin çekim gücü,aynı kütledeki Güneş’ten fazla ve az olamaz.Peki Güneş bir karadelik olursa?Olamaz!Çünkü;kütlesi bir karadelik için yeterli düzeyin çok çok altında…Benzerleri gibi Güneş.5milyar yıl sonra yakıtını tüketince kırmızı dev haline gelerek şişecek.Sonrada atmosferi Merkür ve Venüs’ü içine alacak.Sonra dış katmanlarını yavaş yavaş uzaya bırakacak.Sıkışıp ısınan merkezi,Dünya’mız boyutlarında bir ‘beyaz cüce’ olacak!Zaman içinde

soğuyarak kaybolacak.Diyelimki;karadelik oldu,gezegenler yörüngelerini kaybetmeyecekler ve aynı uzaklıkta dönmeye devam edecek.
Çünkü;Karadeliğin olay ufkunun çapı yalnızca 3km olacak.Ama genede yaşama veda edebiliriz.Nedeni:
Artık buraların eskisindende çok soğuk ve karanlık olacağı!…
KARADELİĞİN İÇİNDE…
Bir uzay gemisinde olduğumuzu varsayalım,bilmeden Güneş kütleli karadeliğin olay ufkuna düşmüşüz.Malesef;geri çıkamayacağımızda biliyoruz.İçindeyken bazı şeyleri değişik göreceğiz.Çünkü;bir milyon Güneş kütleli karadelik gelen ışık demetlerini bükecek.Peki,ama neden güçlü bir cismin içinde olduğumuz halde kütleçekimini hissetmememiz.
Nededi;hala serbest düşüşteyizve deliğin güçlü çekim alanı,bedenimizin ve gemimizin her noktasına aynı şiddetle etki yapıyor.Ancak merkeze 600 000 km. Sokulduğumuzda,bir gariplik olacak. Ayaklarımız, başımızdan büyük bir kuvvetle çekiliyormuş gibi olacak.Merkeze yaklaştıkça bu etki artacak ve uzamışız gibi hissettikten sonra son anımsadığımız bedenimizin parçalanmak üzere olduğu…Fakat bütün bunlar çok kısa sürecek. Merkezdeki tekilliğe olan uzaklığımızın,olay ufkunun yarıçapının 10 katı olduğunu varsayalım.Yani;merkeze 30milyon,olay ufkunaysa 27milyon uzaklıktayız.Buradan,olay ufkunun içine çekilmemiz 8dk. sürüyor.Bundan sonra tekilliğin içinde kaybolmamız için sadece 7sn. var.Bütün bu süre yani;ufuktan tekilliğe düşme düresi,karadeliğin kütlesine orantılı olarak artıyor.

VE DIŞINDA…
Dünya’dan bizi seyredenler ise işlerin kötüye gittiğini çok geç anlayacaklardı.Çünkü onlar,bizi karadeliğin olay ufkuna yaklaştıkça giderek yavaşlıyor anlayacaklardı.Fizik kurallarına göre biz öldükten sonra bile arkadaşlarımız,olay ufkuna vardığımızı bile göremeyeceklerdi. Sonsuza kadar bekleseler bile…Bizde yeni oluşmakta olan bir karadeliğe yaklaşıyor olsaydık,ölmekte olan yıldızın giderek küçüldüğünü görecek, ama karadelik oluştuktan sonra dahi çöken maddenin olay ufkunu aşıp gözden kaybolmasını göremeyecektir. Bu Einstein’in kuramında saklı.Genel göreliliğin temel öngörüsü,kütlesi olan her cismin uzay-zaman dediğimiz 4 boyutlu dokuyu,tıpkı üzerine ağır bir top konmuş esnek bir kumaş gibi çukurlaştırılması.Bu çukurun üzerinden geçen herhangi bir cisim,hatta ışık,çukurun büktüğü düzlemden geçtiği
için biraz eğrileşecek, ya da bükülecekti.Karadelikler çok büyük kütleli olduğundan çukurlar dipsiz bir kuyuyu andırıyor.Bu nedenle bizim için zaman daha yavaş geçerken,uzaktaki arkadaşlarımız için daha hızlı akıyor. Eğer zamanında uyanabilseydik ve karadeliğe düşmeden olay ufkunun kenarında bir süre araştırma yaptıktan sonra dönebilseydik,kavuştuğumuz arkadaşlarımızı bizden daha fazla yaşlanmış bulacaktık.Gerçekte arkadaşlarımız kayboluşumuzu görebilecekti. Nedeni; ışığın kırmızıya kayma olgusu. Karadeliğin yakınlarında uzaya saçılan ışıkigiderek daha uzun dalga boylarına doğru ‘kırmızıya’ kayar.Bu görünür ışık,onlarca daha uzun dalagboyu olarak anlanılacak. Onlarda bizi özel aygıtlarla izleyebilecekti. Fakat; sonraları dalgaboyları öylesine uzayacaktıki ,arkadaşlarımız için biz artık tümüyle görünmez ve algılanamaz olacaktık.
Peki;şöyle büyükçe bir karadelik tüm evreni yok etmezmi? Tek şartla kurtulabiliriz:Olay ufkundan uzak durmak kaydıyla. Karadeliği saran kütle çekim alanının,aynı kütledeki bir başka cismin çevresindeki kütle çekim alanından farkı yoktur.
Bilim adamlarına göre,olası en küçük karadeliğin çapı
10 üzeri eksi 35 civarında olabilir.Ama bunun kütlesi 10mikrogram kadar(bir toz zerreciği)ağırlığında olur.Böyle cisimler yaratabilmek için
10üzeri19 giga-elektronvolt düzeyinde enerjiler gerekir.Demek ki;
bir karadelik yaratabilmek için Dünya’nın en güçlü parçacık hızlandırıcısından 10 katrilyon kat daha güçlü bir makine gerekiyor.
Ve bu makinenin boyutları bir samanyolu kadar olacak!… Üstelik bu çaba

ve masraf boşa gidecek.Çünkü ‘Hawkins Işımı’denen bir süreç sonucu laboratuvar ürünü kara delik 10üzeri eksi 42saniyeiçinde buharlaşıp yok olacak.Bir toz zerreciği yerine Everet tepesi kütlesinde bir karadelik yaratılsa bile,(bunun yarı çapı 10üzeri eksi 15 metre olur.) bir atom çekirdeği büyüklüğündeki böyle bir cisim bir proton veya nötron bile yutamaz.Karadelikler kütlelerine,renklerine,dönmesine ,elektrik yüklü olan diye sınıflandırılıyorlar.Bir de akdelikler vardır, bunlarda gelen herşeyi dışarı atarlar.Nasıl ki;karadelikler yutuyorsa…

UZAY KİRLİLİĞİ
Dünya’da pek çok sorun ile karşıkarşıyayız.En önemlisi ise kirliliktir. Kirlilik deyince hemen aklımıza kirli su ve denizler,çöpler ve atıklar gelebilir.Şimdi olmasa bile önümüzdeki 10 yıl içinde ciddi bir tehlike haline gelebilecek bir tehditle karşıkarşıyayız.
Dünya’nın çevresinde dolanan çok küçük göktaşları var.Bunlar, atmosferde yok oldukları için bize bir zararları yok.Ama bu uydular için söylenemez.Saniyedeki hızları 70-80km’yi bulan bu göktaşları birkaç cm çapındada olsa ciddi bir tehlike yaratıyor.Örnek olarak 1993’te ESA nın Olympus adlı uydusu,çarpan minik bir göktaşı yüzünden yön denetim birimi parçalanınca kullanılamaz hale gelmişti.Günümüzde ise
Dünya’nın çevresinde 500’ün üzerinde çalışır durumda uydu bulunuyor. Ancak bu tehdit yalnız burdada kalmıyor.
Yörüngedeki Hurdalar
Dünya’nın çevresinde,değişik yörüngelerde dolanan ve artık hiçbir işlevi olmayan,insan yapımı cisimlerin tümü uzar kirliliğini oluşturur.
Uzay kirliliğinin iki nedeni var:
1)Ömrü tükenen uydular
2)Fırlatılan roketlerin yörüngede terk ettikleri üst aşamaları.
Sputnik1’den günümüze değin geçen 40yıl içinde uzay araştırmaları alanında çok önemli gelişmeler yaşandı:Ay’a,Mars’a ve Venüs’e sondalar, uzay araçları gönderildi.Ay’a inildi,Mars’ın çevresine uydular yerleştirildi.Jüpiter’e,Satürn’e,astreoidlere,kuyrukluyıldızlara ve hatta Güneş Sistemi’nin dışına uzay araçları yollandı.Değişik amaçlı binleerce uydu Dünya’nın çevresine yerleştirildi.Uzay istasyonları kuruldu,farklı dalgaboylarında uzayı inceleyen uzay teleskopları yörüngeye yerleştirildi.Tüm bunları gerçekleştirmak için 4000’den fazla çok aşamalı roket uzaya gönderildi.Bunların üst aşamaları hep uzaya bırakıldı.Bu yolculuklar esnasında kimi zaman roketlerde,kimi zaman da taşıdıkları yüklerde patlamalar oldu;patlamaların enkazı uzaya yayıldı .Yörüngedeki uydularınbüyük bir bölümünün ömrü tükendi;şu anda başıboş dolanıyorlar.Tüm bu işe yaramayan cisimler,roket parçaları,ölü uydular,yakıt tankları ve uzay aracı artıkları günümüzde Dünya çevresinde dolanan bir çeşit hurda yığını oluşturdular.Bugün uzay çalışmalrı tüm hızıyla büyüyor ve ne yazıkki,bu hurda yığınıda giderek

büyüyor.Bilim adamları bu tehlikeyi 20yıl kadar önce gördüler.Bundan yola çıkarak bu parçaları izlemek için sistemler kudular.Örneğin ABD’de yirmiden fazla radar ve optik algılayıcıdan oluşamn bir Uzay İzleme Ağı var.Rusya’dakindeyse on radar ve oniki optik bulunuyor. Dünya çevresinde dönen 10cm’den büyük bütün cisimler sürekli izleniyor.Gönderilen radar sinyalleri çarpıp yansıyor vealgılandığında hakkında bilgiler edinilip,kataloglara ayrılıyor.On dört yıl yörüngede kalan Mir’e 1cm’den küçük çaplı onbinlerce uzay döküntüsü çarpmıştır. Ama hiçbirisi çalışmaları aksatacak derecede olmadı.Aynı şey 4-5yıla kadar bitirilecek olan Uluslararası Uzay İstasyonu içinde geçerli olduğundan,özek güvenlik önlemleri alınıyor.Yüksek hızla başıboş dolaşan enkaz parçaları aynı zamanda uzay yürüyüşü yapan astronotlar içinde tehlikeli.Araçlara kendilerini koruyacak zırhlar yapılabilir ama astronot giysilerine yapılmaları olanaksızdır.Yinede o giysiler,birkaç mm’lik parçalara dayanabilirler.Ama 1cm çapında ve sn’de 10km hızla çarpan parça,astronotu öldürebilir.Bu döküntülerin bir bölümü zamanla yerçekimi yada güneş ışıması basıncıyla Dünya’ya düşer.600km’nin altındaki yörüngelerde dolanan enkaz parçalarının yerçekimi etkisiyle Dünya’ya düşmesi(ve kirlilik olmaktan çıkması)bir kaç yıl alıyor.800km dolayındakiler ise 10-15yıl kalabiliyor.1000km’nin üzerindekilerse yüzyılı aşkınbir süre dönmeyi gerçekleştirecekler.Bir başka deyişle, kirliliği oluşturan parçalar eninde sonunda Dünya’ya düşüyor.Büyük parçalar,atmosferde yok olmaktan kurtularak küçülmüş olarak yeryüzüne ulaşabilirler.Ama yörüngedeki döküntülerin gökbilimcilerce yarattığı asıl kaygı gelecekteki uzay çalışmalarına yönelik Döküntü sayısındaki artış zamanla eşik değerini aşacak ve bir dizi zincirleme çarpışma başlayacak.Bilimadamları bına çığ etkisi diyorlar ve onları korkutanda bu!Çünkü bu çarpışmalar sonucunda büyük parçalar binlerce küçük parçalara dönüşecek ve döküntü sayısıda çok artacak.Bu artış,bir gün uzay çalışmalarına onlarca yıllık bir ara verilmesine yol açabilir!…

Çözüm
Bu günkü çalışmalar şimdilik sorunu anlamaya yönelik.Hergeçen gün büyüyen bu sorunun çözümüne yönelik yapılan birşey yok.Bu konuda uluslararası bir anlaşma bile yapılmadı.Kirlilik konusunda ortaya atılan değişik öneriler var,ama üzerinde anlaşılan ve uygulamaya konulan ciddi bir plan yok.Tüm uzay ajanslarının anlaştıkları nokta ilk aşamada,uzay kirliliğinin artış hızının önünü kesmek.Uzay ajansları,

bundan büyle uzaya çıkacak araçların,fırlatılışları ve yörüngeye yerleştirilmeleri sırasında uzayı en düşük düzeyde kirletmelerini sağlayacak.Ve bundan böyle ömrü tükenen uyduların Dünya’ya düşmeleri sağlanacak.İkincil olarak yapılması gereken,bugünkü kirliliğinin temizlenmesi.Ancak bu “temizlik” daha çok teknolojik ve ekonomik konu.Değişik öneriler var.Birine göre;temizlik iki koldan yapılmalı.Birinci kolda,uzay mekikleriyle yada geliştirilecek bir araçla,büyük parçalar toplanıp Dünya’ya getirilecek.Geriye kalan milyonlarca küçük cisimde geliştirilecek bir “uzay süpürgesi”ile toplanacak.Bir başka öneride tüm hurdaları Dünya yörüngesinde belirli bir bölgede ,bir “uzay aracı mezarlığı”nda toplamak.Ama tüm bunlar şimdilik sadece birer düşünceden ibaret!…

DÜNYA UZAY HAVACILIĞINDAKİ ÖNEMLİ OLAYLAR
1957
4Ekim:Yer’in ilk yapay uydusu Sputnik’inRuslar tarafından fırlatılması.
3Kasım:Sputnik2’nin içindeki Layka adlı köpekle birlikte yörüngeye oturması.
1958
1Şubat:Yapay Amerikan uydusu Explorer1’in fırlatılması.
15Mayıs:Ağır jeofizik gözlemevi Sputnik3’ün uydulaştırılması.
1959
2Ocak:İlk Ay sondası Luna1’in fırlatılası,4ocakta 6000kmlik uzaklıktan geçti.
3Mart:Pioneer4 ile amerikalıların Ay’a doğru yaptığı başarılı atış.
13Eylül:Ay üzerine Luna2(kozmik sonda)’nin başarılı inişi.
7Ekim:Luna3 ileAy’ın karanlık yüzünden alınan ilk fotoraflar.
1960:
1Nisan:ABD tarafından ilk meteoroloji uydusu,Tiros1’in fırlatılması.
13Nisan:ABD tarafından ilk seyir uydusu,Transit1’in yörüngeye oturtulması.
11Ağustos:İlk kez,uzaydan gelen bir taşıtın yere indirilmesi: amerikan
Discoverer13 uydusunun kapsülü.
12Ağustos:(ABD)İlk telekominikasyon uydusu,Echo1’in fırlatılması.
20Ağustos:(RUS)Uzaydan iki köpek yere indirildi.
1961:
12Şubat:(RUS)Venera1 sondası ile Venüs’e yapılan ilk atış.
12Nisan:(RUS)Vostok1 ile ilk insanlı uçuş.Süre:108dk.(Yuri Gagarin)
1962
20Şubat:(ABD)MercuryMA-G kapsülüyle uzaya ilk uçuş.(John Glenn)
16Mart:Kozmos serisinden ilk Rus aracının yörüngeye oturtulması.18 yılda 1000’den fazla.
10Temmuz:(ABD)ilk telekominikasyon rölesi,Telstar’ın uydulaştırılması.
27Ağustos:İlk başarılı gezegen uçuşunu yapan Mariner2’nin fırlatılması.
1Kasım:(RUS)Mars1 ile Mars’a yapılan ilk atış.
1963
14Şubat:Yermerkezli ilk uydu Syncom1’in fırlatılması.
16Haziran:Vostok6 ile ilk kadının uzaya gidişi.(Valentina Tereşkova)
1964
12Ekim:3Rus kozmonotunun,pilotlu uzay aracı Voshod ile ilk uçuş.
1965
18Mart:Voshod gemisiyle yapılan uçuş sırasında,Aleksey Leonov’un uzaya çıkması.
6Nisan:İlk uluslararası İntelsat telekominükasyon uydusunun fırlatılması
26Kasım:İlk kez ne ABD,ne RUS olmayan FransızAsterix uydusunun yörüngeye oturması.
15Aralık:(ABD)Gemini6 ve7 ile olan başarılı ilk uzay buluşması.
1966
3Şubat:(RUS)Luna 9’un Ay’yaptığı ilk yumuşak iniş.
16Mart:Gemini8 ile Angea arasında yapılan ilk uzay birleşmesi.
1967
24Nisan:(RUS)Soyuz1 ile geri dönen kozmonot Vladimir Komarov’un ölümü
9Kasım:Dev Satürn5 füzesinin fırlatılması.
1968
21Eylül:Ay’dan gelen rus Zond-s’nin indirilmesi
21Aralık:Ay yörüngesine oturacak ilk insanlı Apollo8 gemisinin yola çıkması.
1969
20Temmuz:İnsanlı uzay gemisi Apollo11’in Ay’inişi
21Temmuz:Ay üzerine ilk çıkış.(Armstrong,Aldrin)
1970
11Şubat:Japonya’nın kendi olanaklarıyla uydu fırlatması.
24Nisan:Çin’in kendi olanaklarıyla uydu fırlatması.
24Eylül:Otomatik Luna 16’nın Ay’dan aldığı örnekleri getirişi.
16Kasım:İlk otomatik uzay taşıtı Lunahod1’in Ay’inişi.
1971
19Nisan:(RUS)İlk yörünge istasyonu Salyut1’in fırlatılışı.
30Haziran:Salyut1 ile Yer’r gelen 3kozmonotun ölümü
1972
3Mart:(ABD)Pioneer10’un Jüpiter’e fırlatılması.
23Temmuz:NASA’nın fırlattığı Landsat1’in yörüngeye oturması.
1973
14Mayıs:İlk Amerikan yörünge istasyonu Skylab’ın uydulaştırılması.
3Kasım:(ABD)Mariner10’un Merkür’e doğru fırlatılması.
16Kasım:84gün ile uzayda kalma rekoru kıran Skylab istasyonunun 3. Mürettebatının yola çıkışı
1975
17Temmuz:Apollo-Soyuz uzay randevusu
22Ekim:Rus sondası Venera9 aracılığıyla Yer’e iletilen Venüs yüzeyinin ilk resimleri.
1976
20Temmuz:Amerikan Viking1’in Mars’a yaptığı ilk yumuşak iniş.
1977:
20Ağustos:(ABD)Voyager2’in Satürn’e fırlatılışı.
29Eylül:2. kuşak Rus yörünge istasyonu Salyut6’ın fırlatılması.
1978
22Ocak:Otomatik Progress1 ile Salyut6’ya yapılan ilk ikmal.
3Mart:Bir çek olan Vladimir Remek’in ilk uzay uçuşu.
1979
17Ağustos:6ay uzayda kalarak rekor kıran Lyahov ve Ryumin’în Salyut 6ile Yer’e dönmesi.
24Aralık: FR.-Avrupa yapımı Ariane füzesinin başarılı fırlatılışı.
1981
12-14Nisan:Amerikan Columbia ‘nın ilk uçuşu.
1982
10Aralık:Uzayda 211gün kalarak rekor kıran kozmonotların dönüşü.
1983
13Haziran:Pioneer10’un 11yıllık yolculuktan sonra güneşsisteminde bilinen en uzak gezegendende uzağa gidişi…
28Kasım:Spacelab’taki ilk Alman astronot:Ulf Merbold

294 views

4 views

3.KRİYOJENİ NEDİR?

Kriyojeni düşük sıcaklıklar fiziği olarak da bilinir.Düşük sıcaklıklarda gerçekleşen olayları oluşturmayı ve bunların uygulamalarını konu edilen bilim dalıdır.

4.KRİYOJENİN TARİHÇESİ

Bu malzemeler maddenin statik ve çok düzenli haline olabildiğince yakındır.Kriyojenin 1877’de doğduğu kabul edilir.Bu oksijenin 90K’ye (183C) kadar soğutularak sıvılaştırıldığı yıldır.1895’te 40K’ye ulaştığında havanın sıvılaştırılması ve ana bileşenlerine ayrılması olanaklı oldu.1908’dehelyum sıvılaştırıldı.(4,2K).Aşırı soğutulan metallerin çoğunun elektriğe karşı dirençlerini tümüyle yitirdikleri keşfedildi (1911’de).1920’lerde ve 30’lara gelindiğinde mutlak sıfıra yakın sıcaklıklara ulaşıldı.

5.1.OKSİJEN (O)

Periyodik tablonun V 1 a grubunda ter alan,a metal özelliğinde kimyasal element.Renksiz,kokusuz ve tatsız bir gaz olan oksijen yer kabuğunda en bol bulunan elementtir.Oksijen yer atmosferinin ağırlıkça %23’ünü,deniz suyunun %85,8’ini ve yer kabuğunun %46,6’sını oluşturur.
Oksijen -183C nin altında açık mavi renkli bir sıvı,-218C de de katı hale geçer.Yerdeki ve atmosferin alt katmalarındaki oksijen gazı hemen hemen tümüyle iki atomlu oksijen moleküllerinden (O2)oluşur.Ozon (O3) adı verilen 3 atomlu oksijen ile tek atomlu oksijen (O) ise daha çok atmosferin üst katmanlarında bulunur.
Sanayide oksijen üretiminde yararlanılan en önemli kaynak havadır.
1970 lerden sonra başlıca çelik üretimi olmak üzere metalürji sanayiinde ve kimya sanayisinde normal hava yerine oksijen yada oksijence zenginleştirilmiş hava kullanılmaya başladı ve gittikçe yaygınlaştı.Oksijen tıpta da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
OKSİJENİN ÖZELLİKLERİ:
Atom numarası:8
Atom ağırlığı:15,9994
Erime noktası:-218,4C
Kaynama noktası:-183C
Yoğunluğu:1,429gr/litre

5.2 AZOT

Nitrojen olarak da bilinir.Periyodik tablonun Va grubunda yer alan a metal özelliğinde kimyasal element,yer atmosferinin beşte dördünü oluşturan ve bütün canlı maddelerin bileşiminde bulunan renksiz,kokusuz ve tatsız bir gazdır.Azot 1722 yılında bulunmuştur.
Azot evrendeki bolluğu açısından elementler arasında altıncı sırayı alır.Yer atmosferinin (havanın)hacimce %78’ini,ağırlıkça%75’ini oluşturur.azot tüm canlıların yapısında da bulunur.
Sanayide üretilen azotun hemen hemen tümü sıvı havanın ayrımsal damıtılmasıyla elde edilir.Kaynama noktası (-195.8C)oksijeninkinin den (-183C)daha düşük olan azot damıtma sırasında en önce buharlaşır.Azot gazı eylemsiz bir maddedir.Bu özelliği nedeniyle simya sanayiinde seyreltici,neme ve paslanmaya karşı koruyucu örtü olarak kullanılır.Çok düşük sıcaklıklarda sıvılaşan ve kolayca kimyasal tepkimelere girmeyen sıvı azot düşük sıcakların (kriyojeni)incelenmesinde de son derece elverişlidir.
Element halindeki azotun en çok tüketildiği alan azot bileşiklerinin üretimidir.Amonyak (NH3) üretiminde,hidrojenle birlikte bol miktarda azot kullanılır.
Nitrit asit (Kezzap)azotun amonyaktan sonra en önemli ticari bileşiğidir.
Azotun genellikle yüksek sıcaklarda metallerle doğrudan doğruya birleşmesiyle oluşan katı haldeki nitrürler de önemli azot bileşikleridir.Alaşım çeliklerinin nitrürleme denen metalürji işleminde,çeliğin yüzeyinde oluşarak alaşıma sertlik kazandıran bu nitrürlerdir.
Azot numarası:7
Atom ağırlığı:14,0067
Erime noktası:-210C
Kaynama noktası:-195,8C
Yoğunluğu:(1 atm.OC) 1,2506 gr/litre
Elektronların yerleşimi:2-5
En yaygın kullanılan sıvı azottur.Sıvı azot suya benzeyen berrak ve renksiz bir sıvıdır.Bunu üretmek için önce hava sıvı hale getirilir,daha sonra kaynama noktalarının farklı oluşumdan (sıvı oksijen-183C ve sıvı nitrojen-196C)yararlanılarak oksijen ve azot ayrı tanklarda toplanır.Normal atmosfer basıncında sıvı azot sürekli olarak kaynadığı için hacmi de azalır.Tümüyle buharlaşıp uçmasını önlemek için özel kaplarda saklanır.Bu kaplar özel olarak yapılmış büyük termoslardır ve bunları bulan kişinin adıyla ‘Dewar’kapları olarak anılırlar.
Kriyojen olarak sıvı azotun avantajları kolayca bulunur olması diğerlerine oranla daha ucuz (sıvı oksijene oranla)daha eylemsiz ve elim olmasıdır.Diğer avantajları ise pek çok kriyojenik uygulama için yeterli soğukluğu sağlayabilmesi ve kullanımın kolay olmasıdır.
Daha düşük derecelere ulaşmak için elde edilmesi ve kullanılması teknik olarak çok daha zor ve pahalı olan sıvı helyum kullanılmaktadır.
Sıvı helyum sıvı azottan 73C kadar daha soğuktur ve mutlak sıfıra (-273C) çok yakındır.Ancak biyoloji ve Tıptaki çoğu kriyojenik uygulamada sıvı azot yeterli sonuç vermektedir.
Bazı biyolojik araştırmalarda hücreleri çok daha hızla dondurmak,sıcaklığı saniyeden çok daha kısa bir sürede mutlak sıfıra indirmek gerekmektedir.Bu yüksek hızı sağlamak için sıvı azot (temofiziksel özellikleri nedeniyle)ultra hızlı soğutmalarda kullanılmaya uygun değildir.Bu durumlarda başka yöntemler kullanılmaktadır.Örneğin soğutulacak maddenin üzerine çok soğuk sıvı olan propan püskürtülmektedir.Soğuk propan (erime noktası -189C)ile örnek arasındaki ısı transferi,sıvı azotla örnek arasındaki transferden çok daha iyidir.Yine de sıvı azot hemen hemen birinci soğutucudur.Sıvı azot bazen elektron mikroskobu gibi düşük basınçlı aletlerde daha iyi bir vakum elde etmek,bazen de ‘X’ ışını detektörü gibi aletlerde sabit bir sıcaklık sağlamak içinde kullanılır.Dolayısıyla elektron mikroskobu ‘X’ ışını detektörleri,soğuk klişe makinaları ve başka pek çok laboratuar aletlerinde sıvı azot kullanılır.
Sıvı azot Tıpta kriyoşirurji (soğuk cerrahi )alanında da giderek daha yaygın olarak kullanılmaktadır.Ayrıca sinir cerrahisi,göz cerrahisi ve genel cerrahide de yaygın kullanılmaktadır.
Sıvı azot soğuk kurutma ve dondurulmuş besin sanayisinde püskürtme dondurma yöntemi ile dondurma işlemlerinde de geniş çapta kullanılmaktadır.
Dolayısıyla bu harika sıvı hepimizin yaşamını dolaylı yada dolaysız etkilemektedir.Atmosferin büyük bölümünü oluşturan azotun bu kadar değişik kullanım alanı olan yararlı,emin ve doğal olarak dünyanın herhangi bir yerinde görülebilecek sıcaklıklarda çok daha düşük sıcaklıktaki bir sıvıya dönüşebilmesi doğanın bize güzel bir armağanıdır.

5.3 HELYUM

Sembolü:He
Kütle numarası:4
Atom numarası:2 olan bir soygazdır.
Çekirdeğinde 2 proton ve 2 nötron bulunur,çekirdeği pozitif 2 yüklüdür.He-3 ve He-4 olarak 2 tane izotopu vardır.Helyum molekülü yek atomlu bir gaz olduğundan şimdiye kadar kararlı bir bileşiği elde edilmemiştir.
Helyum ilk defa güneş etrafındaki atmosferde keşfedilmiştir.(Helios=Güneş)
Helyum havada çok azdır.Helyum atomları arasındaki çekim kuvveti zayıftır.Sıvılaştırmak için –268,9C’ ye kadar soğutmak gerekir.Başka hiçbir elementin kaynama noktası bu dereceden düşük değildir.26 atmosfer basınç altında –272,2C katı hale gelen en hafif gaz helyumdur.Yanıcı olmadığından balon doldurulmakta,hidrojene tercih edilir.Helyum kaynama noktası düşük olduğundan en düşük sıcaklıkta soğutmak için kullanılmaktadır.
Helyum renksiz,kokusuz,tatsız ve eylemsiz (tepkimeye girmeyen)bir gazdır.-268,6C’ de sıvılaşır ve ancak yüksek basınç (25 atm) altında katılaşır.2,17K’nin altında Helyum-4 izotopu benzersiz özellikler kazanır.Üstün akışkan durumuna geçer ve ısıl iletkenliği bakırınkinin bin katı olur.Bu durumdaki helyuma normal akışkan Helyum I’den ayırt edilebilmesi için Helyum II adı verilir.
Evrende hidrojenden sonra en çok bulunan ikinci element olan Helyum yıldızlarda yoğunlaşmış durumdadır.Yer atmosferinin yalnızca %0,0005’ini oluşturur ve demirli göktaşı gibi bazı radyoaktif minerallerde ve mineral yataklarında az miktarda bulunur.Helyum,argon gazının tersine,atmosferde bol miktarda bulunmaz.Yer’in kütle çekimi kuvvetini aşarak yavaş yavaş uzaya yayılır.
%98,2 arılıktaki helyum gazı,doğal gazdan öteki bileşenlerin düşük sıcaklıkta ve yüksek basınç altında sıvılaştırılarak ayrılması yoluyla elde edilir.Soğutulmuş ve etkinleştirilmiş odun kömüründen öteki gazların soğutulması yöntemiyle de %99,995 aralıkta helyum elde edilir.Helyumdan Alüminyum gibi metallere örtülü kaynak yapılırken eylemsiz gaz atmosferi olarak yararlanılır.Ayrıca roketlerde özellikle sıvı hidrojenli yakıt tanklarının basıncının arttırılmasında kullanılır,çünkü sıvı hidrojen sıcaklığında Helyum gaz halini korur.
Sıvı helyum en soğuk madde olduğundan kriyojeni (düşük sıcaklıklar fiziği) alanında da kullanılır.
Helyumun kandaki çözünürlülüğü çok düşüktür,bu nedenle yüksek basınçlı ortamlarda,örneğin tüple dalışlar sırasında ya da kesonlu inşaat çalışmalarında rahat solunum sağlamak amacıyla oksijenle karıştırılmış helyumdan yararlanılır.
Atom Sayısı:2
Atom Ağırlığı:4,0026
Elektronların Yerleşimi:2
Erime noktası:Yok
Kaynama Noktası:-266,6C
Yoğunluk(1 atm.0C)0,1785 gr/litre
Birleşme Değeri:0

5.4 ARGON (-AR)

Periyodik tablonun 0 (soygazlar)grubunda yer alan kimyasal elementtir.Yeryüzünde en bol bulunan ve sanayide en çok kullanılan soygaz olan argon eylemsiz (tepkimeye girmeyen) renksiz,kokusuz ve tatsız bir gazdır.
Atmosferin ağırlıkça %1,3 ünü,hacimce %0,94 ünü oluşturan argon,yer kabuğundaki kayaçların yapısında da bulunur.
Sıvı havanın ayrımsal damıtılmasıyla elde edilen argon,elektrik ampullerinde,radyo lambalarında,alüminyum ve paslanmaz çelik gibi metallere ark kaynağı uygulamasında,sıvı çeliğin kaynatılmasında,titon zirkonyum ve uranyum gibi metallerin üretiminde ve işletilmesinde eylemsiz ortam sağlamak için kullanılır.
Argon gazı –185,8C de yoğunlaşarak renksiz bir sıvıya,-189,4C de kristalleşmiş bir katıya dönüşür.Ancak –122,3C de ve en az 48 atmosferlik bir basınç altında sıvılaştırılabilir.
Atom Numarası:18
Atom Ağırlığı:39,948
Erime noktası:-189,4C
Kaynama Noktası: -185,7C
Yoğunluğu:1,784 gr/litre

5.5 SOĞUTMA ARACI

Düşük sıcaklıklara ulaşmak için soğutma aracı olarak en başta sıvı hidrojen veya helyum gibi soğutma araçları gereklidir.Hidrojen -253C de,helyum -269C de sıvı haline dönüşmektedir.Onları bu sıcaklıklara düşürmek için iki işlem yapılır.
Birincisi basit dondurma olayıdır.İkincisi bir vakum pompası aracılığıyla gerçekleştirilir.Hava basıncı ne kadar düşük olursa sıvının kaynama noktası da o kadar düşük olur.

6.KRİYOJENİK MADDELERİN KULLANIMI
İnsanoğlunun bildiği en düşük sıcaklık mutlak sıfır derece kelvin veya -273C’dir.Bu sıcaklığa yaklaşan her şeyde fiziksel özellikler,bir takım olağan üstü değişikliklere uğrar.Böylesine derin bir donma seviyesinde bir tel üzerinde herhangi bir voltaj uygulamadan elektriği sonsuza kadar geçirir.(Direnç sıfırlanır)Atomlar gözle görülür şekilde hareketsiz kalarak bilim adamlarına kendilerini incelemelerine olanak tanırlar.Bütün bunlar Kriyojeni (Cryogenics)denen olağan üstü düşük sıcakların inceleme biliminden kaynaklana olaydır.
-265C(veya 8.15K)de bir elektriksel geçirgen inanılmaz büyüklükte elektrik yükü taşıyabilen bir süper geçirgen ve çok düşük bir güç tüketimiyle muazzam manyetik alanlar üretebilen bir elektromıknatıs haline dönüşür.
Bilim adamları maddenin gizemin çözmek için kullandıkları atom parçalayıcıların da bu süper geçirgen elektromıknatısları kullanmaktadırlar.parçacıkların böylesine bir hıza ulaşmasını ve o hızı korumasını sağlamak için bu elektromıknatıslar kullanılmasaydı,bu iş için küçük bir şehrin tükettiği kadar elektriğe ihtiyaç olurdu.3K’nin altındaki sıcaklıklar daha çok laboratuar çalışmalarında,özellikle helyumun niteliklerinin araştırılmasında kullanılmaktadır.Helyum 4,2K’de sıvılaşır ve Helyum I olarak bilinen hale gelir.2,19K’ye inildiğinde ise birdenbire Helyum-II’ye dönüşür.
Helyum-II normal sıvıların ve Helyum-I’in geçmesi olanaksız mikroskobik deliklerden geçebilir.Helyumun bu özelliğine üstün alışkanlık denir.
Düşük sıcaklıklarda gaz sıvılaştırma tekniğinin en önemli ticari uygulaması sıvılaştırılmış doğal gazın depolanması ve taşınmasıdır.Metan,etan ve başka yanıcı gazların karışı olan doğal gaz 110K’de sıvılaşır ve hacmi oda sıcaklığındaki gaz hacminin 600’de birine iner,böylece özel yalıtılmış tankerlerde (kriyojenik tanklar) hızlı bir şekilde taşınması olanaklı olur.
Çok düşük sıcaklıklardan besinlerin basit ve ucuz bir biçimde saklanmasında da yararlanılmaktadır.
Bu amaçla besin maddesi kapalı bir tanka konur ve üzerine sıvı azot püskürtülür.Azot besin maddesinin ısısını soğutarak buharlaştırır.
Kriyojeniden Tıpta da yararlanılmaktadır.Düşük sıcaklıklı bir neşter ya da sonda hastalıklı dokuyu dondurma amacıyla kullanılabilir.Sıvı azotla soğutulmuş neşterler düşük sıcaklıklar cerrahisinde kullanılır.
Bu yöntem bademcik,basur siğil,katarakt bazı urların alınmasında başarıyla uygulanmıştır.Parkinson hastalığı olan hastalar beyinde bu hastalığa yol açtığı sanılan küçük bölgelerin dondurulması yöntemiyle tedavi edilmiştir.
Düşük sıcaklıklar fiziği uzay araçlarında da uygulama alanı bulmuştur.1981’de ABD Uzay Mekiği “Columbia” sıvı hidrojen-sıvı oksijen incilerle fırlatılmıştır.
Maddenin çok düşük sıcaklıklarda gözlenen özelliklerinden en önemlisi üstün iletkenliktir.
İçinden elektrik akımı geçen kabloların sıvı helyum yardımıyla 4K’ye soğutulması,elektriksel direncin yol açtığı ısı oluşumunu ortadan kaldırır ve iletkenlerden çok daha yüksek şiddette akımların geçirilmesine olanak sağlanır.
Bu sıcaklıklara gerçekten nasıl ulaşılır?
En başta sıvı hidrojen veya helyum gibi soğutma araçları gereklidir.Hidrojen -253C’ da sıvı haline dönüşmektedir.Onları bu sıcaklıklara düşürmek için iki işlem yapılır.
Birincisi basit dondurma olayıdır.İkincisi ise bir vakum pompası aracılığıyla gerçekleşir.Hava basıncı ne kadar düşük olursa sıvının kaynama noktası da o kadar düşük olur.Bir helyum-3(Helyum izotopu) ve helyum-4(bildiğimiz helyum) karışımı kullanılır.Bir pompa içinde erimiş Helyum-3 bulunan Helyum-4’ü çeker diğer pompa da aynı anda kaba Helyum-3 pompalar.Aynı kaba soğutulacak olan madde de yerleştirilir.Sıvı kriyojenler,biyolojik saklama elektron mikroskopisi ve cerrahide yeni ufuklar açıyor.
Sıvı azot pek çok değişik işte kullanılabilmekteyse de bunları bazı kategoriler içinde incelemek mümkündür.Birincisi,dolaylı yada dolaysız olarak biyolojik hücre yada dokuların dondurulmasıdır.Örneğin kan hücrelerini,spermayı,doku hücrelerinin kültürlerini ve hatta embriyoları ve bütün küçük organizmaları dondurmak için sıvı azot üzerindeki soğuk azot buharından yararlanılır.
Bu yöntemlerin gözle görülür başarısı spermlerin dondurularak saklanması ve daha sonra çözülerek yalnızca çiftlik hayvanlarında değil başka türlü çocuk sahibi olamayan kadınlarda da yapay döllenmede kullanılabilmesidir.
Dondurma işlemi hakkındaki bilgilerimiz geliştikçe daha karmaşık doku ve organları öldürmeden dondurmak mümkün olmaktadır.
Bununla birlikte büyük bir organizmayı bütün olarak dondurma ve daha sonra canlı olarak çözülmesini sağlamak henüz başarılamamıştır.Bunun insan vücuduna uygulanabilmesi için,ilk olarak beyinde kesintisiz olarak oksijen sağlanması sorununun çözülmesi gerekmektedir.
Sıvı azotun kullanıldığı bir diğer alan da çeşitli madenlerle düşük sıcaklıklarda çalışmak zorunda olan aygıtların soğutulmasıdır.
Pek çok elektron mikroskobunda örneklerin düşük derecelerde incelenebilmesi için soğutucu olarak hemen hemen sıvı azottan yararlanılır.
Sıvı azotun elektron mikroskopisindeki önemli uygulamalarından biri de soğuk klişedir.Soğuk klişe aygıtları incelenerek örneğin düşük sıcaklıkta kırılarak açılmasını sağlar.Hücre biyologları bu yöntemle hücre ve zarındaki moleküllerin dağılımını,hücrenin canlı halindekine oldukça yakın bir biçimde inceleyebilmektedir.
Sıvı azot hücreleri öldürmek yada ağrıyı yok etmek amacıyla;soğutmadan yararlanılması insan ve hayvan tedavisinde gittikçe yaygınlaşmaktadır.
Kriyoşirurji(soğuk cerrahi) bazı kanser türlerin ve emoroit tedavisinde de oldukça yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Sıvı azot,dondurulmuş besin sanayiinde püskürtme dondurma yöntemiyle dondurulmasında da geniş çapta kullanılmaktadır.

7.KRİYOJENİK MALZEMELERİN DEPOLANMASI VE TAŞINMASI

Havayı ayrıştırarak elde edilen oksijen,azot ve argon gibi gazların depolamanın ve taşımanın en pratik ve en yaygın yollarından biri onları sıvı olarak depolamak ve taşımaktır.Kriyojenik sıcaklıklar dediğimiz -196C,-183C gibi hayli düşük sıcaklıklarda sıvı olarak bulunan bu gazlar, ancak ısı yalıtımı çok iyi sağlanmış ve bu sıcaklıklara dayanıklı malzemelerden yapılmış kaplarda depolanabilir ve taşınabilir.Pratikte en iyi izolasyon vakumlu sistemlerde sağlanır.
Tank ve tankerlerin dizaynında iç tank ostenitik paslanmaz çelikten,dış tank karbon çelik malzemelerden yapılmakta olup,bu içi içe iki tank arasına perlit doldurularak 0,03 milibar değerine kadar vakumlanıp mükemmel izolasyon sağlanmaktadır.Tank ve tankerlerde buharlaşmayı en düşük seviyelerde tutmak için (%0,20 civarlarında)otomatik sistemler kullanılmaktadır.Tank ve tankerler kriyojenik şartlara göre ve uluslar arası kabul görmüş dizayn normlarına göre imalat edilmektedir.Ayrıca bunlar uluslar arası kabul gören kuruluşlarca denetlenip sertifikalandırılmaktadır.
Tankların dizaynında
a)AD-Merkblaster
b)ASME-Boiler and Pressuie Vessel code seetion VIII
c)BS 5500 Category 1
d)TS 3362 standart ve normlar kullanılır.
Vakum izoleli tanklar (VİT) sıvılaştırılmış gazların minimum kayıp ile depolanması için kullanılan en uygun tanklardır.
Piyasada 3000-60.000 litre kapasiteli 15-30 bar basınçlı tank ve tankerler mevcuttur.

8.KRİYOJENİK ŞARTLARDA KULLANILAN MALZEMELER

-20C olan sonra karbonlu çelik malzeme kırılganlaştığı için kriyojenik çalışma sıcaklıklarında (-50C ve altı) ancak alüminyum,bakır ve alaşımları (bronz,pirinç)ve paslanmaz çelik AISI, 364,316 pratik olarak kullanılacak malzemelerdir.Sızdırmazlık elemanı olarak pratikte en uygun teflon ve alaşımlı teflon (%30 cam takviyeli,bronzlu gibi)kullanılmaktadır.

9.SONUÇ

Düşük sıcaklıklarda garip şeyler oluyor.Elektriksel geçirgenler süper geçirgen haline dönüşmekte ve atomlar hareketsiz kalarak onlara daha yakından bakmamıza ve incelememize olanak tanıyor.
İnsanoğlunun bildiği en düşük sıcaklık mutlak sıfır -0 derece kelvin veya –273,15C dir.Bu sıcaklığa yaklaşan her şeyde fiziksel özellikler bir takım olağanüstü değişikliklere uğrar.
Kriyojenin sayesinde bilim adamları aşırı soğuğun yeni ve garip dünyasını inceleme ve bunu sanayi ve tıpta uygulama olanaklarını bulmuşlardır.

ÖZET

Sıvı kriyojenler, biyolojik saklama elektron mikroskopisi ve cerrahide oldukça yaygın kullanım alanlarına sahip malzemelerdir.Bu malzemeler havadaki temel bileşenlerdendir ve normal olarak gaz halindedir.Sıvı halinde ise çok özel bir madde kriyojen haline gelir.
Bilim,tıp ve sanayide zaman zaman çok düşük sıcaklıklara gereksinim oluyor ve bununda kolayca ve ucuz olarak elde edilmesi gerekir.Kriyojenik sıcaklıklar -73C nin altındaki sıcaklıklardır ve en yaygın kriyojen sıvı azot,sıvı helyum,sıvı propan,sıvı oksijen ve sıvı argondur.
Bu çalışmada bu malzemelerin özellikleri bunların kullanımı elde edilmesi,depolanması ve taşınması gibi konular yer almaktadır.Sonuç olarak kriyojenik malzemeleri tıp ve sanayide yaygın bir şekilde kullanıldığı gösterilmiştir.

115 views

En son yayınlanan DİE istatistiklerine göre, Türkiye’de AR-GE harcamalarının GSYİH içindeki payı 1990-1996 yılları arasında %03.2 ile %05.3 arasında değişmektedir (Grafik 1). Oysa, gelişmiş ülkelerde bu oran hemen hemen on kat daha fazladır (bazı ülkelerle karşılaştırma için Grafik 2).

Yine DİE istatistiklerine göre, Türkiye’de 1996 yılında Tam Zaman Eşdeğeri olarak hesaplanmış 21.983 araştırma personeli vardır. Buna göre, 10.000 iktisaden faal nüfusa düşen toplam AR-GE personeli ve araştırmacı sayısı sadece 10’dur. Bu sayı gelişmiş ülkelerde 130’a kadar çıkabilmektedir.
Yukarıda tasvir edilen girdi değerlerine karşılık, acaba, sistemin bilim ve teknoloji üretimindeki performansı nedir? Yukarıda açıklandığı üzere temel atıf indeksleri tarafından taranan bilimsel dergilerde yayınlanan Türkiye adresli makaleler ve Türkiye’de verilen patentler bu değerlendirmede kullanılan göstergelerdir.
Tablo 1: Türkiye Adresli Bilimsel Yayınların Yıllara Göre Değişimi
SCI SSCI A&HCI
1988 828 46 14
1989 979 57 11
1990 1117 79 11
1991 1206 69 20
1992 1653 85 23
1993 1928 71 23
1994 2308 97 16
1995 2652 103 20
1996 3774 166 25
1997 4410 184 33
1998 4820 - -

Söz konusu bu atıf indekslerinde yayınlanan Türkiye adresli makale sayıları on yıllık dönem için (1988-1998) Tablo 1’de verilmiştir. Grafik 3, bu tablodaki verilerin grafiğidir. Tablo’da görüldüğü üzere, son on yılda fen ve teknik bilimler alanlarındaki bilimsel yayın sayımız yaklaşık altı, sosyal bilim alanlarındaki yayın sayımız ise yaklaşık dört kat artmıştır. Özellikle fen bilimleri alanlarındaki artış çok hızlıdır. Bu artış Grafik 3’te daha çarpıcı olarak görünmektedir. Türkiye, bu alanda dünya ülkeleri arasında 1988 yılında 41. sırada iken, 1998’de 25.liğe yükselmiştir.
Bu tablodaki verilerden, daha açıkçası, SCI kapsamındaki makale sayılarında görülen hızlı artıştan hareketle, Türkiye’deki AR-GE sisteminin durumuyla ilgili olarak, sistemde ciddi reformlar yapılmasını engelleyebilecek ölçüde iyimser yorumlar yapılmaktadır. Bunun en son örneği, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı başkanı Kemal Gürüz’ün “Türk Yükseköğretim Sistemi” başlıklı Cumhurbaşkanına yaptığı sunuşta görülmektedir.

Grafik 3: Türkiye Adresli Bilimsel Yayınların Yıllara Göre Değişimi

Makale sayılarında bu hızlı artışın gerçekleştiği dönemde, sistem girdilerinde herhangi bir önemli artış yoktur. Dahası, araştırmalar göstermektedir ki, yine bu dönemde bilimsel araştırmanın vazgeçilmez unsuru olan bilgi-işlem alt yapısı da son derece yetersizdir. Peki o zaman, bilimde mucizeye yer olmadığına göre, acaba bu artış nereden kaynaklanmaktadır?
Bu soruya cevap verebilmek için başka faktörlere bakmak gerekmektedir. Bunlardan birincisi, temel atıf indekslerinde yayınlanan söz konusu makalelerin niteliksel incelenmesidir. Yayınlanan bu makaleler gerçekte bilime bir şey katmakta mıdır, yoksa büyük ölçüde, uygulanan “yayınla veya yok ol” politikasının bir sonucu mudur? Bu araştırılması gereken bir konudur.
İncelenmesi gereken ikinci ve en önemli faktör ise, aynı dönemde yurtdışına gönderilen öğrencilerdir. 1983’ten sonra, üniversitelere öğretim elemanı yetiştirmek amacıyla YÖK tarafından yurt dışına mastır ve doktora yapmak üzere çok sayıda öğrenci gönderilmiştir. Bu öğrencilerin büyük çoğunluğu, 4-5 yıl içinde öğrenimlerini tamamlayarak yurda dönmüştür. SCI’deki Türkiye adresli makale sayılarındaki hızlı artışın başladığı 1988 yılı bu öğrencilerin yurda dönmeye başladıkları zamana denk gelmektedir. Bu öğrencilerin doktora çalışmaları kapsamında yaptıkları araştırmaları, yurda döndükten sonra yayınlamalarından tabii bir şey olamaz ve yüzeysel gözlemler de bunun böyle olduğunu göstermektedir. Burada sorulması gereken soru, acaba bu öğrencilerin yurt dışında yaptıkları doktora çalışmalarına dayalı yayınları, ne dereceye kadar Türkiye’de yapılmış AR-GE sonucu sayılabilir?
Bu sorulara tatmin edici cevaplar verilebilmesi için yurt dışına gönderilmiş olan bu öğrencilerle ilgili kapsamlı verilerin derlenmiş olması gerekmektedir. Türkiye, yurt dışına öğrenci gönderme sürecinde yılda 70 milyon Amerikan Doları harcama yapıyor olmasına rağmen, bu sürecin optimal etkinliğini incelemeye yarayacak kapsamlı veriler henüz derlenmemiştir. Sadece bu değil, Türkiye’de AR-GE siteminin sağlıklı bir değerlendirmesini yapmaya yarayacak diğer alanlardaki temel veriler de derlenmemiştir. Mesela, şu anda Türkiye’de kimin hangi projeyi hangi bütçe ile yaptığını gösteren toplu bir envanter yoktur.
Patent istatistikleri Türkiye’de AR-GE sisteminin çıktıları hakkında daha gerçekçi fikir vermektedir. Bu istatistikler Tablo 2’de verilmiştir. Tabloda da görüldüğü üzere, 1988-1998 yılları arasında Türkiye’de toplam 7277 patent verilmiştir. Ancak, bunun sadece %6.9′u Türkiye’de ikamet edenler tarafından alınmıştır. Bu yüzdeye giren patentlerin yıllara göre dağılımında ise herhangi bir artış gözlenmemektedir.
Tablo 2: Türkiye’de Patent İstatistikleri
PATENT BAŞVURULARI VERİLEN PATENTLER
YILLAR YERLİ YABANCI TOPLAM YERLİ YABANCI TOPLAM
1988 154 746 900 53 319 372
1989 154 894 1048 31 450 481
1990 138 1090 1228 48 438 486
1991 136 1073 1209 60 632 692
1992 190 1062 1252 54 621 675
1993 168 1071 1239 52 740 792
1994 148 1244 1392 61 1138 1199
1995 178 1520 1698 64 661 725
1996 187 718 905 47 554 601
1997 210 1329 1539 7 451 458
1998 213 2279 2492 32 764 796
Yukarıdaki incelemeden Türkiye’de bilim ve teknolojinin durumu ile ilgili şu sonuç çıkartılabilir: Bilim politikası alanında dünyadaki gelişmeler iyi takip edilmiş, ancak Türkiye için belirlenen hedeflere ulaşılmasında, başka bir deyişle uygulamada tamamen başarısız olunmuştur. Hiç olmazsa mevcut kaynakların etkili ve verimli kullanılmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturulamamış, bu mekanizmaların işleyişini sağlayacak temel veriler derlenememiştir. Derlenenler ise standart yokluğundan kullanışsız durumdadır. Kısaca ifade etmek gerekirse, AR-GE alanında kimin ne yaptığı bilinmemekte, zaten kıt olan kaynaklar böylece çarçur edilmektedir.
Bu duruma göre, Türkiye’de AR-GE alanında ilk yapılması gereken iş, mevcut AR-GE kaynaklarının (finansal ve insan gücü) etkili ve verimli kullanılmasına yönelik olarak sistem içinde bilgi akışı, koordinasyon, denetim ve değerlendirme mekanizmalarının tesis edilmesidir. Bu çerçevede, öncelikle yapılması gereken bir proje AR-GE birimleri arasında güçlü bir bilgisayar ağı ve bu ağ üzerinde uygun biçimlerde kullanıma sunmak üzere temel verileri bulunduran bir dizi bilgi bankasının oluşturulmasıdır. Bu bilgi bankaları arasında bir Türkiye Proje Bilgi Bankası mutlaka yer almalıdır.
Bundan sonra yapılması gereken ikinci iş, genel bütçe hazırlanırken bilim ve teknoloji alanındaki yatırımlara öncelik verilmesidir; AR-GE harcaması / GSYİH en az %2’ye çıkartılmalıdır. 21. Yüzyılda varlığını güçlenerek sürdürmek isteyen Türkiye, önceliklerini iyi belirlemek zorundadır.

207 views

-Modern Bilim-

“ Modern bilimin doğuşu insanlık tarihinin belkide en önemli olayıdır. Bir kez bilim, bir araştıma yöntemi olarak insan düşüncesine güçlü bir nitelik kazandırmıştır. Sonra, ortaya koyduğu sonuçlar, ilk uygarlıklara yol açan icat ve buluşlar ölçüsünde önemlidir.” (Bilimin Öncüleri, Cemal Yıldırım – Sf: 7). Ayrıca; modern bilimin doğuşu, bugünkü ulaştığımız göz kamaştıran bilimsel ve teknolojik başarıların temelini sağlamlaştırmıştır.

Yukarıda önemini belirttiğimiz, bilim tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilen Modern Bilim’in ortaya çıkışını hazırlayan sosyo-ekonomik süreçlere bu bölümde genel olarak yer verilmiştir.

A) (14 – 16.yy ) ORTAYA ÇIKIŞ KOŞULLARINI HAZIRLAYAN TOPLUMSAL, POLİTİK VE İKTİSADİ SÜREÇLER:

Modern bilimin doğuşunu ve gelişimini daha analaşılabilir kılmak bakımından, döneme özelliğini veren toplumsaL, politik, ve iktisadi süreçleri incelemek gereklidir. Modern bilimin ortaya çıkışını hazırlayan süreçler -tüm yaşamı tanrısal bir ışık altında gören- ortaçağda oluşmaya başlamıştır.

Ortaçağ

Ortaçağ, MÖ 5.yy’da Batı Roma İmparatorluğunun yıkılışı ile Türklerin İstanbul’u fethi arasındaki sürece verilen addır. Bu dönemde, üretici güçlerin gelişmesi ile devlet iktidarının parçalanmış olması, kavimler göçü nedeniyle ticaret yollarının kapanmış olması, ticaretin ve para kaynaklarının azalmasıyla, kentler önemini yitirdi. Böylece kentlerden tarım alanlarına göç başladı. Bütün bunlar “Avrupa’da ve Asya’nın bazı yörelerinde soylu toprak sahiplerinin egemenliğine dayanan feodalizmi doğurdu.

Feodalizmle birlikte köleler ve köylüler serflere, büyük toprak sahipleri ise feodal beylere dönüştü. Ve ortaçağ boyunca toplumsal yapının temlini oluşturan feodalizm gelişti. “Feodalizm’de toplum bir piramitgibi örgütlenmiştir. Piramitin en tepesinde yörenin en büyük toprak sahibi yada kralı vardı, altında vergi ödeme koşulları ile toprağı üstlenen soylular ve piramitin en altında ise toprakla alınıp satılabilin serfler yer alıyordu.(Temel Britanica,Cilt :6 – Sf: 272).Kısacası feodal düzene, özel mülkiyetin yeniden şekillenmesi gözüyle bakılabilir.
“ Ortaçağ’da hristiyanlık Avrupa’da tek bir görüş haline geldi ve ortaçağ diyince birleştirici bir güç olarak hristiyanlık akla gelir oldu ” (Sofi’nin dünyası – Sf: 193).Çünkü ortaçağ uygarlığı hristiyan bir uygarlıktı ve bunu temsil eden kilise önemli bir role sahipti. Kilise, hiyerarşik yapılanma ile “Katolik Kilisesi” adını aldı ve ruhani otoritesini benimsetmeye başladı. “ Bu dönemde kilise, tanrı-devlet deyimi ilke özleştirildi” (Sofi’nin dünyası – Sf: 201).Bununla beraber kilise sadece inanışla değil bütün alanlara müdahil olmaya başladı ve bundan bilim nasibini aldı.
“ Ortaçağ’da bilim kilisenin tekelinde, teolojinin buyruğu altına girdi. Bu ortamda daha sonra ortaya çıkan skolastik felsefe’de her ne kadar Aristotales mantığı çevresinde ussal bir dizge idiyse de, temelde, teolojik içerikli bir metafizik olmaktan başka bir şey değildi. Nitekim bu düşüncenin zamanla özgür arayışlara kapalı, olgusal dünyayı anlamaya değil, dinsel dogmaları ispatlamaya yönelik kısır bir geleneğe dönüştü. 16. Ve 17.yy’larda bilimsel atılımlar ölüm cezasıyla sindirmeye yönelen –engizyon- bu geleneğin bir aracıydı”(Bilimin Öncüleri, Cemal Yıldırım – Sf: 12)
Din ve büyünün düşünce üzerinde baskısı çok ağırdı. Manastırlar, bir tür üniversite işlevi görüyordu. “Ayrıca üniversiteler de kilise ile fazla içli dışlı olduğu için 16.yy’da ölmeye yüz tutmuş kurumlar haline geldi”(Sosyal Bilimleri Açın, Gulbenkian Komisyonu, Sf: 15). Din dışı bilimsel çalışmalar “pagan”(çoktanrılı, dinsiz) sayılır oldu.
“Yine hristiyanlığın egemen olduğu bu ortamda doğaya ilişkin bilimler ve bu arada bilim, kilise öğretisini pekiştirdiği oranda himaye gördü. Ortaçağ, bilimsel gelişme bakımından avrupa üzerine serilmiş karanlık bir dönem olarak nitelendirilmiştir. Ancak okul sisteminin bu dönemde gelişmeye ve biçimlenmeye başlamış olduğu için kimilerine göre bu dönem bin yıllık gelişme dönemidir.”Sofi’nin Dünyası, Sf:152)

Ortaçağ Bu Karanlık Dönemi Yaşarken İslam Dünyasındaki Durum

Ortaçağ bu karanlık dönemi yaşarken doğuda yeşeren İslam Uygarlığında ise bilimsel alanda dikkat çekici bir hareketlenme görülür. Arapların, insanlığın bilimsel ürünlerini toplama ve koruma yolundaki çabaları bilim ve düşünce tarihinde önemli bir yer tutar. Bu dönemde Simya (bayağı maddeleri altına ve gümüşe çevirme) alanına yoğunlaşmışlardır. Matematik, fizik ve astronomi alanlarında ise Öklit’in geometrisi ve Batlamyus’un eserleri çevrilmiştir.Sayı sisteminin tamamlanması ile roma rakamalrının yerini almıştır. İbn-i yunus güneş ve ay tutulmaları ile ilgili çalışmalar yapmıştır. İbn-i Sinan özellikle hekimlik alanında önemli bir gelişme halini alan Kanun adlı eserini yazmnıştır. Gazali, astronomi ve cebir alanındaki üstün çalışmaları ile; Ömer Hayyam ise büyük bir şair olduğu kadar, astronomi ve cebir ile ilgili çalışmaları ile tanınırlar.(İslam felsefesi tarihi, Henry Carbin Sf: 131-154)

Yeniçağ

Başlangıçta üretimin düşük olması, az üretilen ürünün ancak üretildiği yuerin ihtiyacını karşılaması ve teknolojik üstülüğün yerini teknolojik durgunluğa bıraktığı bu dönemde tarımsal üretim ile köyler kentlerden üstün hale gelmişti. Ama kentlerde zanaatte hareketlenmelerin ve gelişmelerin başlaması ile, kentlerin önemini arttırmaya başlar. Kentlerdeki zanaatçilerin ürünleri ile köylülerin tarımsal ürünlerini sattıları pazarlar, panayır halini alarak önem kazanır. Bunlarla birlikte para ticareti, sanayi ve bankacılık baş göstermeye başlar.
“Ticari amaçla yapılan üretimin yüksek olması ile bazı kişilerin, tacirlerin (özellikle burjuvaların) elinde büyük servetler oluşmaya başladı. Bu da sermayenin ortaya çıkış koşullarından biri oldu.”(İlkel köleci Feodal Toplum, Sol Yayınları, Sf: 194).Ayrıca haçlı seferlerinin ticaret burjuvazisinin gelişmesini körüklemesi, altın elde etmek için yapıulan buluşlar servetlerin artmasına sebep oldu. Bununla birlikte burjuvalr hak satın almaya ve böylece ayrıcalıklı konum elde etmeye başlarlar.
Sermayenin birikmesi ve ticaretin gelişmesiyle zanattaki üretim yetersiz kalır. Böylece zanaaetten ticarete ve ticarettende manifaktüre geçiliyor. Manikaftür:” uzun süre anlamı belirsiz kalan bu kelime, bir ürünün yapımının parça parça işler halinde ayrı işailere verilmesi ve işçilerin usta başlarının gözetimi altında aynı bşnada yoğunlaşmalarını ifade etmektedir. (uygarlık grameri syf : 418). Üretimi ve sermayeyi artırmak yolu, araç halindeki ticareti amaç haline getirdi.

Ulus Devletlerin Ortaya Çıkışı
Bu anlattığımız kapitalist ilişkilerde ilerleme (özellikle ticaret alanındaki) ve toplumsal – siyasi ilişkilerde gelişme, var olan halklardan başlayarak, ulusların billurlaşması olayını doğurdu. Bu, iktisadi birliğin ve devletlerin siyasal merkezleşmelerinin sonucuydu. Ülkelerin ayrı ayrı bölgeleri arasında iktisadi bağların güçlenmesi, dillerin ve ulusal kimliklerin oluşmasına elverişli koşullar yaratıyordu. Ulus – Devletler, bu bağlamda kapitalist üretim ilişkilerinin gelişmesi ile oluştular. Oluşan ulus- devletlerde nüfusun bütün sınıf ve tabakaları, ulustan sayılıyordu. Ama iktisadi ve siyasal bakımdan burjuvazi bu nüfus üzerinde bir egemenlik taşıyordu. (ilkel Köleci Feodal Toplum syf:193)

Coğrafi Keşifler

15. ve 16. yy.larda avrupalılar tarafaından yeni ticaret yollarının, okyanusların ve kıtaların bulunmasına “coğrafi keşifler” denmiştir. Önceleri dini ve ilmi amaçlar taşıyan bu dünyaya yayılma hareketi 15.yy ikinci yarısında açık bir şekilde ekonomik amaçlara yönelmiştir. Yeni çağ avrupasında ticaretin gelişmesi ile paraya ve madenlere olan ihtiyacı artmıştır. Avrupalıların gerek değerli madenlere ulaşmak, gerek ticareti geliştirmek, gerekse kazançlar elde etmek için asya ve avrupa’ ya seferler düzenlemişlerdir. İşte bu çoğrafi keşifler avrupalının dünyasında ve giderek insanlık düşüncesine büyük boyutlar kazandırdı. Okyanus, kıta, uygarlıklar, bitki gibiyepyeni kavramların farkına varıldı. Sosyal düşüncede, bilimde devrimin kapıları çalındı.

Teknik Gelişmeler

Bu dönemdeki önemli teknik gelişmeler pusulanın, barutun, teleskobun ve özellikle matbaanın keşfidir. Çünkü bu keşifler döneme özelliğini veren ve döneme damgasını vuran olaylar olmuştur.
* Pusulanın keşfi ile gemiyle yolculuk yapmak kolaylaşmış ve biraz önce dediğimiz coğrafi keşifler için bir temel oluşturmuştur.
*Barut’un ve top’un keşfi, feodalitenin yıkılışını hızlandırması bakımından dönem için önemli keşiflerdendir.
*Teleskop’un bulunması ile astronomide önemli atılımlar gerçekleşmiştir.
*Matbaanın keşfi ise gerek doğu’nun biligisinin avrupa’ya taşınmasına, gerek rönesans hümanistlerinin fikirlerinin yaymasına ve en önemlisi kilise’nin bilgi üzerindeki tekelinin ortadan kalkmasına katkıda bulunması ile bilimin önünü açaması açısından büyük önem taşır.(Sofi’nin dünyası, Sf:224-225)

Rönesans

Feodalizm’den kapitalizm’e geçiş ile iktisadi ve siyasal mücadelelerin değişmesi, coğrafi ve teknikl gelişmelerin yarattığı sosyo-ekonomik sürecin aktörü burjuvazimin yeni konumu ile; ortaçağın geri-tutucu geleneği arasındaki farklılığın bilim, edebiyat, ve sanatı etkilemesi kaçınılmazdı. Yeniden doğuş anlamına gelen rönesansla kilise’nin gücü giderek azalmaya başladı. Bununla birlikte teolojinin ve skolastik düşünce yerini gerçek bilime, özgür araştırmaya ve öğrenmeye bırakmıştır.
“Rönesans, herşeyden önce rönesans hümanixzmi ile yeni bir insan görüşü yarattu. Rönesans hümanizm görüşü, insanın günaha yatkın yanının tek taraflı biçimde vurgulandığı –tanrıdan yola çıkan- ortaçağ insan görüşüyle taban tabana zıt bir görüştü. Bu görüş insanı sonsuz ve değerli bir varlık olarak gören insan ve dünya ile ilgili bir felsefe anlayışıydı.(Sofi’nin dünyası, Sf: 226)

Reform

Reform 16.yy boyunca tüm avrupayı etkileyen dinsel bir harekettir. Bu hareket katolik kilisesinin aşırı zenginleşmesi ve yozlaşmasına karşı gelişmiştir. Amaç olarak dini ve kiliseyi ortadan kaldırmayı değil, bunları iyileştimeyi, yani katoliği yeni bir dinle değiştirmeyi öne sürüyordu. Böylece hristiyanlık’ın en büyük üç mehzebinden biri olan Protestanlık’ın kurulmasına yol açmıştır. En önemli önderleri Martin Luther ve Jean Calin’dir.(İlkel Köleci Feodal Toplum, Sol yayınları, Sf:202)
“Reform, ortaçağın öğretisel birliği umudunu bırakmayı gerekli bulmuş ve bu, insana kendi düşünme, dahası kendi temel sorunlarını düşünme özgürlüğü vermiştir. Değişik ülkelerdeki değişik inançlar, eziyet çekilen nülkenin dışına çıkarak kurtulma olanağı sağlamıştır. Teolojik savaştan dolayı öğrenme, yetenekli kişilerin dikkatini din dışı bilgilere özellikle matematik ve bilime çevirmiştir.(Batı Felsefesi Tarihi 2.cilt, Ortaçağ, Sf:263-272)

B) (17-18.YY) BİLİM DALLARININ UZMANLAŞMA SÜREÇLERİNİ BELİRLEYİCİ DÜŞÜNCE VE TEORİLER

B.1) DOĞA BİLİMLERİ

“17. ve 18.yy’lardaki biçimiyle doğa bilimleri öncelikle gökyüzü mekaniğinin incelenmesinden yola çıkılarak kuruldu. Başlangıçta, doğa yasalarını saptamanın meşruluğu ve önceliğini kabul ettirmek isteyenler, bilimle felsefe arasında bir ayrım yapmıyorlardı. İki alanı ayırdıkları durumda da, bu iki dalın dünyevi gerçeği aramakta elele verdiklerini düşünüyorlardı. Ancak deneysel, amprik çalışmalar bilimin vizyonunda merkezi bir yer edindikçe, felsefe doğa bilimlerine giderek, gerçek hakkında a priori,deneye tabi tutulmaya n önermeler geliştimekle suçlanan teolojinin yerini alan bir dal olarak görünmeye başladı.” (Sosyal Bilimleri Açın, G. Komisyonu, Sf:14)-

Bilim akımlarının ayrılması

“17. yy’ bilimsel devrimine iki önemli görüş egemen oldu. Bunlar, doğaya geometrici bir anlayış ile bakan, evrenin matematiksel düzen ilkelerine göre yapılandığını kabul eden Platoncu ve Pythagorasçı gelenek ile doğayı muazzam bir makina olarak kabul eden görüngülerin arkasındaki gizli mekanizmaları açıklamaya çalışan mekanikçi felsefe ‘ydi.
Pythagorasçı gelenek, görüngülere bir düzenlilik anlayışı içinde yaklaşıyordu. Bu geleneği benimsiyenler için, evrenin nihayi yapısının ifadesi demek olan, kesin, matematiksel bir betimleme keşfetmek yetiyordu. Buna karşılık mekanikçi felsefe tek tek görüngülerin nedenselliğiyle ilgileniyordu” (B.Ö giriş bölümü)
Bu iki görüşün beraberliği sanıldığının tersine her zaman uyum içinde olmadı. 17.yy’ ın başından sonra bu iki görüşün karşı karşıya geldiği görüldü. Bununla birlikte pythagorasçı geleneğin akımı pozitifizim; ister gözle görünmeyen gerçeklerin varlığını yadsınsın, ister bilimin bunlara ulaşamayacağı açıklansın, yalnızca algılanabilir gerçeklerle ilgileniyordu. Daha 17. yy’ ın ilk yarısında rahip mersenne ‘ in öne sürdüğü olguculuk, fiziği anlamsız kurgulardan kurtarıp, eşyanın doğasına yöneltme onuru kazandırmıştır. Ancak olguculuk 19. yy’ da bir çok bakımdan fiziğin gelişimini, özellikle, moleküller ve atomlar konusunda gerçeklerin öğrenilmesini geciktirdi. Ayrıca termo dinamik ve enerji bilime üstünlük tanıyarak istatistiksel mekaniğin gelişmesine engel olanda bu olgucu tutum olmuştur. (20. yy. Düşünce tarihi syf: 306, Necat Bozkurt)
“Öte yandan 17. yy. Başında fizik, büyük gelişme gösteren matematiksel aracı kullanmaya başlamıştır. Ardından matematiksel fizik ya da kuramsal fizik hızla gelişti ve yaygınlaştı. Nitekim newton mekaniği daha iyi açıklandı. Ve özellikle hidrodinamik kuramlarına, ıs yayılmasına, esnekliğe ve elektromanyetikliğe uygulandı. Bu genel tutumların yanı sıra fizik yöntemi daha güzel ve ayırt edici niteliklerde gösterir. Bunların bir kısmı 17. yy. Başlarında çağdaş bilimin doğuşuyla ortaya çıkmıştır. Öbürleri ise uzun süre içinde işlenerek gitmiştir”. (20. yy. Düşünce akımları, Necat Bozkurt syf : 307)

17. ve 18. yy’ larda bilim dallarının uzmanlaşma süreçlerinde bilim adamlarının belirleyici düşünceleri ve teorileri:

Kepler (1571 – 1634)

Kepler astronomiye modern niteliği kazandran kişidir. Keplerin bilimsel gelişmeye katkısı iki yüzlüdür. Güneş sistemiyle bulguları ile daha kapsamlı Newton teorisinin ortaya çıkmasına zemin hazırlar ayrıca hipotez veya teorilerin gözlemsel oldulara uygun düşmesi üzerindeki uğraşıya bilimsel araştırma ve yöntem anlayışına yeni bir boyut getirir.
Gençlik coskusuyla işe koyulduğunda amacı mistik inancı doğrultusunda ‘ göksel alemin müzikhal uyumu’ geometrik olarak belirmekti. Çalışması noktalandığında astronomi matematiksel düzlemenin ötesinde fiziksel bir gerçeklik kazanmıştı.
Kepler, henüz öğrenci iken Copernicus sistemini benimser ve ispatına koyulur. Gözlemci-astronomi bilgini Tycu Brunenin Copernicus sistemini çürütmek üzere topladığı veriler Brahenin ölümü ile asistanı keplerin eline geçti. Keplerde bu verileri kendi sistemini oluşturmak için kullanmıştır. Böylece gençlik yıllarından beri yaptığı çalışmaları başarılı kılan temel, gezegenler ile ulaştığı yasalardır.
1.yasa( gezegenlerin yörüngeleriyle ilgili ): Bir gezegen, odaklarından birinde güneş olan elips çizer.
2.yasa( gezegen hareketleriyle ilgili ) : Bir gezegeni güneşe birleştiren doğru parçası eşit sürelerde eşit alanlar alır. ( Hız, güneşe yakın iken artar, uzak iken azalır. )
3.yasa : Bir gezegenin yörüngesini tamamlamak için geçildiği sürenin karesi onun güneşe olan uzaklığının kübü ile orantılıdır.
İlk iki yasa platoncu geneleksel düşünce ters düşmeleri bakımından 3. Yasa ise göksel nesnelerin matematiksel olarak ifade edilebileceğini göstermesi bakımından önemlidir. (B.Ö sf: 92-97)

Horwey William (1572-1657)

Astronomide Kopernikin , fizikte Galileonun başattığı devrimci atılımı da tıpta horwey gerçekleştirir. Kanın dolaşımı üzerindeki çalışmasıyla bilim tarihine geçen Horwey, yalnız bu çalışmasıyla değil, tıptaki yerleşik önyargıları kırmakta gösterdiği dirençle de öncü kişiliğini kanıtlamıştır.
Akciğerde ve vücutta kanın dolaşımını düzenleyen kalbin çalışma şeklinin açıklanması Horwey ile olmuştur.
Ve şu yargıyı elde etmiştir: ‘ Kalp, içi boş pompa gibi çalışan bir kastır. Harekete geçtiğinde boşluk daralır, kan dışa pompalanır. Gevşediğinde, kan tam tersine, iç boşluğa yönelmektedir. ‘ Ayrıca Harwey kalbe taşınan kanın miktarını da saptamıştır.
Gerçeği ön yargılarla değil, nesnel gözlem verilerinde arıyan, kutsal da sayılsa doğmalara boyun eğmeyen Ho rwey, bilimdeki başarılarının yanı sıra özgür araştırma geleneğinin kurulmasın da ödün vermez kişiliği ile de bilim tarihin de saygın yerini almıştır. (B.Önciler 98-103)

Galileo Galilei (1564-1642)

Modern bilimin oluşumun da ilk atılımlar astronomi de kendini gösterdi; ama daha kapsamlı devrim, galileo’ nun aristotales fiziğinden modern fizik bilimine geçişi sağlamasıyla temeli atılan ve Newton da tamamlanan mekanikle yetkinliğe ulaştı. Fiziğin “babası” diye anılan Galileo aynı zaman da, güneş merkezli sistem için sürdürdüğü mücadele ile düşünce özgürlüğüne öncülük etmiştir. Onun düşüncemize büyük bir katkısı da, deney sonuçları ile matematiği birleştirmesi, öylece bilimsel yöntemin bugün kü anlamda işlemiş olmasıdır.
Galileo nun en özgün çalışması fizikte dinamik diye bilinen nesnelerin devinimlerine ilişkin etkinliğidir. Aritotales, hareket halindeki bir cisim itilmesse ergeç durur demişti. Bu görünüşte doğru varsayım uzun süre geçerliliğini korudu. Fakat bu varsayım, temel de sakat tı. Çünkü hareket halindeki bir cismin durmasının sebebi itilmemesi değil, hareketi engelleyen takim dinamiklerin varlığından ileri geliyordu. Bu engeller yok olduğun da, cismin hareket etmesi beklenir. Tüm engellerin giderildiği ideal bir ortam oluştuğunda cisimlerin sonsuza kadar hareket etmesi beklenir.
Bu ilke eskiden kopusu da belirtiyordu:
1-hareketsizlik gibi harekette doğal bir özelliktir.
2-doğrusal hareketin nazara alınması zorunludur.
Galileo, cisimlerin düşme (ivme) olayını da aynı yaklaşım ile ele aldı.Günümüzde, atmosferde serbest bırakılan iki cismin ağır olanı daha önce yere ulaşır. İdeal bir durumda (tam bir boşlukta), yoğunlukları ne olursa olsuntüm cisimler aynı düşme mesafesini aynı sürede tamamlar. Gözlemler, düşmenin sabit bir hızla değil saniyede (10 metre) artan bir hızla meydana geldiğini göstermiştir. Burada hareketin doğrusal değil, nesnel olduğunu gösterir. Demekki boşlukta dahi bir etki vardır ki bu yer çekimidir.
Galileo’nun ayın yüzünün sanıldığının tersine pürüzlü olduğu gözlemi onu Engizisyon mahkemesinin karşısına çıkarır. Çünkü bu gözlemler. “ tanrısal düzen” diye bakılan gökyüzünün hiç te kusursuz, yetkin bişey olmadığı demekti. Otuz yıl önce Bruno’ yu yakarak cezalandıran engizizyon, Galileo daha yumuşak davranır, onu ev hapsine mahkum etmekle yetinir.
Engizisyon Galileo’ yu mahkum eder; ama o mahkumiyet Galileo nun değil, dinsel bağnazlığın kendi ölüm fermanı olur. Kilise işlediği ayıbın ezikliğinden bugün bile tam kurtulmuş değildir. (B.Ö syf : 84 – 91)

Sır Izaok NEWTON (1642-1727)

Bilim öncüleri tarihinin iki parlak yıldızı vardır: Newton ve Einstein yaklaşık iki yüzyıl arayla ikiside fiziğin entemel sorunlarını ele aldılar. İkisinin de getirdiği çözümlerin madde ve enerji dünyasına bakışımızı kökten değiştirdiği söylenebilir. Nweton, Galileo ile Kepler’ in: Einstein, Newton ile Max well’ in omuzlarına yükselmiştir.
Newton çok canlı bir araştırmacıydı: matematik, mekanik, gravitasyon ve optik alanlarının her birindeki başarısı tek başına bir bilim adamını ölümsüz yapmaya yeter de. Yüzyılımıza girinceye dek her alanda bilime model oluşturan fiziksel dünyanın mekanik açıklamasını büyük ölçüde ona borçluyuz.
Newton ulaştığı sonuçları, bilim dünyasının en büyük yapıtı sayılan “Princida” da topladı. Bu eserin:

İlk bölümde devinimden bahsedilir. Galileonun eylemsizlik ves erbest düşme yasasını
Newton kapsamlı bir teoriyle incelemekteydi. Galileo nun eylemsizlik ilkesine Newton “kütle” yasasıyla daha net bir bakış kazandırır. Değişik kütleye sahir iki nesne , sıkışık bir yayıp karşıt uçlarına bastırılıp bırakıldığında kütlesi büyük olanın ivmesi daha azdır.
Bu mekanikçi kuramın bir yasası da “kuvvet”tir. Kuvvet, hız veya yön değiştirmenin nedeni olarak tanımlanmakta ve bunun kütle ile ivmenin çarpımından oluştuğu belirtilmektedir.
Mekaniğin gücü yasası ise: çoğumuzun günlük deneyimlerinden bildiği bir ilişkiyi içermektedir. Her etkiye karşı, eşit bir “tepki” vardır. Kütle ve kuvvetin sonra mekaniğin son yasası budur.
Galileo ile Newton mekaniğinde yalnızca aynı doğrultuda tek-düze devinim doğuldar. Denenmenin yön ve hız değiştirmesi ancak bir dış kuvvetin etkisiyle olanaklıdır.
Newton “gravitasyon” kuramını yasaya dönüştürmüştür. Buna göre evrende var olan herhangi iki nesne birbirini kütlelerinin çarpımıyla doğru, aralarındaki mesafenin karesiyle ters orantılı olarak çeker. İşte bir elmanın yere düşmesiyle, Dünya güneş etrafında dolaşması gibi birbirinden uzak olguları bir tek kategoride açıklama olanağı bu ilke ile mümkün kılınmıştır.(Evrensel Çekim Yasası)
Newton’un ulaştığı sonuçlar sonuçlar onun modern bilimin gelişmesinde ne kadar büyük bir önemi olduğunu kanıtlıyor. (Bilimin Öncüleri sy:115-122)

Francis Bacon (1561-1626)

Bilimsel yöntem anlayışı, bilimin uygar yaşam için önemini uygulamaya yönelik bilgin
in güç ve değerini işleyen yapıtları; “kısır diye nitelediği skolastik düşünce geleneğine karşı yüreklice ortaya koyduğu tepkisiyle bilim tarihine yön çizen bir öncü vardır. Francis Bacon.
İçinde doğduğu dünya çelişkilerle dolu bir dönemden geçmekteydi: bir yandan da insanoğlunun yeni keşiflerle bilinmeyene açıldığı: öbür taraftan büyü, fal türünden aldatıcı uygulamaların yaygınlık kazandığı, kilise buyruğuna ters düşenlerin yakıldığı ve afaroz edildiği bir dönemin nesnelliği içinde yaşadığından, bu çabası daha anlaşılır oluyor. Yani Bacon bir değişim-dönüşüm sürecinde yaşıoyordu ve yaptığıda bunu anlama yorumlama ve yönlendirme çabasıydı.
Bacon’a göre her türlü deney ve gözlem sonuçlarını topluma; kaydetme, sınıflama doğanın sırlarını bize verir. Yani bilimsel yöntem, gözlem-deney yolundan veri toplama ve sınıflama şeklindedir(Tümevarım). Bacon karşı çıktığı geri skolastik anlayışın insanların üzerinde yarattığı bilgisizliğe doğru bu yöntemle karşı çıkılabileceğini söyler.
Ancak Bacon’un bu yöntem anlayışı, olguları açıklamakla değil, betimlemekle kalınacağını, bununda bilimin önemli bir işlevini eksik bıraktığını, doğadaki olup biten bütün olguların gözleme olanak vermediği, ve bilimsel yöntem anlayışındaki bazı yetersizlikler gerekçeleriyle yoğun bir eleştiriye tutulmuştur.
Değindiğimiz tüm bu yetersizliklere karşın, Bacon’un bilimsel gelişme için gerekli ortamın hazırlanmasında oynadığı büyük rolün önemi tartışılamaz. Unutmamak gerekirki, Bacon bir bilim adamı olmaktan çok, bilimi bağnazlığın tekelinden kurtarma savaşı veren bir düşünürdü. (Bilimin Öncüler, Tübitak Y., Sf: 78-83)

Antoine Laurent Lavosier (1743-1794)

Lavosier’in Kimya Bilimine Giriş adlı kitabı, kimyanın gerçek anlamda nitelik kazanmasını sağlamıştır.
Lavosier, bilim dünyasında ilk önce yanma olayına ilişkin geliştirdiği kuramıyla ün kazanır. Lavosier, araştırmalarına başladığında kimyada Antik Yunan’ım maddeye ait dört element olan su, hava, toprak, ateş öğretisinin yanısıra, ateş ile yanmaya ilişkin flogistan kuramı geçerliydi (yani yanma maddenin yanarken “ateş maddesi” flogistan çıkarması demektir). O zamana kadar yanma olayını açıklamadaki güçlüğün sebebi gazlara ilişkin bilgi eksikliğindendi.
Lavosier, kapalı kapta fosfor yakınca gazın ağırlığının değişmediğini, oysa havanın içeri girmesiyle birlikte, gazın ağırlığının arttığını saptamıştı. Bu gözlemini, Prestley’in deneylerini tekrarlayarak, yanmamnın maddenin flogistan çıkarması ile değil, oksijenle birleşmesiyle meydana geldiğini ispatlamasıyla kuramına kavramsal ve doyurucu bir nitelik kazandırmıştır.
Ne ki, kimya devrimini oluşturmada başka önemli çalışmalarda vardır. Ayrıca, deneylerinde özellikle ölçme işleminde gösterdiği olağanüstü duyarlılık kendisini izleyen yeni kuramsal araştırmacılar için özenilen bir örnek olmuştur.
Kimya dil, mantıksal düzen ve kuramsal açıklam yönlerinden bilimsel kimliğini Lavosier’e borçludur.
Bu bağlamda Lavosier’in bir şey keşfettiğinden bahsedilemez. Daha çok başkalarının bulduğu nesne ve olguları açıklayan, kimyasal bileşime açıklık getiren bir kuram oluşturmak, nesneleri adlandırmada yeni bir sistem kurmasından bahsedilebilir. (Bilimin Öncüleri, Tübitak Y. Sf:123-128)

AYDINLANMA ÇAĞINA GENEL BAKIŞ

Avrupada düşünce alanında köklü bir değişimin yaşandığı 18.yy’a aydınlanma çağı denir. 17.yy sonlarında başlayan ve 18.yy da gelişen aydınlanma çağının kökeni, orta çağ feodalizmine kadar dayanır. Felsefe, siyaset ve edebiyat alanında etkili olan bu akım kısaca aydınlanma diye adlandırıldı. (Temel Britanica, cilt2, sf:228)
Rönesans çağında, Avrupa insanı, kendini geleneklerden ve kalıplaşmış yargılardan kurtarmaya başlamıştır. Bilim alanındaki yeni buluışlar ve araştırmalar, kilisenin evren hakkında söylediklerini doğru olmadığını ispatlamaya, en önemlisi Avrupa’yı kilisenin monarşisinden kurtarma mücadelesi vermiştir.
18.yy aydınlanma çağı, rönesans ve modern bilim başlığı altında incelemeye çalıştığımız feodalizmin içinde gelişen kapitalizmin, alt yapıda ve üst yapıda feodal üretim ilişkilerine ve kiliseye karşı verilen mücadelenin başarıya ulaştığını belirtir. 18.yy da ise bu mücadele yerini siyasal savaşıma bırakır.
Aydınlanma döneminin, bilimdeki gerçek aydınlanma dönemi olarak kabul edilebilecek 16.ve 17.yy’ların birikimine dayandığını söylemek yerinde olacaktır. Çünkü düşün alanındaki devrim bu dönemdeki bilim adamlarının (özellikle Newton, Gallileo ve Bacon’ın) yarattığı birikim ve cesaretle meydana gelmiştir. Zaten mekanikçi bilimin düşün alanındaki etkisi kesin bir gerçektir. (Adım Dergisi-1Kasım 1998 tarihli 1. Sayısı, Yaşar Aydın)

B.2)BAĞIMSIZ BİR SOSYAL BİLİMİN KURULUŞU

“18.yy dan önce, bilimsel tutum, felsefi tutuma oranla daha önem kazanmaya başlamıştır. 18yy da ise bilimle felsefenin birbirinden ayrılmasını öngören düşünceler yaygınlaşmıştır. Yine bu yy da sosyal olgunun düzenli bir karakteri olduğu, bu nedenle fiziksel evreni yönetenlere benzeyen doğal yasalara bağlı olduğu düşüncesine varılmıştır. Toplumsal yasalar anlayışına ulaşılması, bilimin amacı denemelerle sınanabilecek yasalara varabilmek olduğu için önemli bir ilerlemenin belirtisi olmuştur.

Bu bakımdan 18.yy’ın katkısı büyük önem kazanmıştır. Fakat felsefi yaklaşım bu yy da önemini korumuştur. Sosyal yasa düşüncesi, bağımsız bir sosyal bilim anlayışı genel bir kabul görmemiştir. Aynı şekilde 18.yy yazarlarının sosyal bilimin sınırlarını ve amacını tanımlayabildikleri söylenemez” (20.yy Düşünce Akımları, Nejat Bozkurt, sy:13)

Auguste Comte’un yaptığı katkı işte bu noktada önem taşımaktadır. Çünkü A.Comte, sosyolojinin kurucusu sayılır ve bir kurucu olarakta sosyoloji terimi ilk defa onunla ortaya çıkmıştır. Ayrına Comte’un temel katkısı sosyal bilimlerin amacını tam olarak tanımlamak olmuştur. (Bununla birlikte Comtu sosyal bilimlerin gelişmesine yaptığı katkı sanıldığı kadar önemli olmamıştır. (20yy Düşünce Akımları, sy:15-16)

“Karl Marx’ın katkılarıysa sosyal olgunun amacını ve göreceli karakterde oluşunu aydınlığa çıkardığı için aynı şekilde önem taşımaktadır. Bir bilim olarak sosyolojinin kuruluş ve oluşumunda Marx’ın getirdiği katkılar temel teşkil etmiştir” (20.yy Düşünce Akımları sy:13)

18.yy’da Uzmanlaşmaya Başlayan Sosyal Bilimler

Ayrı ayrı sosyal bilimlerin ortaya çıkışı 20.yy a özgü bir oluşum değildir. Bu oluşum sosyal bilimlerin felsefeden ayrılmalarına bile öngelmiştir.
Sosyal bilimlerde ilk uzmanlaşma 18.yyda gerçekleşmiştir. Sosyal bilimlerin metafizik, ahlaki ölçüleri metafizik ahlaki ölçülerin ve değerlerin etkisinde kalmaya devam ettiği dönemdede deneysel yöntemlere dayanan bazı uzmanlaşmış disiplinler kurulmuştur. Buna verilebilecek ilk örnekler ekonomi politik, demografi ve tarih sosyolojisidir.Tarih sosyolojisi, ekonomi politik ve demografi kadar gelişmesede ayrı bir disiplin olmaya başlamış bulunuyordu.(20.yy Düşünce Akımı, Nejat Bozkurt sy:20)

Not: Araştırma ödevinin son bölümünde (c) uzmanlaşmayı izleyen dönemde, uzmanlaşmaya gelen tepkiler ve bununla ilgili konulara yer verilmiştir.

C) (20.YY SON ÇEYREĞİNDEN BU GÜNE) GÜNÜMÜZ MODERN BİLİMİNİN ÇIKMAZLARI, OLANAKLARI VE GELİŞİM OLASILIKLARI

Teknolojik gelişmelerin giderek ivme kazandığı 20.yyda gelişme bu yyın son çeğreğinde baş döndürücü bir hıza ulaşmıştır. Teknoloji, bilimselüretimin yaşama geçirilmesidir. Öte yandan, bilimsel araştırmalardan elde edilensomut ve yararlı sonuçler, verimleri ve bunlara ilişkin araç, yöntem ve süreçlerin bütününü ifade eden bir anlaşma sahiptir teknoloji. Ama teknolojinin her zaman somut ve yararlı sonçlera ulaştığı özellikle 1945de Hiroşima’ya atılan atom bombası ile oluşan facia, kafalarda bu tanım için soru işaretleri oluşmasına neden olmuştur.

20yy’ın son çeğreğini etkileyen en önemli olay transistörün bulunması sayılabilir. Çünkü transistör, elektroniğin her alanını büyük ölçüde etkiledi; ama bu etki en çok bilgisayarlarda gözlendi. Sonraki yıllarda integral devrenin geliştirilmesi, micro işlemcileri, sanayinin; bilimsel araştırmaların giderek günlük yaşamın ayrılmaz parçası durumuna getirdi. Otomasyon, robotlar ve yapay zeka bu alandaki en önemli gelişmeler oldu.

“1957’de Sputnik ile başlayan uzay serüveninde 2003 yılının ikinci yarısında Amerika ve Rusya’dan sonra kendi gücüyle insanlı uzay uçuşunu gerçekleştirmeyi düşünen Çin’in de bu serüvene katılmasını önayağı olması sebebiyle büyük önem taşır. (Turkish Daily News, Ocak3,Associated Express)

230.yydaki en önemli ve tartışmalı gelişmelerden biride genetik mühendisligi olmuştur. Ve tartışmalar, genetik mühendisliğinin gelişim ile devam edeceğe benziyor.

Teknolojinin çeşitli uygarlıklarda tarih boyunca gösterdiği gelişmeler, toplumla ilişkiler açısından, başlıca üç özellik dikkati çekmektedir: bu özellikleri toplumsal gereksinim, toplumun kaynakları, ve toplumsal ortam ile ilgili başlıkları altında toplayabiliriz. Teknolojik gelişme günümüzde pek çok sorunu beraberinde getirmiş olmakla birlikte; onun egemenliği altına girmeden, teknoloji ile uyum içinde yaşamanın yollarını aramak gerekmektedir. Zaten günümüz toplumları bu gelişmeler karşısında önemli karalar almak zorundadırlar. Teknolojik gelişmeyi toplumsal amaçlarla uyumlu olacak şekilde denetleyip düzenlemenin gerekliliği ve yaşamın her alanında onsuz olunamayacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Öte yanda teknolojinin günümüzde çok büyük birhızla ilerlediği dikkate alındığında, birey ve toplumları büyük bir sorumluluk yüklenmektedir. Teknolojik gelişmenin ortaya çıkardığı temel sorunları dört ana başlık altında özetleyebiliriz: Nükleer teknolojinin yol açtığı sorunlar, nüfus patlaması, doğal kaynakların hızla tükenmesi, çevre sorunları ve öbür toplumsal sorunlar (açlık, salgın hastalıklar, savaş ve terörizm.) Nükleer teknolojinin denetim sorunu, temel olarak siyasal bir sorun biçiminde karşımıza çıkmaktadır. Bu sorunun temelinde, dünyanın, her biri bir devlet biçminde örgütlenmiş olan çeşitli uluslara ayrılmış yapısı yatmaktadır. Soğul savaş döneminde nükleer silahlar ulusların tepesinde Demokles’in kılıcı gibi sallanmışlar ve uzun yıllar toplumlara korkular yaşatmışlardır. Atom bombasının gezegenimizi yok edecek sayıda olması bilim adamının topluma karşı sorumluluğu konusu ciddi bir biçimde gündeme getirmiştir. Teknolojinin sadece bir araç olduğu, yapıcı amaçlar için de, yıkıcı amaçlar için de kullanılabileceği genel olarak kabul gören bir görüştür. Buradaki temel sorun bu kullanım biçmini toplumların hangi süreçlerle belirleyeceği sorundur.Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra hiç değilde şimdilik böyle bir tehlike gündemde çıkmış gibi görünmektedir. Ama yinede atom bombası hammadesi kaçakçılığı, nükleer silahların teröristlerin eline geçme tehlikesi gündemdedir.

Bunlarla birlikte Amerikanın önümüzdeki günlerde Irak ile girişeceği savaşta yine nükleer silahlar gündemde. Bu silahların kullanılıp kullanılmayacağı, yeniden bir hiroşima olayının gerçekleşip gerçekleşmeyeceği kafalarda oluşan soru işareti olmaya devam ediyor. Nükleer tehlike sorununun nereye gideceği başka bi soru işaretidir.

İnsanlık eğer nükleer yıkım tehlikesini atabilirse, çok yakın bir gelcekte büyük bir nüfus patlaması sorunu ile karşı karşıya kaacaktır.Bu sorunun çözümünde, modern teknolojinin de yardımıyla, tutulabilecekk iki yol var gibi görünmektedir. Bunlardan birincisi doğum kontrolü yöntemlerinin geliştirilmesi ve uygulamsıdır. Ne varki teknolojinin bu konuda sunduğu olanaklarla, kimi ahlaksal değerlere ve dinsel tabulara dayanılarak karşı çıkmaktadır.
Öte yandan en iyimser tahminler bile uygulanacak doğum kontrol programlarıyla nüfus artış hızında 20.yy sonunda ancak küçük bir azalma sağlanabileceğine öngörmektedir. Bu durumda dünya gıda üretiminin arttırılması için çok yoğun çabaların harcanması gerekmektedir. Modern teknolojinin bu çabada çok büyük katkısının olacağı kuşkusuzdur. Çağdaş toplumların, modern teknolojininde etkisiyle, karşılasştıkları en önemli sorunlardan bir başkası çevre sorunu olarak karşımıza çıkmakta. İnsan oğlu yylardan beri çevreye zarar veren etkinlikler içinde bulundu. Ama günümüzde, bir yandan nüfüsün aşırı biçimde artmış olması öteki yandan sanayileşmenin ulaştığı, çevre sorununu dünya çapında bir bunalıma dönüştürmüştür. Bunalıma yol açan temel nedenin teknolojinin kendisi değil, insan tarafından kullanılış ve uygulanış biçimi olduğunu vurgulamakta yarar var. Tarihin varılan bu noktasında insanlık yok olma yada sağlıklı gelişmeye giden yollardan biri aslında bir seçim yapma durumundadır. Bu seçimde ona felsefi düşünmenin problem çözen ve yok gösterici etkinliğinin yararlı olacağı kuşku götürmez.

20.yyda bu yaşananlar sanki uyumlu uyumsuzluklar’dan oluşan bir süreci andırmaktadır.

C.2)SOSYOLOJİDE UZMANLAŞMA

19.yy’da Sosyoloji’nin Kurucularının Uzmanlaşmaya Tepkileri

19.yy boyunca sosyolojinin kurucuları sosyal bilimlerin birbirinden ayrılıp parçalanmasına ısrarla karşı çıkmıştır.Auguste Comte “Sosyal olguların esas itibarıyla birbiriyle yakından bağlantılı olduğunu” ve sadece belirli bir kategorideki olguların verimsiz ve kısır olacağını öne sürmüştür.

Sosyal bilimin bir bütün olduğu görüşünü Marx daha şiddetle savunmuştur. Marxist sosyolojinin temelinde tüm sosyal olgunun (kendi içindeki öğeleri arasında) tam bir karşılıklı bağıntı olduğu düşüncesi bulunmaktadır. Marxizme göre, sosyal olgulardan hiç biri tek başına alınıp incelenemez.

UZMANLAŞMIŞ DİSİPLİNLERİN ÇAĞDAŞ ARTIŞI

Sosyolojinin kurucularının direnişleri başarılı olamamıştır. Uzmanlaşmış sosyal bilimi günümüzde git gide daha çok sayıda uzmanlaşmış dallara ayrılmıştır: etnoğrafya, antrapolaji, sosyal psikoloji, hukuk, ekonomi, demografi, ekoloji, siyasal bilim vb..

1-Uzmanlaşma ihtiyacı: Sosyal olguların karmaşıklığı ve bu olguların gözlenmesi için kullanılar tekniklerin farklılıkları uzmanlaşmayı kaçınılmaz kılmıştır. Günümüzde hiçbir sosyolog, sosyal gerçeklerin tümünü, uzmanlaşmış araştırmalarınelde ettikleri sonuçlara dayanarak ikinci elden bir çalışma yapmaksızın, inceleyebilecek durumda değildir. Bu ihtiyaç açısından sosyal bilimin çeşitli dallarının ayrı ayrı ele alınması gerekir.
2-Genel bir sosyal bililer teorisinin bulunamayışı:
3-Üniversitelerdeki Bölümleşme: Üniversitelerdeki bölümler ve sosyal bilimlerdekiuzmanların yetişmesinde farklılık bölümüne eğiliminin daha da güçlenmesine yolaçmıştır. Sosyal bilimlere gelenler istatistik, felsefe, etnografya, psikoloji, psikiyatri,tıp vb., değişik alanlarda uzmanlaşmış kimseler olarak gelmektedir.
4-Sosyal bilimlerdeki parçalanmaya karşı en son tepkiler: Sosyal olgunun parçalanmazlığı ve sosyal bilimlerin köklü birliği hiç bir zaman ciddi bir kuşku konusu olmamış , bu nedenle de daima uzmanlaşmış disiplinlerin ufalanıp parçalanmasına karşı bir çare bulunmak istenmiştir. Bunlardan biri Auguste Comte’un önerdiği genel konularda uzmanlaşmış kimseler yetiştirmektir. Genel sosyoloji sosyal bilimlerin sonuçlarını sentez ederek bu yönde çalışmaktadır.

185 views

53 views