Deprem Öncesi Neler Yapılmalı

Yerleşim yerlerinin, fay hatlarının yakınlarına kurulmaması, binaların yüksek şiddetlerdeki depremlere dayanıklı olarak inşa edilmesi, toplumun, deprem anında gerekli tedbirleri alabilecek şekilde eğitilmesi ve organize edilmesi, depremlerin yol açacağı hasar ve kayıpları asgari düzeye indirebilecek tedbirlerdir.

İstanbul, 1. dereceden deprem kuşağında bulunan bir şehirdir. Yapılan tespitlere göre, İstanbul’daki yapılaşmanın çok önemli bir kısmı kaçak yapılaşmadır. Kaçak olmayanların önemli bir kısmı da, başlangıçta kaçak olarak inşa edilip, sonradan, imar afları vb. düzenlemelerle yasal hale gelmiştir.

İstanbul gibi, nüfusu 10 milyona ulaşmış bir şehrimizde, depremle ilgili tedbirlerin bilinmesi ve insanların deprem konusunda bilinçlendirilmesi son derece önemlidir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, bu amaca yönelik olarak, depreme karşı alınabilecek tedbirler hakkında broşürler hazırlamıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin web sitesi hizmet rehberindeki bu bölüm de, deprem anında ve depremden sonra alınabilecek tedbirleri özlü bir biçimde açıklamaktadır. Bu bilgilerin edinilmesinde ve felaket anlarında gerektiği şekilde uygulanmasında büyük yararlar vardır.

Deprem zararlarını azaltabilmek ve depremlerden korunmak için deprem konusunda bilgi birikimini artırmak ve depreme karşı hazırlıklı yaşamak gerekir.

Bu amaca ulaşabilmek için öncelikle üzerinde binaların inşa edileceği zeminin jeomekanik özelliklerinin jeofizik, sismolojik ve jeoteknik yöntemlerle incelenerek yerleşime uygun olup olmadığı araştırılmalıdır. Bu yapıldıktan sonra zeminin özelliklerine uygun yapı tasarımları ile deprem tehlikesini de dikkate alan yapı teknikleri ile binalar inşaa edilmelidir.

Acil durum çalışmaları dikkatle planlanmalı ve uygulanmasında karşılaşılabilecek güçlükleri azaltmak için önceden yapılacak tatbikatlar ile vatandaşlar bilgilendirilmelidir.

İstanbul gibi birinci dereceden deprem bölgesinde bulunan şehirlerde yaşayan insanların bir büyük deprem ile karşılaşmaları muhtemeldir ve buna karşı hazırlıklı olmalıdırlar.

Aşağıda, deprem tehlikesi büyük olan şehirlerde yaşayan insanların depremlerden korunmak için deprem öncesinde, deprem sırasında ve deprem sonrasında neler yapabilecekleri özetlenmiştir.

• Evinizde bir pilli radyo, el feneri ve ilk yardım çantası bulundurunuz ve bunların nerede saklandığını evde yaşayanlara mutlaka öğretiniz. Evinizde yedek pil bulundurunuz.
• İlk yardımı mutlaka öğreniniz.
• Evinizde elektrik sigortasının, su ve gaz vanalarının yerlerini öğreniniz ve evde yaşayanlara bunları nasıl kapatabileceklerini öğretiniz. Yakında, bu iş için kullanılabilecek bir kurbağacık anahtar bulundurunuz.
• Yüksek raflara ağır cisimleri koymayınız.
• Ağır beyaz eşyayı ve ağır mobilyayı döşemeye veya duvara bağlayınız. Örneğin, mutfak raflarını ve kitap raflarını vida ile duvara tespit ediniz.
• Deprem sırasında aile fertlerinin birbirinden ayrılmaları halinde yeniden nerede buluşabileceklerini planlayınız.

Okulda Yapabilecekleriniz

• Okul yöneticileri ve öğretmenler sınıflarda depremden korunmayı öğrencilere anlatmalı ve tatbikatlar yaptırılmalıdır. Sınıflarda düşebilecek ağır cisimler bulundurulmamalıdır.
• Okul yöneticileri deprem sonrasında okul binalarının tahliyesini ve kurtarma işlerini planlamalı, yangın, gaz kaçakları, su ve kanalizasyon borusu patlamalarına karşı tedbirler almalıdırlar.

İşyerinde Yapabilecekleriniz

• Çalıştığınız birimin veya işyerinin acil durum planlarını ve kendinize düşen bir sorumluluk olup olmadığını öğreniniz. Çalıştığınız işyerinde emniyeti sağlamak için neler yapmanız gerektiğini mutlaka öğreniniz.

Deprem Sırasında Evde veya Dışarıda İseniz

• Sakin olunuz ve kesinlikle telaşa kapılmayınız. Bina içinde bulunuyorsanız içeride, bina dışında bulunuyorsanız dışarıda kalınız. Deprem sırasında binadan dışarı kaçmaya veya bina içine girmeye çalışmayınız. Yaralanmaların çoğu bina dışına kaçarken veya binaya girerken meydana gelmektedir.
• Bina içinde bulunuyorsanız binanın merkezine yakın bir köşede duvara yaslanınız veya sağlam bir masanın altına sığınınız. Pencerelerden ve dış kapıdan uzak durunuz.
• Dışarıda bulunuyorsanız dışarıda kalınız. Elektrik tellerinden ve bacalar, kiremitler, direkler vb gibi düşebilecek cisimlerden uzak durunuz.
• Bina içinde karanlıkta kalsanız bile kibrit, çakmak, mum, gaz lambası, piknik tüpü kullanmayınız.
• Deprem sırasında arabada bulunuyorsanız, geçitlerden, köprülerden uzakta bir yerde arabanızı durdurunuz ve sarsıntı geçinceye kadar içinden çıkmayınız.

Deprem Sırasında İşyerinde İseniz

• Sağlam bir masanın veya mobilyanın altına saklanınız ve pencerelerden uzakta durunuz.
• Çok katlı bir binada iseniz sağlam bir mobilyanın altına saklanarak veya bir kolona yaslanarak kendinizi koruyunuz.
• Sorumluların emirlerine uyarak binayı tahliye ediniz. Binayı tahliye ederken asansörler yerine merdivenleri kullanmayı tercih ediniz fakat merdivenlerin de hasar görmüş olabileceğini unutmayınız.

Deprem Sırasında Okulda İseniz

• Bir sıranın altına giriniz ve pencerelerden sırtınız dönük olarak uzakta durunuz.
• Oyun alanlarında veya bahçede iseniz binalardan veya yıkılabilecek direkler ve duvarlardan uzakta durunuz.
• Hareket halindeki bir okul servis aracında iseniz sürücü uygun bir yerde duruncaya kadar yerinizden kalkmayınız ve sarsıntı geçinceye kadar araçtan dışarı çıkmaya çalışmayınız.

Deprem Sırasında İbadethane, Spor Salonu, Konferans Salonu gibi toplu mahallerde iseniz

• Paniğe kapılmadan kubbe, geniş tavan ve avize gibi asılı cisimlerin altlarından kaçarak yan mekanlara veya duvar kenarlarına sığınınız.
• Sarsıntı geçer geçmez paniğe kapılmadan en yakın ve emniyetli çıkış kapılarından binayı terk ediniz.
• Panik ile oluşabilecek izdihamın deprem kadar tehlikeli olabileceğini unutmayınız.

• Kendinizin ve çevrenizdeki insanların yaralanıp yaralanmadığını kontrol ediniz. Gerekiyorsa ilkyardım yapınız.
• Su, gaz ve elektrik tesisatını kontrol ediniz, hasar görmüş iseler derhal vanaları ve sigortaları kapatınız.
• Gaz kaçakları olup olmadığını kokuya dikkat ederek kontrol ediniz. Asla kibrit ve çakmak kullanmayınız ve gaz kaçağı olmadığından emin olmadan elektrik düğmelerini açıp kapamayınız. Gaz kaçağı olduğunu anlarsanız hemen pencereleri ve kapıları açınız, gaz vanasını kapatınız, binayı hemen terkediniz ve sorumluları haberdar ediniz.
• Acil kurtarma hakkında bilgi sahibi olmak için radyonuzu açınız. Çok gerekli olmadıkça telefonu kullanmayınız ve hatların daha acil haberleşmeler için kullanılabilmesine yardımcı olunuz.
• Kanalizasyon ve atık su tesisatının hasar görüp görmediğini kontrol etmeden tuvalet rezervuarlarını boşaltmayınız.
• Hasar görmüş binalardan uzak durunuz.
• Kırık cam, döküntü, çivi vs. gibi tehlikelerden korunmak için bot ve eldiven giyiniz.
• Bacalara dikkatlice yaklaşınız.

Okulda veya işyerinde yapabilecekleriniz

• Acil durum planlarına ve bu planların uygulayıcılarının direktiflerine titizlikle uyunuz.
• Tsunami veya deniz kabarması olabilecek bölgelerde plajlardan ve kıyılardan uzaklaşınız. Tsunami veya deniz dalgası, depremin sarsıntılarının sönmesinden uzunca bir zaman sonra bile sahili basabilir.
• Görevli veya sorumlu olmadığınız takdirde hasar bölgesine ve hasarlı binalara girmeyiniz. Bazı büyük depremlerde hasar bölgesini kontrol altında tutabilmek için örfi idare ilan edildiği bile olmuştur.
• Ana şoku izleyen art sarsıntıların yeni hasarlara sebep olabileceğini unutmayınız ve bunlara karşı hazırlıklı olunuz.

İSTANBUL GİBİ BİRİNCİ DERECEDE DEPREM BÖLGESİNDE BULUNAN ŞEHİRLERDE YAŞAYANLAR DEPREM TEHLİKESİ ALTINDA YAŞADIKLARINI ASLA UNUTMAMALIDIRLAR VE YUKARIDA ÖZETLENEN PRATİK BİLGİLERİ ÖĞRENEREK GEREKLİ HAZIRLIKLARI YAPMALIDIRLAR. BU PRATİK BİLGİLER BELKİ SİZİN BELKİ DE ÇOK SEVDİKLERİNİZİN HAYATINI KURTARABİLİR.

• Binalarınızı sağlam zemin üzerine ve inşaat yönetmeliklerine uygun olarak yapınız.
• Hatalı tasarımlardan kaçınınız.

1. Birbirine dik iki kanattan oluşan binada her bir blokun yer hareketine tepkisi farklı olduğundan bloklar birbirine çarpar ve bina ciddi şekilde hasar görür.
2. Yükseklikleri farklı bölümlerden oluşan binanın birleşim bölgesinde hasar olur.
3. Dalgalar binanın üst bölümlerine yayıldıkça sarsıntı büyür.
4. Birbirine yakın yüksek binalar çarpışarak hasar görürler.
5. Farklı zeminlerdeki iki yüksek bina (a)daki bina sağlam zemin üzerinde olduğundan esnek davranış gösterirken (b)deki bina gevşek zemin üzerinde olduğundan elastik davranış gösteremez ve temeli hasar görür.
6. Herhangi bir yapılaşmaya gitmeden önce zemin incelemesi yaptırın.
7. Ev ya da daire satın almadan önce depreme dayanıklı olup olmadığını araştırın.

• Termosifon, buzdolabı, televizyon, dolap, raf, gaz tüpü gibi ağır cisimleri duvara bağlayınız.

Deprem sırasında korunmak için aşağıdaki pratik tedbirleri uygulayınız.

1. Evde kapı aralıklarına ve masa altına sığınınız.
2. Okulda sıra altlarına sığınınız.
3. Düşebilecek cisimlerden uzak durunuz.
4. Pencerelerden uzak durunuz.
5. Balkonlarda durmayınız.
6. Elektrik direklerinden ve tellerden uzak durunuz.
7. Geniş kubbe, tavan ve asılı cisimlerin altından kaçınız.
8. Köprülerin üstünde ve altında durmayınız.
9. Rafları duvara bağlayınız ve cisimlerin düşmesini önleyecek tedbirler alınız.
10. Dosya dolaplarını duvara bağlayınız.
11. Lastik şerit ile şişeleri düşmekten koruyunuz (özellikle kimyasal maddeleri)
12. Gaz tüplerini duvara bağlayınız.
13. Kitap raflarını birbirlerine bağlayınız.

Deprem, önceden oluş yeri, zamanı ve büyüklüğü bilinemeyen, yer altındaki çatlamalar ve kırılmalar sonucu yeryüzünün sarsılmasına neden olan hareketlerdir.

• Yapılarınızı imar planlarına, yetkili kuruluşların ve bilimsel kurumların önerilerine uygun olarak inşa ediniz, deprem yönetmeliğine uygunluğunu araştırınız. (Mühendis ve   Mimar Odası)
• İnşa edilmiş evinize izinsiz kat, balkon vb. eklemeler ve tadilat yapmayınız.
• Oturduğunuz binanın güvenliğinden emin değilseniz ve bilgi almak isterseniz mühendis ve mimar odalarına müracaat ediniz.

2. Deprem sonrası için bir plan hazırlayınız.

• Depremde ailenizden, yakınlarınızdan ve sevdiklerinizden ayrı kalabilirsiniz. Deprem sonrası buluşabileceğiniz yer veya yerleri belirleyerek aile üyelerinizi de haberdar  ediniz. Bu yerler bir yakınınızın evi,  mahallenizdeki okul, cami, park gibi genel yerler olabilir.
• Deprem sonrası buluşma yerinin yakın akrabalarınızca bilinmesini sağlamak için telefon numarasını ve yer ismini tespit ederek görülebilecek uygun yere bırakınız.

Örnek:

• Belirlenen bilgileri bir karta yazarak çoğaltınız ve her aile üyesinin üzerinde bulunmasını sağlayınız.

3. Size ve aile üyelerine ilişkin bilgilerin yazıldığı belgeleri (Nüfus cüzdanı, tapu vb.) yangın ve yıkımdan etkilenmeyecek şekilde muhafaza ediniz.

4. Ev içinde alınacak güvenlik tedbirlerini planlayınız.

• En güvenli yeri önceden belirleyiniz. Deprem anında panik yaşamamak için güvenli yerleri aile üyelerine de açıklayınız. Bu yerler iki duvarın birleştiği köşe, sağlam bir masa altı, kalorifer veya buzdolabı yanı olabilir.
• Herhangi bir acil durumda, çıkabileceğiniz güzergah üzerindeki engel olabilecek eşyaları ortadan kaldırınız.
• Binayı terk ederken başınızı koruma yollarını düşününüz (Bir tahta parçası veya kalın bir kitabı başınızın üzerine koyabilirsiniz).

5. Evdeki eşyaları güvenli şekilde bulundurmayı planlayınız.

• Ağır eşyalar, su tankı, kütüphane ve raflı ünitelerin bulundukları yerlerde sabitleştirilmiş olmasına dikkat ediniz. Ağır ve büyük eşyaları rafların en altına yerleştiriniz. Diğer eşyaların düşmesini önlemek için rafların önlerine sürgü takınız ve dolap kapaklarının sıkı kapanmasını sağlayınız.
• Televizyon, radyo, müzik seti, bilgisayar ve mutfakta bulunan taşınabilir araç gereci mümkün olduğunca sabitleştiriniz. Özellikle vazo, bardak, tabak vb.nin güvenli şekilde bulunmasını sağlayınız.
• Devrildiklerinde gaz ve su borularına hasar verebilecek her türlü aracı sabitleştiriniz.
• Yanıcı ve kimyasal maddeler varsa, ısıdan uzak güvenli bir dolapta saklayınız.
• Çıkışa yakın bir yerde, çanta içinde acil ihtiyaç duyabileceğiniz eşyaları hazır bulundurunuz( battaniye, giyecek,su, az miktarda kuru yiyecek, düdük, fener makas pilli radyo vb).
• İlk yardım çantası ve bulundurulması gerekli acil ihtiyaç, tıbbi araç-gereci ve ilacı listeleyiniz ve hazır bulundurunuz.

6. Bilgilenme

Depremde yapılacak en önemli iş, deprem konusunda bilgili olmak, bilinçlenmek ve nasıl hareket edilmesi gerektiğini öğrenmektir. Bilinçli her davranış yaşama şansınızı artırır

Zaman  önemlidir, ancak alınacak önlem de en az o kadar önemlidir!

Bulunulan yere göre deprem sırasında alınacak önlemler farklı olabilir.

1. Bina İçinde

• Deprem sırasında ayakta durmak, yürümek, koşmak yararlı değildir. Telaşlanmadan, mümkünse bina dışına çıkınız; değilse, yere çömeliniz veya döşemeye yatınız.
• Sağlam bir masa, mobilya altına girerek başınızı koruyunuz. Devrilebilecek eşyaların yanında bulunmayınız.
• Koridorda iseniz, eşikte durmayınız, kapı çarpabilir. Çömelerek yüzünüzü ve başınızı koruyunuz, pencereden uzak durunuz.
• Balkona çıkmayınız ve asansörü kesinlikle kullanmayınız.
• Gaz ve elektrikle çalışan araç-gereci kapatınız. Fişleri prizden çekiniz.
• Ocakları söndürünüz, elektrik sigortasını ve su, gaz, doğal gaz vanasını kapatınız…
• Yaralanma ve kesiklerden korunmak için çıplak ayakla ev içinde dolaşmayınız.
• Evinizi terk ederken eşyalardan çok kendinizin ve yakınlarınızın canını düşünüp, her şeyi bırakıp çıkınız.
• Yaşlı, özürlü ve bebeklerin güvenliğini sağlamaya çalışınız.
• Tuvalet veya banyoda iseniz, raflardan düşebilecek eşyalar ve ayna kırılmasından kendinizi koruyunuz.
• Binayı terk ederken kesinlikle asansörü kullanmayınız. Asansörde iseniz, bütün düğmelere basınız ve durduğu ilk katta asansörden ininiz.
• Odanın içinde iseniz, kapıyı açarak, başınızı bir yastık veya minderle koruyunuz.
• Birinci katta iseniz ve kapıyı açamıyorsanız, zemin katta yangın varsa, bina dışına yatak vb. yumuşak bir şey attıktan sonra üzerine atlayınız.
• Evi terk ederken yine başınızı, bir çanta, minder veya yastıkla koruyunuz.
• Çok katlı binalarda üst katlar, alt katlara göre daha çok sallandığından daha dikkatli olunmalıdır. Yukarıda belirtilen önlemler burada da geçerlidir.

2. Bina Dışında

• Binalardan dökülecek yıkıntılar, camlar ve elektrik tellerinden uzak güvenli bir yerde bekleyiniz.
• Deprem mahallinden uzaklaşmak isterseniz araba kullanmayıp, genel ulaşım araçlarından yararlanınız.
• Çok acil durumlar dışında telefonu kullanmayınız.
• Radyo, mümkünse televizyon haberlerini izleyiniz. Kesinlikle söylentilere itibar etmeyiniz.

3. Deprem Sırasında Araçta İseniz

• Bulunduğunuz yer güvenli ise aracı durdurarak içinde kalınız. Normal trafikten uzak bir kenara çekiniz.
• Köprüler, üst geçitler, tüneller, ağaçlar, direkler ve enerji nakil hatlarından uzak durunuz.

4. Mağaza İçinde

• Büyük kolonların yanında durmaya çalışınız. Raflardan ve dolaplardan uzak durunuz.
• Yangın çıkışlarına, merdivenlere ve yürüyen merdivenlere koşmayınız, kullanmayınız.
• Anonsları dinleyip, mağaza güvenlik personelinin uyarı ve önerilerini yerine getiriniz,
• Satın aldığınız şeyleri bırakıp ellerinizle başınızı koruyarak dışarı çıkınız.

5. İş Merkezleri ve Sokakta

• Binalardan ilan levhaları, direkler, çeşitli eşya, cam parçaları vb. düşebilir; binalardan uzaklaşınız.
• Ellerinizle başınızı koruyunuz.
• Yol kenarındaki yüksek bahçe duvarlarından uzak durup, güvenli bir yerde bekleyiniz.
• Geniş açık alanlara, parklara gidip bekleyiniz.

6. Otelde

• Odada sığınabileceğiniz en güvenli yeri belirleyiniz.
• Otel güvenlik talimatını okuyunuz ve katta bulunan acil çıkış noktalarını öğreniniz.
• Yatarken, ayakkabılarınızı yatak altında, elbiselerinizi yakınınızda bulundurunuz.
• Asansörleri kesinlikle kullanmayınız.
• Valizinizde küçük bir radyo ile el lambası bulundurunuz.

7. Kalabalık Bir Toplulukta

• Ezilmeyeceğiniz bir yere sığınınız, paniklemeyiniz.
• Yaya yollarının kenarındaki yüksek binalardan uzak durunuz.
• Pencerelerden, vitrinlerden, projektörlerden, ağır eşya bulunan raflardan uzak durunuz.

8. Okulda

• Bir sıra veya masa altına sığınıp ona sıkıca tutununuz.
• Yüzünüzü pencereden uzak tutunuz.
• Öğretmen ve idarecilerin önerilerini dinleyip ona göre hareket ediniz.

Bunun için;

• Kendinizi ve yakınlarınızı kontrol ediniz. Yaralanma olup olmadığına bakınız.
• Evinizin hasar durumunu kontrol ediniz.
• Evin içinde karanlıkta iseniz, el feneri kullanınız. Bir gaz sızıntısı olmadığından emin olana kadar kibrit kullanmayınız ve ışıkları yakmayınız.
• Yangın olup olmadığına bakınız. Küçük çaplı yangınlara hemen müdahale ediniz, Büyük çaplı yangınlarda derhal oradan uzaklaşınız.
• Elektrik, su ve doğal gazı kontrol ediniz. Bir süre için tüm vanaları kapatınız. Evdeki tüm araç-gereci fişten çekmeyi unutmayınız.
• Yere düşen teller ve tellere temas eden eşyalardan uzak durunuz.
• Açık alanlar dışında piknik tüpü kullanmayınız.
• Çevrenizdeki depreme ilişkin fısıltı ve dedikodulara kulak asmayınız. Radyo haberlerinden durumu izleyiniz.
• Evinizi terk ederken deprem için önceden hazırladığınız çantayı, kimlik ve değerli eşyalarınızı, kalın giysilerinizi, battaniye ve diğer koruyucu eşyalarınızı yanınıza alınız.
• Kendi ilk yardım ihtiyacınız dışında telefonu kesinlikle kullanmayınız.
• Sağlığınız ve durumunuz uygun ise, çevre kurtarma çalışmalarına katılınız ve yardım ediniz.
• Depremde görevli personel ve kuruluşlara da yardımcı olunuz. Gerekmedikçe onları meşgul etmeyiniz.

• Paniğe kapılmadan, sakin olarak durumu değerlendirmeye çalışınız, gücünüzü dikkatli ve tasarruflu kullanınız.
• Hareketiniz kısıtlı ise, yaşamınızı tehlikeye sokabilecek riskli hareketlerden sakınınız.
• Kurtarma ekiplerinin size ulaşacağını düşününüz.
• El ve ayaklarınızı kullanabiliyorsanız; su, kalorifer ve gaz tesisatlarına, zemine, tavana sert bir madde ile vurarak yerinizi belli etmeye çalışınız.
• Sesinizle veya düdükle kurtarma ekipleri ile iletişim kurmaya çalışınız, ancak gücünüzü kontrollü kullanmayı unutmayınız. İşiteceğiniz ses ve gürültüler size yardım etmek içindir. Bunu düşünerek haberleşmeyi sürdürünüz.

Her doğal afet gibi deprem de etkilenenler üzerinde duygusal tepkiler yaratır. Çeşitli ruhsal sorunlar ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda ilgili kuruluşlara ve personele müracaat ederek rehberlik, tedavi ve rehabilitasyon hizmeti alınmalıdır.