Seri üretimde talaşlı imalat veya kaynak yöntemleriyle üretilmekte
olan makine parçaları imalatında, her türlü talaşlı işleminde ve montajında iş parçalarının en seri şekilde işlenmelerini, montaj ve kaynak edilmelerini sağlamak en büyük ihtiyaçtır.
Bağlama kalıpları bir üretim işlemi sırasında iş parçalarını yerleştirmek ve uygun pozisyonda sıkıca bağlamak için kullanılan özel aparatlara ‘iş bağlama aparatları’ denir.
İŞ BAĞLAMA PRENSİPLERİ VE DÜZENLERİNİN GEREĞİ
İmalat sırasında bir parçanın üzerinde muayyen bir işlemin yapılabilmesi için işlenecek parçayı tutacak bazı yardımcı elemanlara baş vurmaya ihtiyaç vardır. Atölyede herhangi bir parçanın üretimi esnasında belirli operasyonlar geçirmesi doğaldır. Bu şekilde değişiklikleri takım tezgahlarında çeşitli operasyonlarla ve yapılan operasyonun amacına uygun kesici takımlarla meydana getirir. Muayyen bir operasyonla ilgili bir bağlamayı dizayn etmek imal edilmekte olan parçanın muayyen bir kısmının işlenebilmesini sağlamak amacıyla düzgün tasarlanmış iş bağlama aparatları ile malzemenin uygun üretime geçişinde kullanılır.
İŞ BAĞLAMA KALIBININ AMACI
İş parçasını çabuk ve tam olarak yerleştirerek uygun bir şekilde desteklemek ve emniyetli bir şekilde bağlamaktır.Diğer bir amaç ise en kısa zamanda en hızlı şekilde iş parçasının istenilen ölçüler doğrultusunda üretilmesinin yanında komple sistemleri akuple ederek tam otomasyona geçişleri sağlamaktır.
GÜNLÜK SERİ ÜRETİM
Günlük seri üretimim manası her gün büyük miktarda aynı parçadan imal etmek, hatta her gün seri olarak aynı parçayı devamlı imal etmek demektir.
Bağlama dizaynında takip edilecek herhangi bir yolun ana
faktörleri
Bağlama Kalıpları Dizaynında Genel Kriterleri
1. Parçanın yüklenmesi ve indirilmesi
2. Kesici takımların mevcut yönlerine göre parçaların bağlama kalıplarını yerleşmesi
3. Parçaların bağlanması
4. Parçaların desteklenmesi
5. Üzerine iş parçası veya birden çok iş parçasının bağlandığı kalıplarda kesici takımın pozisyonlandırılması
6. Soğutucu temini ve dönüşü
7. Talaş durumu
Bağlama Kalıplarının Kontrol Listesi
1. Parça Resmi
2. Atölye
3. İş tezgahı
4. Kesici ayarı
5. Kesiciler
6. İş parçası
7. İşlenmemiş kaba parçaların yerleştirilmesi
8. Yarı işlenmiş parçaların yerleştirilmesi
9. Bağlama
10. Yükleme ve indirme
11. Derme burçları
12. Delme kalıpları
13. Genelde bağlama kalıpları
14. Talaşlar
15. Kesme sıvısı
16. Emniyet
17. Parçanın gözlenmesi
18. Bağlama kalıplarını imalatı, bakımı, taşınması ve stoklanması
Bağlama Düzen Tasarımında İşlem Sırası
1. İş bağlama düzeni yapılacak parçanın işlenecek kısmı için seçilen takım tezgahına göre parçanın işleme pozisyonu seçilir.
2. Daha önceden işlenmiş bir veya iki oturma yüzeyi seçilir. Bu düzlemlerle ilgili parçanın referans sistemi belirlenir.
3. Sıkmaların konumu ve sistemine kara verilir.
4. Gerekiyorsa bu sıkmalara göre dayama türleri ve yerleri belirlenir.
5. İş bağlama düzeninin gövdesi ve düşünülen burç plakasına şekil verilerek belirlenir.
6. İş bağlama düzeni tablasına ve aynasına ayar ve tespit şekline karar verilir.
7. Kesici takım ve kesici takım taşıyıcılarının şekline ve hareketlerine göre gerekli olan değişiklikler varsa tasarlanır.
8. Bağlamayı oluşturan elemanların gereç seçimine karar verilir.
Bağlama Elemanları
Referans ve pozisyonlandırma sistemi:
İşlenmemiş yüzeyler
İşlenmiş yüzeyler
Delikler
Silindirik boşluklar
Ayaklar
Göbekler
Cidar profilleri
Çıkıntılar
Parçanın çevresi
NOT: Bir parçayı referanslandırmak veya pozisyonlandırmak için yukarıdaki dokuz elemandan en az iki adedini kullanmak gerekir.
Bağlamaların Ana Gayeleri
1. İmal usullerini kolaylaştırmak
2. Maliyeti düşürmek
Yukarıdaki ana gayelere ulaşabilmek için aşağıdaki temel kurallara uyulması lazım:
Takım tezgahlarından en rasyonel şekilde istifade edebilmek
İş parçasını yükleme, indirme, sıkma ayarı, ölçü ve benzeri hareketler için lüzumlu olan ölü zamanları asgariye düşürmek
Kalifiye işçilere lüzum kalmayacak şekilde işlemleri basitleştirmek
İşçilerin bedenen fazla yüklenmelerini azaltmak
İmal edilecek parçalara yardımcı ayar veya markalama gerektirmeden seri olarak imal etmek.
Bağlama Elemanları Hakkında Bilgi
Bağlama aparatı dizayn ederken istenilen neticeyi elde edecek şekilde en az sayıda sıkma vidası veya kolu kullanılmalıdır.
İki veya üç ağızlı vida, parça çözmede vidanın dönüş sayısını azaltma avantaj nedeniyle bazen kullanılır.
Aparat hareketli kapakları menteşelerdeki aşınmaları gidermek ve bu aşınmadan dolayı hatalı oturmaları önlemek üzere konik pimlerle tespit edilmelidir.
Menteşe pimlerdeki koniklik açısı bir veya iki derece olmalıdır.
Menteşe pimlerde genellikle aparat gövdesinde olan menteşelerin merkezi kısmına sıkı geçmeli olmalı aparat kapağındaki kulaklarda ise döner geçme kullanılmalıdır.
Bütün elle kumandalı sıkma vidaları ve benzeri parçaları yeterli uzunlukta olmalı ve kolayca çalıştırabilecek bir şekilde yerleştirilmeli gerekli kumanda kuvveti tatbiki sırasında operatörün elini yaralamayacak şekilde olmalıdır.
Civatalar dayama bloklarının devrilmesine dayanacak şekilde yerleştirilmeli,pimler gelecek kesme kuvvetlerine dayanacak ölçüde olmalıdır.
İş parçası aparata yerleştirilir veya bağlanırken sıkma kuvvetinin direkt olarak dayama parçasının rijid bir noktasına doğru yönlendirilmesi devrilmeyi önlemek için gereklidir ve itme kuvveti iş parçasının öyle bir noktasına gelmelidir ki bu kısım kuvvte dayanabilmelidir.
Destek Dayama Elemanları
Tanımı ve sınıflandırılması:
İş parçalarının bağlama aparatları üzerinde pozisyonlanmasında ve statik olarak belirlenmesinde ortadan dayama elemanlarına gerek vardır.
Bunların kullanımındaki önem genellikle iş parçalarının işlenmeleri esnasında biçim ve ölçü değiştirilebileceği durumlarda ortaya çıkmıştır.
Destek dayamalarının yapıldığı en ideal malzeme yumuşak plastik malzemelerdir.
Zira parça yerleşirken yüzeyde sağlam oturma meydana gelir.
Ortadan destek dayamaları genellikle elle, vida, mandal, yay, kama gibi elemanlarla seviyelerine getirirler.
Ayrıca pnömatik ve hidrolik düzenle çalışan mandallar da destek dayamalarıyla beraber kullanılır.
Destek çeşitleri :
Vida tipi destekler
Mandal tipi destekler
Dengeleyici destekler
Çalışma Şekli
Elle çalışan destek dayamalarında dayamanın parçaya teması işçinin dokuma hissine göre yapılır. İşçi doğru şekilde baskı tatbikatını ayarlarken burada uygulayıcı olduğundan onun uygulaması geçerlidir.
Vida tipi desteklenmelerde kelebek somunu, tırtıllı vida, kollu vidalar kullanılır.
Mandallardaki yaylar yumuşak yaylardır. Pnömatik ve hidrolikle çalışan mandallar sadece hafif baskıları meydana getirmek için tasarlanmıştır.
Ortadan destek dayamalarının mutlaka kitleme veya belirli pozisyonda sabitleştirilebilen durumu olmalıdır.
Vidalı tip desteklerde kontrol somun uygulamalarıda vardır. Mandallar vidalarla kitlenirse kitleme yapan vida mandal yüzeyine açılmıştır.
Kamalı veya kamlı yüzeyde çalışması gerekir. Zira vida ucu buraya basar. böylece kitleme pozitif olacak, sürtünmeye bağlı kalmayacaktır.
Vida tipi desteklerde vida ucu küresel biçimde yapılır. Bu durum gayri muntazam yüzeylerde dengeli bir destekleme temin eder.
İşlenmiş yüzeylerde vida ucunun parça üzerinde iz bırakmaması veya çizmemesi için vida ucunu bakır, pirinç veya plastik geçirilir.
KESİCİ KILAVUZLARI
Tanımı ve prensipleri:
Kesici kılavuzları denildiğinde akla gelen ayar mastarları, ayar blokları yerleştirme mastarlarıdır. Bunlar kesicileri iş parçalarına doğru olarak bir defada pozisyonlayarak diğer durumlarda yapıldığı gibi kesicinin ön ayarı ile deneme kesmesi yapılıp ölçülmesi tekrar ayarlanarak hizalama gibi işlemleri ortadan kaldırır.
Kesici kılavuzları genelde bağlama kalıbı üzerine bağlanmış küçük düzgün veya profilli blok veya komple, sabit veya yarı sabit şablonlardır.
Eğer kesici bağlama kalıbına göre doğru olarak ayarlanmışsa ve iş parçası da bağlama aparatı üzerinde doğru olarak yerleştirilmişse bu durumda kesici iş parçasına göre doğru olarak pozisyonlanmış olacaktır.
Kesici kılavuzlarının bağlama aparatlarındaki kullanma yeri oldukça geniştir. Bunlar frezeleme, planyalama ve vergelleme işleridir.
Delme ve delik genişletme işlemlerinde kullanılan delme burçları da bir kesici kılavuzu olup, diğer bölümde geniş olarak bundan bahsedilecektir.
Tornadaki bağlama aparatlarında düzlem yüzeyli kılavuzlayıcılar alın tornalaması için kalemi kılavuzlamada, silindirik tornalama işlemlerinde kesici kalemin hizalanması için radyüslü sentil mastara ihtiyaç vardır.
Rovolver ve index tornalarında kesicilerin durumu daha önceden kamlarla ayarlandığından bu tezgahlarda kesici kılavuzlarına gerek yoktur.
Taşlama operasyonlarında kullanılan bağlama aparatlarında kesici kılavuzları kullanmaz. Fakat taşın bilenmesi için ara durumlarda önceden pozisyonlandırılmış bileyici kullanılır.
Kesici kılavuzları her zaman aşınmaya dayanıklı malzemeler olan kalıp çeliklerinden bazen de sert maden dediğimiz karbonlu tungstenden yapılır. Yerlerine bağlanırken pim ve vidalardan yararlanılır
Kesici kılavuzları bağlama aparatlarındaki referans yüzeyi üzerinde pozisyonu içerisinde elle tutularakta kesiciler için ayarlanabilir.
Kesici kılavuzların yüzeyi genelde kesicinin yolu üzerinde ayar için belirli bir mesafede üzeri ayar blokları veya sentil örtüsü değerinde düşük olacak şekildedir.
Bağlama Kalıbı Dizaynındaki İşlem Sırası
Bağlama kalıbı dizaynında, kalıbın dış hattının belirlenmesi işlemindeki en son safhadır. Sıra ise şöyle belirlenir:
1.Yerleştirme
2.Sıkma
3.Destekleme
4.Kesici kılavuzunun tatbiki
5.Daha önceden çizilen bütün elemanları birleştiren bir kılıf gibi bağlama kalıbının dış hatlarını çizmektir.
48 views