Türkiye dahil 134 ülkenin ve sağlıkla ilgili 67 uluslar arası kuruluşun Dünya Sağlık Örgütü öncülüğünde benimsenen ‘’2000 yılına dek herkese sağlık’’ hedefinden oldukça uzak olduğumuz, benimsenen bu hedefin ve uluslar arası andın gereklerinin yerine getirilmesi bağlamında ciddi ihmallerimiz olduğu açıktır.

Özellikle sağlık ekonomisi alanında yapılan bilimsel araştırmalar; sağlıklı insanın ekonomik, sosyal, kültürel kalkınma ve gelişmede üstlendiği yaşamsal rolü dahada netleştirmiştir.İnsana dönük yatırımların en verimli ve birincil yatırım alanları olduğu ortaya konmuş ve görmüştür.Bu yatırımların başında sağlık ve eğitim alanları gelmektedir.

İnsanların sağlığını etkileyen çok faktör bulunduğunu biliyoruz. Bu faktörlerin içinde yer alan , ölümlere, iş gücü kayıplarına, sakatlıklara, büyük maddi kayıplara yol açan bir olguda kazalardır.

Ülkemizde hakkında sağlıklı veri toplama sistemi bulunmadığından, kazaların gerçek boyutlarıyla ilgili olarak yeterli istatistiksel bilgi bulunmamaktadır. rağmen eldeki mevcut bilgilerin ışığında kazalarının %40’la sırayı, kazalarının %25’le 2. sırayı, iş kazalarının ise%20’ile 3. sırayı aldığı bilinmektedir.

KAZALAR SAYISI YARALANMA MALÜLÜYET ÖLÜM
Trafik kazaları 141546 90244 ——– 8830
İş kazaları 155854 ————– 3224 1565
Diğer kazalar
Düşme 49416 —————- ———————— 1078
Yangın 8246 349
Ateşli silahla yaralanma 136 136
Boğulma ve batma 717 16
İlaç,uyuşturucu,gaz ile zehirlenme 280181 262
TOPLAM 36096 90244 3224 12236

(Sağlık Bakanlığı,1993)

Türkiye’de trafik kazalarında sürücü%2.2 , yaya %14.6 , yol %0.7 ve %0.4 kadar suçlu bulunmuştur.Görülüyorki bizde trafik kazalarında %97 sorumludur.

Uluslar arası çalışma örgütünün belirlemelerinegöre, Dünya’da her üç dakikada, bir işçi iş kazasından ölmektedir. 1996 SosyalSigortalar Kurumu verilerine göre, Türkiye’de toplam 86.807 iş kazası olmuş,bunların1.296’sı ölümle sonuçlanmıştır.İş kazalarının sektörler arası dağılımınabakıldığında, inşaat sektörü birinci, maden eşya sanayi ikinci, kömürmadenciliği üçüncü sırada yer almaktadır.(SSK,1996)

İlkyardım ve acil hizmetlerininyetersiz olmasından dolayı kaza sonucunda meydana gelen ölümler ve diğer olumsuzsonuçlar (özürlülük ve iş gücü kaybı gibi) gelişmiş ülkelerlekarşılaştırıldığında oldukça fazladır.Kazaların azaltılması, önlenmesi, olayanında sakatlanmayı, ölümü azaltmak için 4-E sistemi ele alınmalıdır.

1-Education (Eğitim)

2-Engineering(Teknik ve yapısal koşulların düzenlenmesi)

3-Enforcement(Yasal düzenleme ve denetim)

4-Emergency Care (Acil yardım) First Aid (İlkyardım)

Bu dört olguda fazlasıylaönemlidir, fakat kurallara, düzenlemelere, ilk ve acil yardım uygulamalarınauyum sağlamak için Toplumun ve kişilerineğitimi ilk kuraldır. (SağlıkBakanlığı)

Birey, aile ve ülke içinfiziksel, psikolojik ve sosyo ekonomik bir çok sorunu beraberinde getiren acilolaylar zincirini kırmanın en etkin yolu eğitimdengeçmektedir.

Bu gün ‘’Acil bakım’’ sorununukısmen halletmiş ülkelerde, ilkokul döneminden başlayarak verilen ilk yardım vesağlık eğitimi programlarının, beklenmeyen olaylar sonucunda görülen yaşamsaltehdit insidansını aşağı çekmedeki rolü büyüktür.

Bireysel ve toplumsaldüzeyde yapılan eğitim ne denli iyi olursa olsun, ‘’Acil Bakım’’ıüstlenen multidisipliner sağlık ekibinin başlıbaşına spesifik bir alan olan ‘’Acil Yaklaşım’’ konusunda yetersiz vebilgisiz olması, sorunun çözümlenmesine hiçbir zaman olanak sağlamayacak ve heryıl yüzlerce manevi ve maddi kayıplar acılar yaşanmaya devamedecektir.

Acil ünitelerde hizmet veren sağlık ekibinin yeterli eğitimininolması, multidisipliner yaklaşımı özümsemesi, otonomi ve sorumluluk sahibiolması konusunda yapılan eğitsel, yönetsel ve yasal girişim ve organizasyonlar,bir ülkenin ‘’insan hayatına’’ verdiği değerin göstergesidir. (OlgunN.,1998)

Ekibin bir üyesi olan hemşirekarmaşık, kapsamı geniş, bilgi ve beceri gereksinimi bulunan, hastalığınteşhisine yardımcı ve sağlığı destekleyici özelliklere sahip acil girişimleriçin büyük önem taşımaktadır.

Bu özellikleri olan hemşirelikbakımını gerçekleştirecek hemşireler:

*Fiziksel değerlendirme hemodinamik ölçümler ve kardiyopulmonerresüsitasyon tekniğinde özel eğitime sahip olmalı,

*Triyaj/ ayırma yapmada bilgi sahibi olmalı,

*Öyküdeki gerekli bilgileri toplayabilmeli,

*Hastanın gerekli yerlere ulaştırılmasınısağlayabilmeli,

*Halkla ilişkiler kurabilmeli,

*Stresle başedebilmeli ve sorun çözme yeteneğine sahipolabilmeli,

*Yönetim becerisi ve liderlik özelliğine sahipolabilmeli,

*Acil konusunda kendini geliştirebilmek için sürekli kurslarakatılmalı,

*Tüm uygulamalarında hastaya zarar vermemeli ve hasta haklarıkonusunda duyarlı davranmalı,

*Acil ünitelerinde haberleşmeyi sağlayabilmelidir.

Acil hemşirelerinin kısacasayılan bu özellikleri son yirmi yıldır acil bölümlerin önem kazanıp gelişmesiile paralellik göstermektedir.Acil bölümleri, hastanelerde olmakla beraber,okullarda, hastane içindeki diğer kliniklerde, endüstriyel iş yerlerinde mobilve yoğun bakım ünitelerinde ve halk topluluklarında uygulanabilirlik kazanmayadevam etmektedir.Bununla birlikte Acil bakım ekibinin bir üyesi olan hemşirenin eğitimi bir katdaha önem kazanmaktadır.

Acil yardım ekibinin birüyesi olan hemşirelerin eğitimlerinde uygulamalı ilkyardım derslerine ağırlıkverilmeli, acil bölümlerinde çalışan hemşireler içinse, hizmet içi eğitimler vekurslar periyodik aralıklarla düzenlenmelidir.

Böyle bir eğitim sürecinden geçen acil bakım hemşirelerinin,halk sağlığı, iş yeri ve acil hemşireleri olarak daha bilinçli, daha doğruuygulamalarla, kazaların önlenmesinde, halkın bilinçlendirilmesinde, başarılıacil girişimlerde bulunarak, büyük katkılar sağlayacağınıdüşünüyorum.

Yirmibirinci yüzyılda herkes için sağlıkhedefi, herkes tarafından paylaşılmaktadır.Yenidenyaşama geçirilen ve dönüştürülen sağlık sektörü, tüm taraflara ve toplumun tümkatmanlarına karşı rollerini ve sorumluluklarını yerine getirmek zorundadır.Sağlık ile ilgili tüm tarafların ortak eylemleri bizi, insan haklarına saygıduyulan , Dünya ölçeğinde sağlıkta eşitliğin sağlandığı ve tüm insanların olasıen yüksek sağlık düzeyine eriştikleri bir dünyaya taşıyacaktır.( SayekF.)

KAYNAKLAR

1-Sayek F.; ‘’Toplum veHekim’’ dergisi,Arman matbaacılık, Sayı: 81, Cilt:12, Eylül-Ekim-1997.

2- Ergin C., Hoşgeçin K.,Öncel S; T.C SağlıkBakanlığı, 2. Ulusal Sağlık Kongresi, Çalışma grupları raporları,Ankara,1994.

3-T.C, Sağlık Bakanlığı, ‘’Ulusal sağlıkpolitikası’’ ,Ankara, 1993.

4-SSK.,İstatistik yıllığı, Ankara,1996.

5-T.C Sağlık Bakanlığı, 1. Ulusal Sağlık Kongresi,Çalışma grupları raporları, Ankara,1992.

6- Olgun N.,Aslan F.,Kuğuoğlu S., ‘’ Acil Bakım’’,çevik matbaası.Yüceyayım,İstanbul,1998)

Zonguldak karaelmas üniversitesi

Sağlık Yüksek Okulu

Öğretim görevlisi Sevda BAYHAN