Birinci dünya savaşında yenik olarak çıkmaya başlayan Osmanlı Devletinin son günlerinde Türk milletinin mücadelesi Atatürk’ün samsuna çıkması ile başlayan bir savaş Türk milleti için olarak Türk tarihinde tarihe geçmiş bulunmaktadır.

kurtuluş savaşı çanakkale

Bu savaş sırasında birçok cephemizde bu şeklide oluşan savaşlarımızın sonuçları bulunmaktadır. Savaşın son bulması ise en son İzmir de olmaktadır. Yapılan askeri anlaşmalardan dolayı bu mücadelemiz sona ermiş ve ülke genelinde yeni bir yapılandırma başlamaktadır.

Kurtuluş savaşı sırasında birçok kötü durumlar yaşamakta olan Osmanlı devletinin de yıkımı ile sonuçlanmış bir sonuç olmaktadır. Savaş esnasında ütün Türk halkının katıldığı bir savaş olmuş ve tüm dünyaya birlik konusunda büyük mesajlar verilmiştir.

kurtuluş savaşı doğu cephe

1.Dünya Savaşında Almanya’nın yanında savaşan Osmanlı Devleti savaşlardan yorgun ve yıpranmış olarak çıkmıştır. Herkese örnek olacak kahramanlık örneği mücadelelerine rağmen İtilaf Devletleri’nin ülke üzerindeki emellerine engel olamamışlar ve ülkeyi işgalden kurtaramamışlardır. Mondros ve Sevr Antlaşmalarının imzalanması ile parçalanmak üzere olan bir Osmanlı Devleti ortaya çıkmıştır.

kurtuluş savaşı haritası

Bu olumsuzluklar üzerine son padişah Sultan Mehmed Vahidüddin, Osmanlı Mebusan Meclisi’ni toplayarak bazı kararlar alınmasını istedi. Meclis tamamen işgalci kuvvetlerin isteklerinin tersi yönde kararlar aldı. Bu kararlar Misak-ı Milli adı altında İtilaf Devletleri tarafından öğrenildiğinde İngilizler duruma engel olmak için İstanbul’u kesin olarak işgal ederek Osmanlı Mebusan Meclisi’ne son verdi.

İşgalci devletlerin milleti hiçe sayan yaptırımları karşısında daha fazla beklemeyen Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Milli Mücadele denilen Anadolu direnişini başlattı. Halk kongreler ile bilinçlendirilip örgütlendi ve direniş daha planlı bir hale getirildi. Kuvayı Milliye hareketleriyle bir derecede mücadele edilebilmekteydi. ve sonunda hazırlıklar tamamlanıp 23 nisan 1920’de Ankara’da TBMM açıldı.

Bu dönemden sonra Türk milleti vatanını müdafaa etmiş, kahramanca savaşmıştır. Çok sayıda cephede mücadele vermesine rağmen art arda zaferler kazanan Türk ordusu ve bazı bölgelerde Kuvayı Milliye sayesinde Türk milleti düşmanları topraklarından arındırmıştır. Yeni meclisin aldığı kararlar doğrultusunda saltanat kaldırıldı ve Osmanlı hanedanının ülkeye girmesi yasaklandı.

Kurtuluş Savaşı’nın Dönemleri

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 31 Ekim 1918 tarihi ile Mustafa Kemal Atatürk’ün 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a ayak bastığı 19 Mayıs 1919 tarihleri arasındaki dönem Birinci Dünya Savaşı sonrası dönem olarak adlandırılır.

Samsun’a giden Mustafa Kemal milli direniş için adımlar atmış ve halkın desteğini toplamıştır. Samsun’a çıkılması ile TBMM’nin açıldığı tarihe kadar olan bu dönem örgütlenme dönemidir.

TBMM’nin açıldığı 23 Nisan 1920’den ikinci Londra Konferansı’nın başladığı 1922 yılının Mart ayına kadar geçen dönemde halkın güveni kazanılmış, bu nedenle de hakimiyetin sağlanması dönemi adını alır.

Savaşın galibiyetle sona erdirilmesinin ardından Mart 1922’den 29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanına kadar olan dönem de barışın sağlanması dönemidir.

KURTULUŞ SAVAŞI CEPHELERİ

DOĞU CEPHESİ

Rusların; Brest Litovvsk antlaşmasıyla Doğu Anadolu ve Kafkas bölgelerini boşaltması üzerine Kafkasya’da; Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan bağımsız devlet kurdular. Ruslardan boşalan bölgede savaş sürdüğü için Türkler yerleşemedi ve savaşın sonunda Mondros ateşkesinin imzalanmasıyla Türklerin tamamen bölgeden uzaklaşması Ermenilerin bölgedeki etkinliklerini arttırmıştır. Doğu Anadoluda hak iddia eden Ermeniler; Gümrü, Iğdır, Arpaçay ve Araş ırmaklarına kadar ilerlemiştir. Bu durum üzerine TBMM Kazım Karabekir komutasında Doğu Cephesini açmıştır. Ermenilerle yapılan savaşta: Sarıkamış, Kars ve Gümrü geri alınarak 3, Aralık 1920 GÜMRÜ ANTLAŞMASI yapılmıştır.

  • Ermeniler işgal ettikleri yerleri boşaltarak Doğu Anadoludaki bütün siyasi isteklerinden vazgeçtiler.
  • Doğu Anadolu, Ardahan’ın büyük bir bölümü (Artvin dışında) bugünkü sınırlarına kavuşmuştur.

Önemi

  • TBMM’nin uluslararası alanda kazandığı ilk askeri ve siyasi başarısıdır.
  • Bu başarı üzerine, Gürcistan, Ardahan, Artvin ve Batum’u boşaltarak TBMM ile barış imzalamıştır.
  • Kurtuluş Savaşı sırasında Ruslardan gelecek yardım yolu açılmıştır.
  • Doğu cephesi kapatılarak birlikler batıya kaydırılmıştır.

GÜNEY CEPHESİ

Mondros ateşkesinin peşinden İngilizler; Urfa, Antep ve Maraş’ı işgal etmişler, ancak daha sonra buraları Fransızlara bırakmışlardır. Fransızlar; Adana ve Çukurova bölgelerini de işgal etmişlerdir. Ancak yoğun halk direnişleri karşısında Suriye’den getirilen “Ermeni İntikam Alayları” kurarak halka karşı kullanılmışlardır. Sivas kongresinden sonra oluşan Temsil Heyeti halkı örgütlemek için bölgeye subaylar göndererek Güneyde direniş cephesi oluşturmuşlardır. Kuvayi Milliye ve halk etkinlikleriyle; Maraş, Urfa, Antep ele geçirilmiş, Fransızlar durdurulabilmişti. Ancak Güney cephesinin kesin olarak SAKARYA MEYDAN SAVAŞIN‘dan sonra Fransızlarla imzalanan ANKARA ANTLAŞMASIYLA kapatılabilmiştir.

kurtuluş savaşı kongreler

BATI CEPHESİ

I. İNÖNÜ SAVAŞI (6-10 OCAK 1921)

Yunanlılar; Türk ordusunun gücü hakkında keşifte bulunarak Eskişehir’i ele geçirip, TBMMyi dağıtmak için üs olarak kullanmak istiyordu. Bu arada Türklere karşı göstereceği başarı itilaf devletlerinden yardım almasını kolaylaştıracaktı. Bu yolla Türk gücünü kırarak Sevr’i uygulatabileceklerdi. Üstelik; TBMM’nin Çerkez Ethem isyanıyla uğraşıyor olması böyle bir olayı gerçekleştirmek için uygun bir ortamdı. Yunan saldırısı İnönü mevkiinde İsmet Paşa komutasında durduruldu.

Önemi

  • Düzenli ordunun Barı cephesinde ilk başarısıdır.
  • İtilaf devletleri arasında görüş ayrılıkları belirginleşmiştir.
  • SovyetRusya’yla Moskova Antlaşması imzalandı.
  • Teşkilat-1 Esasi (21 Anayasası) kabul edildi.
  • İstiklâl Marşı kabul edildi.
  • Londra Konferansı toplandı.
  • Türk – Afgan dostluk antlaşması imzalandı.

LONDRA KONFERANSI (23 Şubat-12 Mart 1921)

İtilaf devletleri TBMM hükümetini tanımadığını kanıtlamak için konferansa Osmanlı hükümetini davet etmiştir. Osmanlı TBMM’den bir delegenin gelebileceğini bildirince Mustafa Kemal resmen davet edilmedikçe katılmayacaklarını bildirdi. Bunun üzerine İtalya’nın girişimiyle TBMM konferansa davet edildi. Mustafa Kemal bir sonuç alınamayacağını bilmesine rağmen TBMM katılımını şu gerekçelerle sağlamıştır:

  • TBMM’nin hukuki varlığını uluslararası bir platformda kabul ettirmek.
  • Türk halkının haklı sesini dünyaya duyurabilmek.
  • Sevr antlaşması üzerine yaptıkları mücadelenin Türklerin savaşmakta kararlı olduklarına dair sloganlara dönüşmesini engellemek.
  • Uygun koşullar sunulduğu takdirde barıştan yana olduklarını bildirmek. Londra konferansında görüşmeler Yunan taarruzunun başlaması üzerine sonuçsuz kalarak kesilmiştir.

MOSKOVA ANLAŞMASI (16 Mart 1921)

Sovyet Rusya yeni rejiminden dolayı Emperyalist devletlerin tepkisini almıştı. TBMM hükümetine yeni rejimini kabul ettirmek ve böylelikle dost bir devlet kazanarak Güney sınırlarını güvenceye almak için TBMM’ye Kurtuluş Savaşı süresince yardım etmiştir. Haziran 1920’de Misak-ı Milliyi tanıdığını açıklamış, I İnönü başarısından sonra TBMM ile MOSKOVA ANLAŞMASINI imzalamıştır.

  • Her iki tarafta diğerinin tanımadığı anlaşmayı kabul etmeyecekti.
  • Sovyet Rusya Misak-ı Milliyi tanıyacaktı.
  • Sovyet Rusya kapitülasyonların kaldırıldığını kabul edecekti.
  • İki devlet arasındaki ilişkileri sıkılaştırmak için; ekonomik, mali, kültürel bağlar kurulacaktı.
  • Osmanlı Devletiyle ve Çarlık Rusya’yla imzalanan anlaşmalar geçersiz sayılacaktı. (En son antlagma Brest Litowks’tur.)
  • Sovyetler: TBMM ile Gürcistan ve Ermenistan arasında imzalanmış anlaşmalara göre saptanmış sınırı; Batum Gürcistan’a iade edilmek koşuluyla kabul edilecekti.

* * * Böylelikle ilk kez TBMM’nin düzeni, büyük bir devlet tarafından kabul edilerek Osmanlı devleti ve Çarlık Rusyası’nın sona erdiği belgelenmiştir.

II. İNÖNÜ SAVAŞI (26-31 Mart-1921)

I. İnönü yenilgisinin ezikliğinden Sevri uygulatarak kurtulmak isteyen Yunanlılar Kütahya-Eskişehir’i ele geçirerek TBMM’yi dağıtmayı hedeflemişler ancak bir kez daha yapılan savunma mücadelesiyle İnönü mevkiinde yenilmişlerdir. II. İnönü zaferi İsmet Bey’in generalliğe yükselmesine neden olurken Türk ordusunun henüz taarruz gücüne sahip olmadığı gerçeğini de ortaya çıkarmıştır.

KÜTAHYA ESKİŞEHİR SAVAŞLARI (10-24 Temmuz 1921)

Yunanlılar; ülkelerinde seferberlik ilan edip İngilizlerden aldıkları maddi yardımla Türk ordusu kendini toparlayamadan saldırıya geçip Kütahya, Afyon, Eskişehir’i ele geçirdi. Ordunun daha fazla yıpranmasını engellemek için Sakarya ırmağının doğusuna çekildiler. Bu yenilgi üzerine;

  • İnönü savaşlarının yarattığı moral bir anda bozulmuştur.
  • Yunanlıların Ankara’ya gelebilecekleri endişesiyle TBMM’yi Kayseri’ye taşıma önerisi yapıldı.
  • Meclis içindeki muhalif gruplar yenilgiden Mustafa Kemal’i sorumlu tuttu.
  • Meclisin bütün yetkileri 3 ay süreyle Mustafa Kemal’e verilerek BAŞKOMUTANLIĞA getirildi.
  • Mustafa Kemal böylelikle Erzurum Kongresi öncesinde ayrıldığı askerlik görevineKütahya-Eskişehir yenilgisi sonrasında yeniden dönmüş oldu.
  • Mustafa Kemal Türk halkına yayınladığı “Tekalifi Milliye” emirleri (Milli yükümlülükler) ile büyük bir fedakarlık istemiş, seferberlik başlamıştır.
  • Bu andan itibaren uygulamada doğacak aksaklıkları ortadan kaldırmak için yeniden İstiklâl Mahkemeleri kurulmuştur.

SAKARYA MEYDAN SAVAŞI (23 Ağustos-12 Eylül 1921)

Yunanlıların Ankara’yı hedefleyerek başlattığı saldırı savaş stratejisi değiştirilerek başarıyla engellenmiştir. (Hattı müdafa yoktur, sathı müdafaa vardır.) Sonucunda:

  • Türk tarafının son savunma savaşıdır.
  • Bu andan itibaren Yunanlılar savunma, Türkler saldırı durumuna geçeceklerdi.
  • 1683 II. Viyana bozgunundan itibaren başlayan Türk ordusunun çekilmesi, Sakarya da durdurulmuştur.
  • Önce İtalyanlar Anadolu’yu boşaltmaya başladılar. (Bu hareket Sakarya’dan sonra hızlanmıştır.)
  • Fransızlar TBMM yönetimiyle Ankara antlaşmasını imzalayarak Anadoluyu boşaltmaya başladılar.
  • Böylelikle Güney Cephesi kapanmış oldu.
  • Türkiye-Suriye sınırı Hatay dışında bugünkü durumunaa ulaştı.
  • Anlaşma devletlerinden ilk kez Fransa TBMM ve Misak-ı Milli’yi tanımış oldu.
  • İtilaf bloku parçalanmış oldu.
  • Mustafa Kemal’e Gazilik ve Mareşallik unvanı verildi.
  • İtilâf devletleri ateşkes ve yeni barış önerileri getirdi.
  • Sovyet Rusya; Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan adına 13 Ekim 1921 ‘de KARS ANTLAŞMASINI imzalayarak doğu sınırımızı kesinleştirmiş oldu.
  • Yunanlıların megola ideası sona erdirildi.

kurtuluş savaşı meclis

İTİLÂF DEVLETLERİNİN ATEŞKES VE BARIŞ ÖNERİLERİ (26 Mart 1922)

İtilaf devletleri Yunan birliklerine zaman kazandırmak için 22 Mart 1922’de ateşkes önerisinde bulundu 3 ay süreyle savaşın kesilmesi hükmü bulunan ateşkes; “her iki devletin askeri gücü anlaşma devletlerinden oluşacak bir komisyon tarafından denetlenecek” sözü üzerine TBMM’den tepki görmüştür. TBMM prensip olarak barıştan yanadır. Ancak ordusunun denetimi konusunu bağımsızlık ilkesine aykırı gördükleri için reddeder. Ayrıca ateşkesin gerçekleşmesi ve itilaf devletlerinin Anadolu’yu boşaltması gerektiğini savunur. 26 Mart 1922’de açıklanan barış şartları şunlardır:

  • İzmir ve Tekirdağ Türklere verilecek Edirne, Kırklareli ve Babaeski Yunanlılara verilecek.
  • Doğu Anadolu’da bir Ermenistan devleti kurulacak.
  • Türkiye’de zorunlu askerlik olmayacak, ücretli asker sayısı 85.000’e çıkarılacak.
  • Sevr antlaşmasının mali ve ekonomik hükümlerinde bazı değişiklikler yapılacak.

Bu koşullar üzerine TBMM kesin zaferi sağlayacak saldırı hazırlıklarına geçmiştir.

 kurtuluş savaşı misakı milli

BÜYÜK TAARRUZ VE BAŞKOMUTANLIK SAVAŞI (26 Ağustos-18 Eylül 1922)

Mustafa Kemal’in Başkomutanlık yetkisi 3 ay süreyle uzatılmış ve gizli bir emirle ordu birliklerine saldırı için son hazırlıklar bildirilmiştir. 26 Ağustos 1922’de başlayan saldırı 30 Ağustos’a kadar sürerek Yunan kuvvetleri Dumlupınar’ın kuzeyinde Aslıhanlar bölgesine sürülmüş ve burada kuşatılmıştır. 30 Ağustos’ta Mustafa Kemal’in doğrudan yönettiği BAŞKOMUTANLIK MEYDAN SAVAŞI ile Yunanlılara son bir darbe vurularak; Uşak, İzmir, Bursa işgalden kurtarılmış, 18 Eylü’de de Batı Anadolu düşmandan tamamen temizlenmiştir.

MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (3-11 Ekim 1922)

Mudanya Öncesindeki Ortam

  • Yunanlıların kesin yenilgiye uğratılması
  • İngilizlerin Dominyonlarından gelen yardımların kesilmesi
  • Savaşlara tepki gösteren halkın Loid George hükümetine baskı yapması
  • İtilaf blokunun parçalanmış olması
  • Rusların boğazlar konusunda çıkabilecek bir savaş için TBMM’nin yanında yer alacağı açıklaması üzerine ateşkese gidilmiştir.

İngiltere, Fransa, Türkiye, İtalya görüşmelere katılmış, Yunanistan katılmayarak daha sonra itilaf devletlerinin baskısıyla alman kararları kabul etmiştir. Ateşkese Göre

  • 14-15 Ekim gecesinden başlayarak silahlı çatışmalar duracaktı.
  • Doğu Trakya 15 gün içinde Yunanlılar tarafından boşaltılacak ve boşaltma dan bir ay sonra Türk memurlarına bırakılacaktı.
  • Barış anlaşması imzalanıncaya kadar Türk ordusu Çanakkale ve Kocaeli yarımadasında belirtilen sınırda duracak, Doğu Trakya’ya asker geçirmeyecek ancak bölgenin güvenliğini sağlamak maksadıyla 8.000 kişilik Türk jandarma birliği gönderilecekti.
  • Devir teslim sırasında çıkabilecek karışıklıkları önlemek amacıyla anlaşma devletlerinden 7 taburluk karma birlik bölgede bulunacaktır.
  • Boğazlar ve İstanbul TBMM hükümetinin yönetimine bırakılacak ancak barış anlaşması imzalanıncaya kadar itilaf devletleri İstanbul’da kalacaktır.

Önemi

  • Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul savaşsız geri alınmıştır.
  • İngiltere’de hükümet değişikliği olmuştur.
  • İtilaf devletleri Osmanlı devletinin hukuken sona erdiğini kabul etmiştir.
  • İsmet Paşa İnönü Savaşlarındaki askeri başarısını Mudanya’da siyasi başarıya dönüştürmüştür.

kurtuluş savaşı seferberlik

SALTANATIN KALDIRILMASI (1 KASIM 1922) ve LOZAN BARIŞI

Mudanya ateşkesinden sonra itilaf devletleri Türk tarafını bölmek gayesiyle barış görüşmelerine Osmanlı hükümetini davet edince 1 Kasım 1922’de çıkarılan bir yasayla saltanat ve hilafet makamları birbirinden ayrılarak saltanat kaldırıldı. Böylelikle Lozana kimin gideceği sorunu çözümlenmişti. (Devlet başkanlığı ve rejim sorunu) 17 Kasım 1922 Vahdettin İngilizlere sığınınca kamuoyunun hazır olmaması nedeniyle halifelik kaldırılmamış ancak İngilizler Vahdettinin şahsında halifelik makamını kullanamasınlar diye Abdülmecit efendi halifeliğe getirilmiştir.

 kurtuluş savaşı silahlar

KURTULUŞ SAVAŞI, CEPHELER, ANTLAŞMALAR (İLKLER)

1. TBMM’nin topraklarını işgal eden düşmanlarına karşı açılan ilk cephe Doğu Cephesi’dir

2. Misak-ı Milli’yi gerçekleştirme yolunda TBMM’nin kazandığı ilk siyasi başarı Gümrü Barış Antlaşması’dır

3. TBMM’nin varlığını tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan’dır

4. TBMM’nin siyasi varlığını ilk tanıyan büyük devlet Sovyet Rusya’dır (Moskova Antlaşması )

5. TBMM’nin siyasi varlığını ilk tanıyan devlet Ermenistan’dır (Gümrü)

6. TBMM’nin siyasi gücünü tanıyan ilk İtilaf devleti Fransa’dır (Ankara)

7. Doğu sınırı ilk defa Kars Antlaşmasıyla  günümüzdeki haline getirilmiştir

8. Milli mücadeleye saygı duyarak  Anadolu’dan çekilen ilk devlet İtalya’dır (II. İnönü)

9. Mustafa Kemal’in başkomutan olarak katıldığı ilk savaş Sakarya Savaşıdır

 

kurtuluş savaşı siperler

10. Kütahya – Eskişehir savaşları Kurtuluş savaşında alınan ilk ve tek yenilgidir (24 Temmuz 1921)

11. TBMM ordularının katıldığı ilk taarruz savaşı başkomutanlık Meydan Muharebesidir

12. İtilaf devletleri milli mücadelenin başarıya ulaştığını ilk defa Lozan antlaşmasıyla kabul etmiştir

13. Kurtuluş savaşında ilk düzenli ordu batı cephesinde faaliyet göstermiştir

14. Batı cephesinde düzenli ordunun kazandığı ilk askeri başları I.İnönü Zaferidir

15. Güneyde işgalcilere karşı en büyük direniş Fransız ve Ermenilere karşı olmuştur.

kurtuluş savaşı sonrası

16. İşgallere karşı tepki olarak düzenlenen ilk miting Adana Kozan’da gerçekleştirilmiştir

17. Yeni Türk Devleti kendi adını ilk kez Gümrü antlaşmasında “Türkiye” olarak belirtmiştir

18. Moskova Antlaşmasıyla Gürcistan’a bırakılan Batum, Misak’ı Milli’den verilen ilk tavizdir

19. Yeni Türk Devletinin ekonomik bağımsızlığını tanıyıp kapitülasyonlardan vazgeçen ilk devlet Sovyet Rusya’dır

20. Doğu sınırlanın kesin olarak çizildiği antlaşma Kars Antlaşmasıdır (13 ekim 1921)

21. Sakarya savaşı TBMM’nin yaptığı son savunma savaşıdır

22. Mustafa Kemal Paşa ordudaki görevinden istifa ettikten sonra askerlik görevine ilk defa Sakarya savaşı ile dönmüştür

23. Osmanlı Devleti’nin hukuken sona erdiren antlaşma Mudanya Ateşkes Antlaşmasıdır

24. Osmanlı Devleti’nin fiilen sona erdiren antlaşma Mondros Ateşkes Antlaşmasıdır

25. Kuva-y ı milliye yerine düzenli birliklerin gerekliliğini ispatlayan ilk savaş I. İnönü Savaşıdır

26. İtilaf devletlerinin TBMM’nin siyasi varlığını ilk kez kabul etmesi Londra Konferansı ile gerçekleşmiştir (21 Şubat-12 Mart 1921)

27. kurtuluş savaşı sırasında İtilaf devletlerinin ilk ve tek şartsız ateşkes teklifi Büyük Taarruz’dan sonradır (26 Ağustos –  18 Eylül 1922)

28. Milli mücadelenin haklılığı ilk kez Londra Konferansında kabul edilmiştir

29. Mudanya Ateşkes Antlaşması İsmet İnönü’nün ilk siyasi başarısıdır (1922)

30. Kurtuluş savaşının askeri safhası sona erip diplomatik safhasının başlaması Mudanya Ateşkes Antlaşması ile gerçekleşmiştir

31. Büyük Taarruz Savaşının kazanılması ile kurtuluş savaşının askeri safhası sona ermiştir.

kurtuluş savaşı yunan cephesi

32. Kurtuluş savaşında İstanbul’un TBMM kuvvetlerinin eline geçmesi ilk kez Mudanya Ateşkes Antlaşması ile gerçekleşmiştir

33. TBMM kurtuluş savaşı sırasında ilk dış yardımı Sovyet Rusya’dan almıştır

34. Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye ile Fransa arasındaki savaş hali 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile sona ermiştir

35. TBMM’nin kurtuluş savaşı sırasında gerçekleştirdiği ilk devrim saltanatın kaldırılmasıdır (1 Kasım 1922)

36. İtilaf devletlerin birlikte işgal ettikleri ilk Osmanlı toprağı Boğazlardır

37. İngilizlerin yalnız olarak işgal ettikleri ilk Osmanlı vilayeti Musul’dur.

kurtuluş savaşı

38. Temsil kurulu TBMM açılıncaya kadar kurtuluş mücadelesini yürüten tek organdır

39. Temsil heyetinin ilk icraatı Ali Fuat Paşa’yı Anadolu  Kuvayı Milliye komutanlığına atanmasıdır

40. Türk halkının kurtuluş savaşına topyekün katılması ilk defa Tekalifi Milliye emirleri ile gerçekleşmiştir

41. Mudanya Ateşkes Antlaşması ile İstanbul hükümeti itilaf devletlerince ilk defa yok sayılmıştır

42. Lozan’da Türk delegasyonunun kesinlikle taviz vermediği konular  Ermeni Meselesi ve Kapitülasyonlar’ dır

43. İlk düzenli Kuvayı milliye hareketi batı Anadolu’da (Ayvalık) Yunanlılara karşı başlatılmıştır

44. Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşallik  ve Gazilik unvanları Sakarya Savaşından sonra verilmiştir

45. TBMM, Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya, İstanbul, Boğazlar bölgeleri savaşmadan ele geçirmiştir .