Ülkemizde mahalli idare sistemi içerisinde üç tür yönetim kuruluşu vardır. Bunlar; “İl Özel İdaresi”, “” ve “Köy”lerdir. Anayasanın 127.maddesi ile mahalli idare sisteminin genel yapısı çizilmiştir. yapının özellikleri şunlardır;

  • Tüzel kişilikleri olan özerk kuruluşlardır,
  • Karar organları seçimle işbaşına gelir,
  • Yerel    yönetim    organlarının    seçimle    gelen    temsilcilerinin    bu    sıfatlarını
    kaybetmeleri ancak yargı kararı ile olur. Merkezi idare sadece geçici bir süre
    görevden uzaklaştırabilir,
  • Görevler yasa ile belirlenir,
  • Merkezi idarenin sınırlı vesayet yetkisi vardır,
  • Yerel yönetim kuruluşlarına görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanır,
  • Yerel yönetimler Bakanlar Kurulu Karan ile aralarında birlik kurabilirler,
  • Büyük yerleşim merkezleri için özel yönetim biçimleri getirilebilir.


Anayasamızda mahalli idareler “İl, belediye ve köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere, kuruluş esasları kanunla belirlenen ve karar organları gene kanunda gösterilen seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişiler olarak tanımlanmakta ve merkezi idare ile birlikte İdarenin ayrılmaz bir parçası olarak edilmektedir.

Ülkemizde, çağdaş anlamda mahalli idareler ’in yıllarında kurulmaya başlamıştır. , mahalli idarelere ilişkin temel yasalar da bu yıllarda yürürlüğe konulmuştur.

tarihlidir.

  • Özel   İdarelerin   kuruluş   ve   görevlerini   düzenleyen      ise   İmparatorluk
    döneminden kalma 1913 tarihli “Geçici” bir kanun olmasına rağmen, Cumhuriyet
    döneminde muhafaza edilmiştir.

Bütün bu Kanunlarda yerel nitelikte kamu hizmetlerinin ağırlıklı olarak mahalli idarelerce görülmesi öngörülmüştür.

&;

GENEL BİLGİLER

  • Mahalli İdareler, sınırları içindeki halkın mahalli ve müşterek nitelikli hizmetlerini
    gören kamu idareleridir.
  • Dünyada tüm ülkeler için geçerli olabilecek “Prototip” bir mahalli idare modeli
    mevcut değildir.

Mahalli idarelerin türleri, görevleri, organları ve bunların teşekkül şekilleri ülkelerin tarihi ve toplumsal şartlan ile geleneklerine bağlı  olarak farklılıklar göstermektedir.

Bununla beraber, tüm mahalli idare modelleri için geçerli olan ortak özellikler de vardır. Bu özellikler şunlardır;

  • Genel karar organları halk tarafından seçilmek,
  • Tüzel kişiliği olmak,
  • İdari ve mali özerkliğe sahip bulunmak.

BİRlNCİ BÖLÜM

Genel Müdürlüğü Kuruluşu ve Görevleri

Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü, 24.5.1930 yılında 1624 sayıh Dahiliye Vekaleti Merkez Teşkilatı ve Vazifeleri Hakkında Kanun ile kurulmuş ve görevleri düzenlenmiş, 13.12.1983 tarihinde 176 sayıü Kanun Hükmünde Kararname ile 1624 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. 3152 sayıh İçişleri Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 23.2.1985 tarihinde günümüz şartlarına göre yeni bir düzenleme yapılmıştır.

3152 sayılı  Kanunun 11 .maddesinde Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün görevleri şöyle belirtilmektedir.

a) Mahalli İdarelerin iş ve işlemlerine dair çeşitli kanun, tüzük ve yönetmeliklerle Bakanlığa verilmiş olan görev ve hizmetleri yapmak, takip etmek, sonuçlandırmak ve geliştirmek,

b) Bakanlığın mahalli  idareler  üzerinde  sahip  olduğu  vesayet  yetkisinin mevzuat hükümleri gereğince uygulamasını sağlamak,

c) Mahalli  idare yatırım ve hizmetlerinin kalkınma planlan ile yıllık programlara uygun şekilde yapılmasını gözetmek,

d) Mahalli idarelerin geliştirilmesi amacıyla araştırmalar yapmak, istatistik! Bilgileri toplamak, değerlendirmek ve yayınlamak,

e) Mahalli  idareler personelinin hizmetiçi eğitimini  ve  uygulamasını takip etmek, Eğitim Daire Başkanlığıyla işbirliği yaparak planlamak,

f) Mahalli idarelerin teşkilat, araç ve kadro standartlarım tespit etmek,

g) Mahalli   idare   kontrolörlerinin   çalışma   programlarını   Bakanlık   Teftiş   Kurulu

Başkanlığının görüşünü almak suretiyle düzenlemek ve uygulanmasını sağlamak,

h) Mahalli İdare Fonu, İl Özel İdaresi Fonu ve Muhtaç Asker Ailelerine Yardım Fonunun kanunların ve ilgili mevzuatın öngördüğü şekilde ve Bakanlığın yetki sınırlan içinde dağıtılmasını ve idaresini sağlamak, takip ve kontrol etmek.

 

HUKUKİ YAPI

İl özel idarelerinin kuruluş ve görevlerini düzenleyen İdare-i Umumiye-i Vilayet Kanunu Muvakkati 1913 tarihli geçici kanun olmasına rağmen, Cumhuriyet döneminde de muhafaza edilmiştir.

Kanunun adı, 1987 tarihli ve 3360 sayılı Kanunla “İl Özel İdare Kanunu” olarak değiştirilmiştir. Kanunda en büyük değişildik de bu Kanunla yapılmıştır.

İl özel idarelerinin kuruluşu herhangi bir şekle bağlı değildir. Yeni bir il kurulduğunda, o ilde özel idare teşkilatı da kendiliğinden kurulmuş olmaktadır.

İl özel idareleri, Cumhuriyetin ilk yıllarında kırsal kesime yönelik olanlar başta olmak üzere, yerel nitelikli pek çok kamu hizmetinin yürütümünü üstlenmiştir. Ancak, zaman içerisinde çıkartılan teşkilat kanunları ile özel idareye ait görevler Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından üstlenilmiştir. Halen il özel idareleri, merkezi idare kuruluşları tarafından yürütülen kamu hizmetlerine yardımcı bir unsur gibi faaliyet göstermektedir.

İL ÖZEL İDARESİ YÖNETİMİ

a-İl Genel Meclisi

İl özel idaresi yönetiminin karar organıdır. İlçeler adına seçilen üyelerden oluşur. Meclisin üye sayısı ilçe sayısına ve nüfus oranına göre ilden ile farklılık gösterir. Görev süresi beş yıldır.

İl genel meclisinin seçilmiş bir başkanı yoktur. Bu görevi Vali yürütür. Valinin bulunmadığı toplantılara başkan vekili başkanlık eder. İl genel meclisi her yıl Mayıs ve Kasım aylarının ilk haftasında olağan toplantısını yapar. İl -genel meclisi, seçim sonuçlarının alınmasından sonra 15 gün içinde Vaü tarafından toplantıya çağrılır. Meclis üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanır. Çoğunlukta karar alır. Meclisin çalışma yöntemi, İçişleri Bakanlığınca çıkardan bir yönetmelikle düzenlenir.

Genel Meclisin aldığı bütün kararlar, ancak Valinin onayı ile yürürlüğe girer. Vali onaylamak istemediği kararlara karşı Danıştay’a itiraz eder. Danıştay 20 gün içinde kararını verir ve bu karar uygulanır.

Genel meclisin yasal toplantıları dışında, ya da toplantı yeri dışında toplanması, görevini süresinde yapmaması, ya da siyasal sorunları tartışması, ya da siyasal temennilerde bulunması halinde Danıştay dağıtılmasına karar verir.

İl genel meclisinin görevleri şunlardır:

  • İl özel idaresi yönetim bütçesini ve kesin hesabını kabul etmek,
  • İl özel idaresi yönetimine verilen görevlerle ilgili kararları almak ve iş programını
    inceleyip karara bağlamak,
  • Vali tarafından verilen yıllık faaliyet raporun inceleyip karara bağlamak,
  • Yönetmelikler yapmak,
  • Gereken hallerde görüş ve düşünce bildirmek.

İl özel idaresi yönetiminin ikinci karar organı, il daimi encümenidir.

b-İl Daimi Encümeni

Encümen beş üyeden oluşur. Encümen üyeleri, İl genel meclisince kendi üyeleri arasından bir yıl için seçilir. Encümenin seçilmiş bir başkanı yoktur. Encümene Vali ya da görevlendireceği vali yardımcısı başkanlık eder. Encümen üyelerinin salt çoğunluğu ile toplanır. Ve çoğunlukla karar alır.

Encümen il genel meclisinin toplantıda bulunmadığı zamanlarda genel meclis adına bazı kararlar alabilir. Bunun yanında, bütçe uygulamasını denetler, ihale işlerini hazırlar. Encümenin en önemli görevi, valinin yaptığı aylık harcamaları denetlemektir.

Encümen, il özel idaresinin, görevleri ile ilgili konularda yasaklayıcı önlemler ve kararlar alır; Meclis ve encümence alınan karar ve önlemlere aykırı hareket edenlere ceza verilir. Encümence verilen cezalara Sulh Ceza Mahkemesince itiraz edilebilir.

c-Vali

İl özel idaresi yönetiminin başı ve yürütme organı Validir. Vali il özel idaresi yönetiminin icra organı olarak, genel meclis ve encümenin aldığı kararları uygular; genel meclise sunulacak olan bütçe ve çalışma programını hazırlar, Vali hem genel meclisin, hem encümenin gündemini düzenler; il özel idaresi yönetimi tüzelkişiliğini Vali temsil eder.

Vali, il özel idaresi yönetimince alınan karar ve önlemlere uymayanlara kendiliğinden para cezası veya iş yerini kapatma, ticaret, sanat ve meslekten men cezası verebilir. Bu kararlar kesindir. Bunlara karşı idari yargıya başvurulabilir.

Vali, ilçe düzeyindeki il özel idare hizmetlerini kaymakam eliyle yürütebilir. Kaymakamlar il özel idare hizmetlerinin dönem başında Vali çalışmalar konusunda hazırladığı raporu genel meclise sunar. Mecliste görüşme açılır ve üçte iki çoğunlukla Valinin çalışmaları yetersiz bulunursa, durum İçişleri Bakanlığınca bildirilir. Genel meclisin güvensizlik oyu vererek Valiyi düşürme yetkisi yoktur.

d-İI Özel İdaresi Yönetiminin Diğer Görevlileri

İl özel idaresi yönetiminde personelin üst düzeyinde amiri İl özel idare müdürüdür. İl özel idare müdürü hizmetlerin yürütülmesinden Valiye karşı sorumludur; örgütü Vali adına yönetir; yıllık program ve bütçeyi hazırlar.

Vali, il özel idare hizmetlerinin yürütülmesinde, ilde bulunan merkezi yönetim görevlilerinden ve ilçelerde kaymakamlardan yararlanır. İl özel idaresi yönetiminin kendine özgü ve Vali tarafından atanan ve aylıklarını il özel idare yönetiminden alan memurları vardır. Bunlara ilişkin kadrolar genel meclisinin kabulü ve Bakanlar Kurulu Karan ile kesinleşir.