Gerçek kişilerce 2005 yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının beyan edilip edilmeyeceğine, beyan edilmesi halinde beyannamenin verilmesi ve verginin ödenmesine ilişkin açıklamalar bu kitapçıkta yer almaktadır.
KİTAPÇIKTA HANGİ GELİRLERİN BEYANINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR YER ALIYOR?
Menkul sermaye iratlarına yönelik olarak hazırlanan bu kitapçıkta, aşağıda belirtilen gelirlerin beyanına ilişkin açıklamaları bulacaksınız.
- Mevduat faizleri
- Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri ile diğer her türlü tahvil ve bono faizleri
- Hisse senedi kar payları (temettü gelirleri)
- İştirak hisselerinden doğan kazançlar
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları
- Özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları
- Menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları
- Repo gelirleri
- Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz gelirleri
- Alacak faizleri
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller
- İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar
- Her çeşit senetlerin ıskonto edilmesi karşılığında alınan ıskonto bedelleri
- Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından çeşitli adlar altında yapılan ödemeler.
BÜTÜN MENKUL SERMAYE İRATLARININ YILLIK BEYANNAME İLE BEYAN EDİLMESİ ZORUNLU MUDUR?
2005 yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının bir kısmı tutarı ne olursa olsun, bir kısmı ise elde edilen gelirin belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
Menkul sermaye iratlarının yıllık beyanname ile beyan edilip edilmeyeceğine ilişkin açıklamalar aşağıda yer almaktadır.
TUTARI NE OLURSA OLSUN BEYAN EDİLMEYECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Aşağıda belirtilen gelirler tutarı ne olursa olsun beyan edilmez. Diğer gelirler nedeniyle verilen beyannameye de dahil edilmez.
1. Vergi kesintisine tabi tutulmuş olan;
- Mevduat faizleri,
- Özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları,
- Repo gelirleri,
- Menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları veya bu fonların katılma belgelerinin İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında alım satımından elde edilen kazançlar ile Türkiye’de kurulu vadeli işlem ve opsiyon borsalarında yapılan işlemler sonucunda elde edilen kazançlar.
2. 07/10/2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla elde edilen menkul sermaye iratları.
3. Kurumlar vergisi mükelleflerince 31/12/1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde edilen kazançların dağıtımı halinde, gerçek kişilerce elde edilen kar payları.
4. Kurumların karlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kar dağıtım işlemlerinde gerçek kişi ortaklarca elde edilen kar payları.
BELİRLİ BİR TUTARI AŞMAMASI HALİNDE BEYAN EDİLMEYECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Geliri sadece menkul sermaye iratlarından ibaret olan mükelleflerin elde ettikleri menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarları toplamının 15 bin YTL’yi aşmaması halinde, vergi kesintisine tabi tutulmuş olanlar beyan edilmeyecektir.
Vergi uygulamasında, kesinti oranı sıfır olarak belirlenmiş kazançlar vergi kesintisine tabi tutulmuş kabul edilmektedir.
Menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarları toplamının belirlenen haddi aşıp aşmadığının tespitinde, tutarı ne olursa olsun beyan edilmeyecek olan menkul sermaye iratları dikkate alınmayacaktır.
Elde edilen gelirin 15 bin YTL’yi aşmaması halinde beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları aşağıda belirtilmiştir.
- Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler.
-Tam mükellef kurumlardan elde edilen kar payları.
Elde edilen gelirin 15 bin YTL’yi aşması halinde bu gelirlerin tamamı (istisna edilen tutarlar hariç) yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
Menkul sermaye iratları toplamının 15 bin YTL’yi aşıp aşmadığının tespitinde indirim oranı ve istisna uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının, indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra kalan kısımlarının dikkate alınması, bu iratların beyan edilmesinin gerektiği durumlarda ise indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra kalan kısımlarının beyan edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen gelirlerden, dövize, altına veya başka bir değere endeksli olanlar ile döviz cinsinden ihraç edilenler hariç her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan kar payları, indirim oranı uygulamasından, Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri (26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilenler hariç) ile tam mükellef kurumlardan elde edilen kar payları, ayrıca istisna uygulamasından yararlanmaktadır.
İndirim oranı ve istisna uygulamasına ilişkin açıklamalara ileride yer verilmiştir.
800 YTL’lik TUTARI AŞMAMASI HALİNDE BEYAN EDİLMEYECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Türkiye’de vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan aşağıda belirtilen menkul sermaye iratlarının 800 YTL’lik tutarı aşmaması halinde, bu iratlar beyan edilmeyecektir.
- Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz gelirleri,
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
- İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
- Her çeşit senetlerin ıskonto edilmesi karşılığında alınan ıskonto bedelleri,
- Her nevi alacak faizleri,
- Yurt dışından elde edilen diğer menkul sermaye iratları.
800 YTL’lik tutar bir istisna olmayıp, gelirin beyan edilip edilmeyeceğine yönelik tespitte dikkate alınacak bir haddir. Bu had yukarıda belirtilen gelirlerin her biri için ayrı ayrı uygulanmayacak olup, bu gelirler ile vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan gayrimenkul sermaye iratlarının toplam tutarı dikkate alınarak hesaplanacaktır.
İNDİRİM ORANI UYGULANARAK BEYAN EDİLECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI HANGİLERİDİR?
Gelir Vergisi Kanununda bazı menkul sermaye iratlarının enflasyondan arındırıldıktan sonra kalan tutarlarının vergilendirilmesi öngörülmüştür. Enflasyondan arındırmaya ilişkin indirim oranı 2005 yılı için %53,7 olarak belirlenmiştir.
2005 takvim yılında elde edilen menkul sermaye iratlarından;
- Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler,
- Her nevi alacak faizleri,
- Menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan kar payları,
indirim oranı uygulanmak suretiyle beyan edilecektir.
Beyanname verme sınırı olan 15 bin YTL’nin hesabında, indirim oranı uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının tutarı, indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısımlar itibariyle dikkate alınacaktır. Bu durumda, başkaca beyanı gereken gelirlerin bulunmaması halinde, indirim oranı uygulamasından yararlanabilecek menkul sermaye iratlarından, gayri safi tutarları toplamı 32.397,41 YTL’yi aşmayan tutarlar için yıllık beyanname verilmeyecektir.
Ticari işletmelere dahil kazanç ve iratlar için indirim oranı uygulanması söz konusu değildir.
DEVLET TAHVİLİ VE HAZİNE BONOLARINDAN ELDE EDİLEN GELİRLERDE İSTİSNA UYGULAMASI NASIL OLACAKTIR?
26/07/2001-31/12/2005 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ile elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2005 yılında 174.033,88 YTL gelir vergisinden istisna edilmiştir. İstisna kapsamına giren söz konusu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyeceği gibi, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
2005 yılında elde edilen ve gayrisafi tutarı (26/07/2001 tarihinden itibaren TL cinsinden ihraç edilenler) 408.280,52 YTL’yi aşmayan Devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz gelirleri beyan edilmeyecektir.
İstisna, faiz gelirleri ile elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar toplamına uygulanacaktır. Bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancının bulunması ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi kazanca uygulanacağı serbestçe belirlenebilecektir.
İstisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından ise maliyet bedeli endekslenmesi uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
İstisna, sadece gerçek kişilerce elde edilen kazançlar yönünden geçerli olup, ticari işletmelere ait olan bu tür gelirlere uygulanmayacaktır.
KAR PAYLARININ VERGİLENDİRİLMESİ VE BEYANI NASIL OLACAKTIR?
Gerçek kişilerce, tam mükellef kurumlardan elde edilen ve Gelir Vergisi Kanunu uygulaması bakımından kar payı sayılan gelirler aşağıdaki gibidir:
- Her nev’i hisse senetlerinin kar payları,
- İştirak hisselerinden doğan kazançlar,
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları.
Tam mükellef kurumlardan elde edilen ve yukarıda sayılan kar paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyana tabi başka gelirlerin bulunmaması halinde, gelir 15 bin YTL’yi aşıyor ise beyan edilecektir.
Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kurum bünyesinde karın dağıtımı aşamasında yapılan vergi kesintisinin tamamı mahsup edilecektir. Söz konusu kesinti oranı, halka açık olan ve olmayan tüm şirketler için %10 olarak uygulanmakta olup, mahsup sonrası kalan tutar genel hükümler çerçevesinde ret ve iade edilecektir.
Kurumların 31/12/1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kazançlarını dağıtmaları halinde, gerçek kişilerce elde edilen bu kar payları, tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
01/01/1999-31/12/2002 tarihleri arasında sona eren hesap dönemlerine ilişkin olup, kurumlar vergisinden istisna edilmiş kazançlar ile Gelir Vergisi Kanununun Geçici 61 inci maddesi kapsamında vergi kesintine tabi tutulmuş olan yatırım indirimi istisnasından yararlanan kazançların dağıtılması halinde, gerçek kişilerce elde edilen kar paylarının net tutarına elde edilen kar payının 1/9’u eklendikten sonra bulunan tutarın yarısı vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyan edilen tutarın 1/5’lik kısmı hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.
KİMLER BEYANNAME VERECEK?
2005 yılında beyan edilmesi gereken menkul sermaye iradı elde edenler yıllık beyanname verecektir. Yıllık beyanname ile beyan edilmesi gereken menkul sermaye iratlarından bazılarına ilişkin bilgiler aşağıda tablo halinde gösterilmiştir.
Bu tablo, mükelleflerin menkul sermaye iratları dışında, beyanı gereken başkaca gelirlerinin olmadığı varsayılarak hazırlanmıştır.
MENKUL KIYMETLER VE DİĞER SERMAYE PİYASASI ARAÇLARI 1/1/2006 TARİHİNDEN İTİBAREN NASIL VERGİLENDİRİLECEK?
Menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılması ve elde tutulması sürecinde elde edilen gelirler ile mevduat faizleri, repo gelirleri ve özel finans kurumlarından elde edilen gelirler banka ve aracı kurumlar vasıtasıyla tevkifat yapılmak suretiyle tek bir oranda (%15) vergilendirilecek olup, bu gelirler için tutarı ne olursa olsun gerçek kişilerce yıllık ve münferit beyanname verilmeyecektir. Diğer gelirlerin beyanı halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir.
Ancak;
- 01/01/2006 tarihinden önce ihraç edilmiş her nevi tahvil ve Hazine bonoları ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerin elde tutulması veya elden çıkarılması suretiyle sağlanan gelirler ile,
- 01/01/2006 tarihinden önce iktisap edilmiş menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılması ve elde tutulması sürecinde elde edilen gelirlerin,
vergilendirilmesinde yeni sisteme göre %15 oranında tevkifat yapılmayacak olup, söz konusu gelirler 31/12/2005 tarihinde geçerli olan eski hükümlere göre vergilendirilecektir.
YURT DIŞINDA YAŞAYAN VATANDAŞLARIMIZ HANGİ DURUMDA BEYANNAME VERECEK?
Çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşamakta olan Türk vatandaşları, Türkiye’de elde ettikleri vergi kesintisine tabi menkul sermaye iratları için tutarı ne olursa olsun beyanname vermeyeceklerdir. Bu vatandaşlarımız Türkiye’de elde ettikleri ve vergi kesintisine tabi tutulmamış menkul sermaye iratları için beyanname vereceklerdir.
AİLE BİREYLERİNİN ELDE ETTİĞİ MENKUL SERMAYE İRATLARININ BEYANI NASIL OLACAK?
Menkul sermaye iradı elde eden aile bireylerinin (eş ve çocuk) beyanname verip vermeyeceği, her bireyin kendi durumu önceki bölümlerde yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlendirilerek belirlenecektir. Beyan edilmesi gereken herhangi bir gelirin varlığı halinde beyanname, geliri elde eden aile bireyi adına düzenlenerek imzalanacaktır.
Beyanname vermek zorunda olan kişinin küçük veya kısıtlı olması ya da mümeyyiz olmaması hallerinde beyanname, yine geliri elde eden adına düzenlenmekle birlikte, bu kişiler adına veli, vasi veya bu kişileri temsile yetkili kayyım tarafından imzalanacak ve hangi sıfatla imzalandığı beyannamede belirtilecektir.
BEYANNAME NE ZAMAN VE NEREYE VERİLECEK?
1 Ocak- 31 Aralık 2005 döneminde elde edilen beyana tabi menkul sermaye iratlarının 2006 yılının Mart ayının (1 Mart – 15 Mart) onbeşinci günü akşamına kadar verilecek gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Beyanname mükellefin ikametgahının bulunduğu yer vergi dairesine verilecektir.
KESİLEN VERGİLERİN MAHSUBU NASIL YAPILACAK?
Menkul sermaye iratları üzerinden kesilen vergilerden beyannameye dahil edilen gelire isabet eden kısım, beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Kar paylarının beyan edilmesi durumunda ise, beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kar paylarının dağıtımı aşamasında kurum bünyesinde yapılan vergi kesintisinin tamamı mahsup edilecektir.
BEYANNAMENİN DOLDURULMASINDA PARA BİRİMİ OLARAK YENİ TÜRK LİRASI ESAS ALINACAKTIR.
2005 yılında elde edilen gelirler için 2006 yılında verilecek gelir vergisi beyannamelerinin doldurulmasında Yeni Türk Lirası para birimi esas alınacaktır.
VERGİ NE ZAMAN VE NEREYE ÖDENECEK?
Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisi, 2006 yılının Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenecektir.
Hesaplanan vergi, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödenebileceği gibi, vergi tahsiline yetkili banka şubelerine de ödenebilecektir.
KONUYA İLİŞKİN ÖRNEKLER
ÖRNEK 1: (26/07/2001 Tarihinden Önce TL Cinsinden İhraç Edilen Devlet Tahvili Faiz Gelirinin Beyanı)
Bay (A) 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan Devlet tahvilinden 2005 yılında brüt 35 bin YTL tutarında faiz geliri elde etmiştir. Elde edilen Devlet tahvili faiz gelirine indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutar [35.000 YTL– (35.000 YTL X %53,7) ] = 16.205 YTL
Söz konusu tahvilin ihraç tarihi 26/07/2001 tarihinden önce olduğundan 174.033,88 YTL istisna da uygulanmayacak olup, elde edilen gelir beyan sınırı olan 15 bin YTL aştığından beyan edilecektir.
Bu durumda ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır.
Devlet tahvili faizi …………………………………….
:
35.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
(35.000 YTL x %53,7=)
18.795 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
(35.000 YTL x %53,7=) ……………………………
:
16.205 YTL
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi) ………………
:
3.781,5 YTL
ÖRNEK 2: (26/07/2001 Tarihinden Önce Döviz Cinsinden İhraç Edilen Devlet Tahvili (Eurobond) Faiz Gelirinin Beyanı)
Bay (B), 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan döviz cinsinden Devlet tahvilinden 2005 yılında 13 bin YTL faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz geliri sıfır oranda vergi kesintisine tabidir.
Bay (B)’nin elde ettiği faiz geliri, döviz cinsinden Devlet tahvilinden kaynaklandığı için bu gelire indirim oranı uygulanmayacaktır. Devlet tahvili faiz geliri, sıfır oranında vergi kesintisine tabi olduğundan ve tutarı beyan sınırı olan 15 bin YTL’yi aşmadığından yıllık beyanname verilmeyecektir.
ÖRNEK 3: (26/07/2001 Tarihinden Sonra İhraç Edilen Devlet Tahvili Faiz Geliri ile İşyeri Kira Gelirinin Beyanı)
Bayan (C), 2005 yılında ihraç tarihi 30/09/2004 olan Devlet tahvilinden 400 bin YTL faiz geliri ile işyeri olarak kiraya verdiği gayrimenkulundan 30 bin YTL brüt kira geliri elde etmiştir. İşyeri için ödenen kira bedelleri üzerinden 6.600 YTL’lik gelir vergisi kesintisi yapılmıştır.
Bayan (C) işyeri kira geliri ile ilgili olarak götürü gider yöntemini seçmiştir.
Bayan (C)’nin elde ettiği faiz geliri, Devlet tahvili Türk Lirası cinsinden olduğu ve ihraç tarihi 26/07/2001 tarihinden sonraki bir tarihi taşıdığından hem indirim oranı hem de istisna uygulanacak olup, kalan tutar ile işyeri kira geliri tutarı 15 bin YTL’lik beyan sınırını aştığı için Devlet tahvili faiz geliri ve işyeri kira geliri beyan edilecektir.
Hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır.
Devlet tahvili faizi
:
400.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
:
214.800 YTL
(400.000 YTL x %53,7=)
Kalan Tutar
:
185.200 YTL
(400.000 YTL-214.800 YTL)
İstisna
:
174.033,88 YTL
Kalan tutar
:
11.166,12 YTL
(185.200 YTL-174.033,88 YTL)
Gayrimenkul sermaye iradı (işyeri)
:
30.000 YTL
Götürü gider (%25)
:
7.500 YTL
Safi kira geliri
:
22.500 YTL
TOPLAM GELİR
:
33.666,12 YTL
(11.166,12 YTL + 22.500 YTL =)
Hesaplanan vergi
:
9.203,14 YTL
Kesinti Yoluyla Ödenen Vergi
:
6.600 YTL
Ödenecek Vergi
:
2.603,14 YTL
ÖRNEK 4: (26/07/2001 Tarihinden Önce TL Cinsinden İhraç Edilen Devlet Tahvili Faiz Geliri ile Birden Fazla İşverenden Elde Edilen Ücret Gelirlerinin Beyanı)
Bayan (D) 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan Devlet tahvilinden 2005 yılında 60 bin YTL tutarında faiz geliri elde etmiştir. Bayan (D) ayrıca üç ayrı işverenden ücret geliri elde etmekte olup, ücret gelirlerinin tamamı tevkif suretiyle vergilendirilmiştir. (Yıl içerisinde tevkif suretiyle ödenen vergilerin, hesaplanan vergiden düşüleceği tabiidir.)
Ücret gelirleri aşağıdaki gibidir:
Birinci işverenden alınan ücret …………..:
40.000 YTL
İkinci işverenden alınan ücret ……………:
7.000 YTL
Üçüncü işverenden alınan ücret …………:
9.000 YTL
Birinci işverenden alınan ücret geliri hariç, diğer ücretlerin toplamı 15 bin YTL beyan sınırını aştığı için her halükarda ücret gelirleri beyan edilecektir. Ayrıca, diğer gelir unsurlarıyla birlikte ücret gelirinin de beyan edilmesi durumunda toplam vergiye tabi gelir üzerinden genel tarifeye göre gelir vergisi hesaplanacak daha sonra ise matrahın ücret gelirinden teşekkül eden kısmına %5 oranında gelir vergisi hesaplanarak ilk hesaplanan gelir vergisi tutarından düşülecektir.
Bayan (D)’nin 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan Devlet tahvili faiz gelirine indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutarı [60.000 YTL – (60.000 YTL x %53,7) ]= 27.780 YTL olmaktadır. Söz konusu tahvilin ihraç tarihi 26/7/2001 tarihinden önce olduğundan 174.033,88 YTL’lik istisna uygulanmayarak beyana dahil edilecektir.
Buna göre Bayan (D)’nin 2005 yılı beyanı aşağıdaki gibi olacaktır.
Devlet tahvili faizi
:
60.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
:
32.220 YTL
(60.000 YTL x % 53,7=)
Kalan Tutar
:
27.780 YTL
(60.000 YTL – 32.200 YTL=)
Üç işverenden alınan ücret geliri toplamı
:
56.000 YTL
TOPLAM GELİR
:
83.780 YTL
(27.780 YTL+56.000 YTL =)
Hesaplanan vergi
:
27.032 YTL
Mahsup Edilecek Ücret Vergisi
2.800 YTL
(56.000.000.000x % 5=)
Hesaplanan Vergi
:
24.232 YTL
ÖRNEK 5: (Kar Paylarının Beyanı)
Bay (E), tam mükellef bir kurum olan (Z) Anonim Şirketinden 2005 yılında brüt 100 bin YTL tutarında kar payı (temettü) elde etmiştir. Bu mükellefin başkaca geliri bulunmamaktadır.
Elde edilen kar payı kurum bünyesinde %10 nispetinde vergi kesintisine tabi tutulmuş olup, bu tutar 10 bin YTL dir.
Bay (E)’nin elde ettiği kar payının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan yarısı 50 bin YTL dir. Bu tutar beyan sınırı olan 15 bin YTL’yi aştığı için beyan edilecektir. Kurum bünyesinde yapılmış olan vergi kesintisinin tamamı hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Bu durumda, ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır:
Kar payı
:
100.000 YTL
İstisna tutarı
:
50.000 YTL
(100.000 YTLx1/2=)
KALAN TUTAR
:
50.000 YTL
Hesaplanan vergi
:
14.920 YTL
Mahsup edilecek vergi
:
10.000 YTL
Ödenecek vergi
:
4.920 YTL
ÖRNEK 6: (26/07/2001 Tarihinden Önce TL Cinsinden İhraç Edilen Devlet Tahvili ve 26/07/2001 Tarihinden Sonra TL Cinsinden İhraç Edilen Hazine Bonosu Faiz Gelirlerinin Beyanı)
Bayan (F), 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvilinden 2005 yılında 25 bin YTL, 30/11/2004 tarihinde ihraç edilmiş olan Hazine bonosundan ise 380 bin YTL faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz gelirine 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmesi nedeniyle sadece indirim oranı uygulanacak olup, 174.033,88 YTL’lik istisnanın uygulanması mümkün değildir. 26/07/2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş olan Hazine bonosu faiz gelirine ise, hem indirim oranı hem de 174.033,88 YTL’lik istisna uygulanacak olup, bu durumda hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır:
Devlet tahvili faizi
:
25.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
:
13.425 YTL
(25.000 YTL x %53,7 =)
Kalan Tutar
:
11.575 YTL
(25.000 YTL –13.425 YTL =)
Hazine bonosu faizi
:
380.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar
:
204.060 YTL
(380.000 YTL x %53,7 =)
Kalan tutar
:
175.940 YTL
(380.000 YTL – 204.060 YTL =)
İstisna
:
174.033,88 YTL
Kalan tutar
:
1.906,12 YTL
(175.940 YTL – 174.033,88 YTL =)
TOPLAM FAİZ GELİRİ
:
13.481,12 YTL
(11.575 YTL + 1.906,12 YTL =)
Bayan (F)’nin 2005 yılında elde ettiği faiz gelirleri toplamı beyan sınırı olan 15 bin YTL’nin altında kaldığından beyan edilmeyecektir.
ÖRNEK 7: (26/07/2001 Tarihinden Önce İhraç Edilen Dövize Endeksli Devlet tahvili Faiz Geliri ile 26/07/2001 Tarihinden Sonra TL Cinsinden İhraç Edilen Hazine Bonosu Faiz Gelirlerinin Beyanı)
Bay (G), 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan dövize endeksli Devlet tahvilinden 2005 yılında 40 bin YTL, 26/07/2004 tarihinde ihraç edilmiş Türk Lirası cinsinden Hazine bonosundan ise 450 bin YTL’lik faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz gelirine söz konusu tahvil dövize endeksli olduğu için indirim oranı (%53,7) uygulanmayacağı gibi, 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmesi nedeniyle 174.033,88 YTL’lik istisna da uygulanmayacaktır.
Türk Lirası cinsinden olan Hazine bonosu faiz gelirine ise hem indirim oranı hem de 174.033,88 YTL liralık istisna uygulanacak olup, bu durumda hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır:
Devlet tahvili faizi
:
40.000 YTL
(Dövize endeksli)
:
13.425 YTL
Hazine bonosu faizi
:
450.000 YTL
(TL cinsinden)
İndirim oranına isabet eden tutar
:
241.650 YTL
(450.000 YTL x %53,7 =)
Kalan tutar
:
208.350 YTL
(450.000 YTL – 241.650 YTL =)
İstisna
:
174.033,88 YTL
Kalan tutar
:
34.316,12 YTL
(208.350 YTL – 174.033,88 YTL=)
TOPLAM FAİZ GELİRİ
:
74.316,12 YTL
(40.000 YTL + 34.316,12 YTL=)
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi)
23.430,64 YTL
ÖRNEK 8: (26/07/2001 Tarihinden Sonra TL Cinsinden İhraç Edilen Hazine Bonosu Faiz Geliri ve Değer Artış Kazancının Beyanı)
Bay (K), 02/02/2005 tarihinde iktisap ettiği (20/10/2004 tarihinde ihraç edilmiş) Hazine bonosundan 500 bin YTL faiz geliri ile aynı bonoların 800 bin YTL kısmının 10/06/2005 tarihinde 1.000.000 YTL elden çıkarılmasından 200 bin YTL değer artış kazancı elde etmiştir.
Bay (K)’nın elde ettiği menkul sermaye iradı (faiz geliri) ile değer artış kazançlarına ilişkin Hazine bonolarının ihraç tarihi 26/07/2001 tarihinden sonraki bir tarihi taşıdığından 174.033,88 YTL liralık istisna uygulanacaktır.
İstisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından maliyet bedelinin (iktisap bedeli) endekslenmesi uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
Tefe Oranları;
2005 Ocak- 8.328,42
2005 Mayıs-8.647,64
Bu durumda, Bay (K)’nın beyanı aşağıdaki gibi olacaktır:
Hazine bonosu faizi: 500.000 YTL
İndirim oranına isabet eden tutar: 268.500 YTL
(500.000 YTL x %53,7=)
Kalan tutar : 231.500 YTL
(500.000 YTL –268.500 YTL =)
Elden çıkarma bedeli : 1.000.000 YTL
Artış katsayısı(8.647,64/8.328,42=) 1,0383
Endekslenmiş maliyet bedeli : 830.640 YTL
(800.000 YTL x 1,0383 =)
Değer artış kazancı: 169.360 YTL
(1.000.000 YTL – 830.640 YTL =)
TOPLAM TUTAR: 400.860 YTL
(231.500 YTL +169.360 YTL =)
İstisna: 174.033,88 YTL
Kalan tutar: 226.826,12 YTL
(400.860 YTL – 174.033.88 YTL =)
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi): 84.250,45 YTL
GMSİ
v Kira Gelirleri Olanlar, Bu Gelirlerini Mart Ayının 15 inci Günü Akşamına Kadar Beyan Edeceklerdir.
v Sadece Kira Gelirlerini Beyan Edecek Olanlar, Tek Sayfalık Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesini Dolduracaklardır.
v Mesken Kira Gelirlerinin 2.000 Yeni Türk Lirası Vergiden Müstesnadır.
v Kira Geliri Elde Edenler, Bu Gelirlerini Beyan Etmedikleri veya Eksik Beyan Ettikleri Takdirde 2.000 Yeni Türk Liralık İstisnadan Yararlanamayacaktır.
v Kira Gelirinin Yanında Ticari, Zirai veya Mesleki Kazancını Beyan Etmek Zorunda Olanlar, 2.000 Yeni Türk Liralık İstisnadan Yararlanamazlar.
KİRA GELİRİ NEDİR?
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde yazılı mal ve hakların (Arazi, bina, haklar, motorlu taşıtlar vs.) kiraya verilmesinden elde edilen gelirler “gayrimenkul sermaye iradı” olarak adlandırılırlar ve belli koşullarda gelir vergisine tabi tutulurlar. Bu mal ve hakların kira gelirlerinin hangi hallerde ve nasıl vergilendirileceği konusu Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesini izleyen maddelerinde açıklanmaktadır.
KİRA GELİRİ ELDE EDEN KİŞİNİN VERGİ MÜKELLEFİYETİ HANGİ HALLERDE DOĞAR?
Vergi mükellefiyeti, yukarıda yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları, zilyedleri, irtifa ve intifa hakkı sahipleri ile kiracıları tarafından işyeri, mesken ve benzeri şekillerde kullanılmak üzere bu mal ve hakların kiraya verilmeleri sonucunda kira geliri elde etmeleri nedeniyle doğar. Elde edilen bu kira gelirleri “gayrimenkul sermaye iradı” olarak vergiye tabi tutulur.
KİRA GELİRİ NE ZAMAN ELDE EDİLMİŞ SAYILACAKTIR?
Mükelleflerce bir takvim yılı içinde o yıla veya geçmiş yıllara ait olarak nakden veya aynen tahsil edilen kira bedelleri o yılda elde edilmiş gelir kabul edilecektir. Örneğin 2002, 2003 ve 2004 yılları kira gelirleri topluca 2005 yılında tahsil edilirse; 2005 yılının geliri olarak dikkate alınacaktır.
Ancak, gelecek yıllara ait olup peşin tahsil edilen kira bedelleri, ilgili yılın geliri olarak kabul edilerek ilgili yıllarda beyan edilir. Örneğin; 2005, 2006 ve 2007 yılları kira gelirleri topluca 2005 yılında tahsil edilirse; her yıla ait kira bedeli ilgili yılda beyan edilecektir.
Döviz cinsinden kiraya verme işlemlerinde tahsilatın yapıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınarak gayri safi hasılat belirlenir. Borsada rayici yoksa Maliye Bakanlığı tarafından saptanan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilir.
Kiranın ayni olarak alınması halinde, tahsil edilen kiralar Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre emsal bedeli ile paraya çevrilir.
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADINDA VERGİ TEVKİFATI
Gayrimenkulleri işyeri olarak kiralayan kişi ve kuruluşlar, kira ödemeleri üzerinden gelir vergisi kesintisi yapacaklardır. Yani işyerinin kiracıları, ödeyecekleri kira üzerinden vergi keseceklerdir.
Kimlerin vergi kesintisi yapmak zorunda olduğu Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde sayılmıştır. Buna göre işleriyle ilgili olarak yapmış oldukları ödemelerden vergi kesintisi (tevkifat) yapmak zorunda olanlar şunlardır.
- Kamu idare ve müesseseleri,
- İktisadî kamu müesseseleri,
- Sair kurumlar,
- Ticaret şirketleri,
- İş ortaklıkları,
- Dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri,
- Kooperatifler,
- Yatırım fonu yönetenler,
- Gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı,
- Zirai kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler.
Kiracı olan bu kişi ve kuruluşlar, yaptıkları kira ödemelerinin brüt tutarı üzerinden %22 oranında gelir vergisi kesintisi yapmak zorundadırlar.
Bu vergi kesintisi, gelecek aylara veya yıllara ait olmak üzere peşin ödenen kira bedeli üzerinden de yapılacaktır. Örneğin 3 aylık veya 2 yıllık işyeri kirası peşin tahsil edildiğinde, bu durumda peşin tahsil edilen kiranın tamamı vergi kesintisine tabi tutulacaktır.
Ancak, gayrimenkulü kiralayan mükellef basit usulde vergiye tabi ise; kira ödemesi üzerinden her hangi bir vergi kesintisi yapılmaz. Bu durumda gayrimenkulden elde edilen kira geliri ikinci şekilde vergilendirilir. Yani yıllık beyanname ile beyan edilir.
Kiraya verilen gayrimenkulün hem mesken ve hem de işyeri olarak kullanılması halinde ise; kiralanan yerin tamamı veya bir kısmı işyeri olarak kullanıldığı sürece, kira bedelinin tamamı vergi kesintisine tabi olacaktır.
Diğer taraftan, 2005 takvim yılında elde edilen işyeri kira gelirlerinin brüt tutarının 15.000 YTL’yi aşması halinde, yıllık beyanname verilecektir. Ancak, bu durumda daha önce kesinti yoluyla ödenen vergiler beyanname üzerinden mahsup edilecektir.
KİMLER BEYANNAME VERECEK?
Beyana tabi geliri sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olan mükelleflerden;
¨ Bir takvim yılı içinde elde ettiği konut kira geliri, istisna tutarını [2.000 Yeni Türk Lirasını] aşanlar,
¨ İşyeri kira gelirleri üzerinden vergi kesintisi yapılanlardan, kira gelirlerinin brüt tutarı beyanname verme sınırını [2005 yılı için 15 bin Yeni Türk Lirasını] aşanlar,
Beyanname verme sınırı olan 15 bin Yeni Türk Lirasının aşılıp aşılmadığının tespitinde, gelir vergisi tevkifatına tabi kira gelirleri ile mesken kira gelirinin gelir vergisinden istisna edilen tutarı aşan kısmı birlikte dikkate alınacaktır.
¨ Bir takvim yılı içinde elde ettiği, tevkifata ve istisna uygulamasına konu olmayan gayrimenkul sermaye iratları toplamı 800 Yeni Türk Lirasını aşanlar,
¨ Diğer mal ve haklardan kira geliri elde edenler.
Eşler ve çocukların kira gelirleri ayrı beyanname ile beyan edilir.
KİMLER SADECE GAYRİMENKUL SERMAYE İRADINI BEYAN EDECEK?
Bir önceki bölümde belirtilen mükellefler kira gelirlerini, “beyana tabi geliri sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olanlar için” hazırlanmış olan yıllık gelir vergisi beyannamesi (1001 B) ile beyan edeceklerdir.
Beyana tabi geliri ile birlikte aşağıdaki gelirlerin de elde edilmesi halinde, yukarıda belirtilen beyanname doldurulur ve sadece kira geliri beyan edilir.
¨ Tevkifata tabi tutulmuş mevduat faizleri, repo gelirleri, özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları ile menkul kıymetler yatırım fonları katılma belgelerine ödenen kâr payları,
¨ Tek işverenden alınan tevkif suretiyle vergilendirilmiş ücretler,
¨ Gerçek usulde tespit edilmeyen zirai kazançlar,
¨ İstisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar.
DAR MÜKELLEFLER HANGİ DURUMDA SADECE KİRA GELİRİNE İLİŞKİN YILLIK GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ VERECEKLER?
Türkiye’de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler (çalışma veya oturma izni alarak 6 aydan daha fazla bir süredir yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları bu kişilere dahildir) Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar bakımından dar mükellefiyet esasında vergilendirilirler.
Bu kapsamda vergilendirilen mükelleflerden, Türkiye’de elde ettiği beyana tabi geliri, sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olanlardan;
¨ Bir takvim yılı içinde elde ettiği konut kira geliri istisna tutarını [2005 yılı için 2.000 Yeni Türk Lirasını] aşanlar,
¨ Bir takvim yılı içinde elde ettiği, tevkifata ve istisna uygulamasına konu olmayan gayrimenkul sermaye iratları,
¨ Diğer mal ve haklardan kira geliri elde edenler,
sadece kira geliri beyannamesi vereceklerdir.
Bu kapsamda vergilendirilen mükelleflerden, Türkiye’de tevkif (vergi kesintisi) suretiyle vergilendirilmiş olan kira geliri elde eden mükellefler, tevkif edilmiş kira gelirlerinin tutarı ne olursa olsun beyanname vermeyecekler ve diğer gelirleri dolayısıyla beyanname vermeleri halinde de bu gelirlerini beyannameye dahil etmeyeceklerdir.
HANGİ HALLERDE EMSAL KİRA BEDELİ ESASI UYGULANIR?
Kira bedelinin hiç olmaması veya düşük olması halinde, “emsal kira bedeli” esas alınır.
Buna göre;
- Kiraya verilen gayrimenkulün kira bedelinin emsal kira bedelinden düşük olması,
- Gayrimenkulün bedelsiz olarak başkalarının kullanımına bırakılması,
hallerinde emsal kira bedeli esası uygulanacaktır.
HANGİ HALLERDE EMSAL KİRA BEDELİ ESASI UYGULANMAZ?
Aşağıda belirtilen hallerde emsal kira bedeli esası uygulanmaz:
- Boş kalan gayrimenkullerin korunması amacıyla bedelsiz olarak başkalarının kullanımına bırakılması,
- Binaların mal sahiplerinin çocuklarının, anne ve babalarının veya kardeşlerinin ikâmetine tahsis edilmesi (Ancak, bu kimselerin ikâmetine birden fazla konut tahsis edilmişse bu konutların yalnız birisi hakkında emsal kira bedeli hesaplanmaz),
- Mal sahibi ile birlikte akrabaların da aynı evde veya dairede oturması,
- Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan kiralamalar.
EMSAL KİRA BEDELİ NASIL HESAPLANIR?
Kiraya verilen bina ve arazilerde emsal kira bedeli, varsa yetkili özel makamlarca veya mahkemelerce saptanmış kira bedelidir. Böyle bir makam yoksa, o bina ya da arazi için kira takdiri veya tespiti yapılmamışsa; emsal kira bedeli, emlâk vergisi değerinin %5’idir. Örneğin; bir kimse, emlak vergisi değeri 100.000 Yeni Türk Lirası olan bir apartman dairesini arkadaşına kirasız (bedelsiz) olarak vermişse; kira geliri elde etmediği halde, emsal kira bedeli olarak en az (100.000 x %5)= 5000 Yeni Türk Lirası kira geliri beyan edecektir.
Bina veya arazi dışında kalan mal ve haklarda emsal kira bedeli, bunların maliyet bedelinin %10’udur. Bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanununun servetlerin değerlendirilmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin %10’udur.
BEYANNAME NE ZAMAN VE NEREYE VERİLECEK?
¨ Mükellefler, 1 Ocak 2005 – 31 Aralık 2005 dönemine ait beyana tabi gayrimenkul sermaye iradı gelirleri için 2006 yılının MART ayının 15 inci günü akşamına kadar beyannamelerini vereceklerdir.
Beyanname, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine verilecektir. Mükellefler normal olarak ikametgahlarının bulunduğu yerin vergi dairesine bağlıdırlar. Ancak bunun iki istisnası vardır:
1- Ölüm,
2- Ülkenin terk edilmesi.
Ülkeyi terk edenler, yurt dışına çıkma tarihinden önceki 15 gün içinde beyanname vermek zorundadırlar. Ölüm halinde ise beyanname ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde mirasçılar tarafından verilir.
Beyanname verme süresinin son gününün tatil gününe rastlaması halinde, tatilden sonraki ilk iş günü akşamına kadar beyanname verilebilir.
¨ Gayrimenkul sermaye iradının yanında beyana tabi diğer gelirlerin de olması halinde, gayrimenkul sermaye iradı, beyana tabi geliri sadece gayrimenkul sermaye iradından ibaret olanlar için hazırlanmış olan yıllık gelir vergisi beyannamesi (1001 B) ile beyan edilmeyecek, bu gelirler bütün gelirlerin beyanı için kullanılan yıllık gelir vergisi beyannamesine (1001 A) dahil edilecektir.
VERGİ NE ZAMAN, NEREYE ÖDENECEK?
¨ Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisi MART ve TEMMUZ aylarında olmak üzere 2 eşit taksitte ödenecektir.
¨ Hesaplanan vergi aşağıdaki yerlere ödenebilir:
§Mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine,
§Bağlı olunan vergi dairesinin bulunduğu yerin belediye sınırları dışındaki vergi dairelerine,
§Yetkili banka şubelerine.
KİRA GELİRİ ELDE EDİLDİĞİ HALDE BEYANNAME VERİLMEZ VEYA EKSİK BEYAN EDİLİRSE NE OLUR?
¨ Konutlardan elde edilen kira gelirleri beyan edilmez veya eksik beyan edilirse, 2.000 Yeni Türk Liralık istisnadan yararlanılamaz.
¨ Beyan edilmesi gereken kira gelirinin bildirilmemesi halinde, mükellef adına iki kat I’inci derece usulsüzlük cezası kesilir ve gelir takdir komisyonunca takdir edilir.
¨ Takdir edilen gelir üzerinden, gelir vergisi ile vergi cezası hesaplanır. Ayrıca gecikilen her ay için gecikme faizi talep edilir.
¨ Bu şekilde tahakkuk eden vergi, ceza ve gecikme faizinin tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi zorunludur. Ödenmediği takdirde, vergi dairesince ayrıca her ay için (Ay kesirlerine isabet eden gecikme zammı günlük olarak hesap edilir.) ayrı ayrı gecikme zammı hesaplanmak suretiyle cebren tahsil yoluna gidilir.
¨ Geçmiş takvim yıllarına ait kira gelirlerini ilgili beyan döneminde hiç beyan etmeyen veya eksik beyan eden kira geliri sahibinin bu gelirlerini, Vergi Usul Kanunu’nda yer alan Pişmanlık ve Islah hükümlerinden yararlanarak beyan etmeleri mümkündür. Kira gelirlerini pişmanlık yoluyla beyan eden mükellefler istisnadan yararlanacak ve Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre vergi cezaları kesilmeyecektir. Bu mükellefler hakkında sadece pişmanlık zammı uygulanacaktır.
KİRA GELİRİNDEN İNDİRİLEBİLECEK GİDERLER
Gayrimenkul sermaye iradında safi iradın saptanması için, kira gelirlerinden indirilecek giderler konusunda seçilebilecek iki yöntem vardır.
¨Gerçek Gider Yöntemi
¨Götürü Gider Yöntemi
Götürü veya gerçek gider yönteminin seçimi, taşınmaz malların tümü için yapılır. Bunlardan bir kısmı için gerçek gider, diğer kısmı için götürü gider yöntemi seçilemez.
GERÇEK GİDER YÖNTEMİNİN SEÇİLMESİ DURUMUNDA İNDİRİLECEK GİDERLER NELERDİR?
¨ Gerçek gider yönteminin seçilmesi durumunda;
1- Kiraya veren tarafından, kiraya verilen gayrimenkul için ödenen; aydınlatma, ısıtma, su ve asansör giderleri,
2- Kiraya verilen malların idaresi için yapılan ve gayrimenkulün önemi ile mütenasip olan idare giderleri,
3- Kiraya verilen mal ve haklara ait sigorta giderleri,
4- Kiraya verilen mal ve haklar dolayısıyla yapılan ve bunlara sarf olunan borçların faizleri ile konut olarak kiraya verilen bir adet gayrimenkulün iktisap yılından itibaren 5 yıl süre ile iktisap bedelinin %5’i (iktisap bedelinin %5’i tutarındaki bu indirim, sadece ilgili gayrimenkule ait hasılata uygulanacak, indirilmeyen kısım gider fazlalığı sayılmayacaktır. 2001 yılından önce iktisap edilen konutlar için indirimden yararlanılması mümkün bulunmamaktadır.),
5- Kiraya verilen mal ve haklar için ödenen, emlak vergisi, resim, harç ve şerefiyelerle kiraya veren tarafından belediyelere ödenen harcamalara katılma payları,
6- Amortismanlar,
7- Kiraya veren tarafından, kiraya verilen gayrimenkul için yapılan onarım giderleri ile bakım ve idame giderleri ,
8- Kira ile tuttukları mal ve hakları kiraya verenlerin ödedikleri kiralar ve diğer gerçek giderler,
9- Sahibi bulundukları konutları kiraya verenlerin kirayla oturdukları konut veya lojmanların kira bedeli [Dar mükelleflerin (yurt dışında işçi olarak çalışan Türk vatandaşlarımız da dar mükellef kapsamındadır) yabancı ülkelerde ödedikleri kira bedelleri hariç],
(Kirayla oturdukları konutlar için yapılan kira giderlerinin bu hükme göre indirilebilmesi için, söz konusu kira giderlerinin vergi iadesinde kullanılmamış olması gerekmektedir.)
10- Kiraya verilen mal ve haklarla ilgili olarak sözleşmeye, kanuna veya ilama istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar,
brüt kira tutarından indirilir.
Ancak, bu giderlerin vergiden istisna edilen tutara isabet eden kısmı indirilemez. Vergiye tabi hasılata isabet eden yani indirilebilecek gider kısmı aşağıdaki formül kullanılarak bulunacaktır.
Vergiye Tabi Hasılat x Toplam Gider
Toplam Hasılat
GÖTÜRÜ GİDER YÖNTEMİNİN SEÇİLMESİ DURUMUNDA GİDER İNDİRİMİ NASIL YAPILIR?
¨ Götürü gider yöntemini seçen mükellefler, (hakları kiraya verenler hariç) kira gelirle-rinden istisna tutarını düştükten sonra kalan tutarın %25’i oranındaki götürü gideri gerçek giderlere karşılık olmak üzere indirebilirler.
¨ Ancak, bu usulü seçen mükellefler iki yıl geçmedikçe gerçek gider yöntemine dönemezler.
KİRA GELİRLERİNE İSTİSNA NASIL UYGULANACAK?
¨ Bir konuta birden fazla kişinin ortak olması halinde, bu konuttan elde edilen kira gelirlerinin vergilendirmesinde, her bir ortak için 2.000 Yeni Türk Liralık istisna ayrı ayrı uygulanacaktır. Mirasın paylaşılmamış olması halinde de her bir mirasçı istisnadan ayrı ayrı yararlanacaktır.
¨ Bir mükellefin birden fazla konuttan kira geliri elde etmesi halinde, istisna kira gelirleri toplamına bir defa uygulanacaktır.
KİRA GELİRLERİNE UYGULANACAK DİĞER İNDİRİMLER NELERDİR?
Kira geliri elde eden gayrimenkul sermaye iradı sahibi mükellefler, Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesinde yer alan ve aşağıda özetlenen bağış ve yardımlar ile harcamalarının tamamını veya belli bir tutarını verdikleri beyanname üzerinde safi iratlarından indirim konusu yapabileceklerdir. İndirimlerin hesaplanmasıyla ilgili olarak 5 numaralı örnek verilmiştir. (Bu indirimler hakkında tereddüde düşen mükellefler Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesine bakabilirler.)
1- Şahıs ve Bireysel Emeklilik Sigorta Primleri(1)
Beyan edilen gelirin (safi iradın) %10’unu (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta primleri için beyan edilen gelirin %5’ini) ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla, mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primleri ile bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları, (Sigortanın veya emeklilik sözleşmesinin Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan bir sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş, prim ve katkı payı tutarlarının gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olması gerekir.Ayrıca, prim ve katkı tutarları gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olmalı ve ücret geliri elde edenlerin ücretlerinin safi tutarının hesaplanması sırasında indirilmemiş olmalıdır.)
2- Eğitim ve Sağlık Harcamaları
Beyan edilen gelirin (safi iradın) %10’unu aşmaması, Türkiye’de yapılması ve gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi şartıyla, mükellefin kendisi, eşi ve küçük çocuklarına ilişkin olarak yapılan eğitim ve sağlık harcamaları, (Eğitim ve sağlık harcamaları nedeniyle vergi indiriminden yararlanan ücretliler, aynı harcamalarını bu hükümden yararlanarak matrahlarından indiremezler).
3- Okul, Yurt ve Sağlık Tesisleri İçin Yapılan Bağış ve Yardımlar(2)
Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi inşası dolayısıyla yapılan harcamalar veya bu tesislerin inşası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan her türlü nakdî ve aynî bağış ve yardımların tamamı.
4- Diğer Bağış ve Yardımlar
1- Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler, köyler ile kamu yararına çalışan dernekler ve Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflara yıllık toplamı beyan edilen gelirin (safi iradın) %5’ini (kalkınmada öncelikli yöreler için %10’unu) aşmamak üzere, makbuz karşılığında yapılan bağış ve yardımlar.
2- Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler, köyler, kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve bilimsel araştırma faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan ya da Kültür ve Turizm Bakanlığınca desteklenen veya desteklenmesi uygun görülen kültür ve sanat faaliyetleri, kültürel varlıkların korunması, yapımı, onarımı vb. ilişkin olarak Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi çerçevesinde yapılan her türlü bağış ve yardımların tamamı.
3- Bakanlar Kurulunca yardım kararı alınan doğal afetler dolayısıyla Başbakanlık aracılığıyla makbuz mukabili yapılan aynî veya nakdî bağışların tamamı.
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADINDA ZARAR DOĞMASI HALİ
Gayrimenkul sermaye iradına konu olan sermayenin kendisinde meydana gelen eksilmeler zarar sayılmaz ve iradın gayrisafi miktarının tespitinde gider olarak kabul edilmezler.
Gayrimenkul sermaye iradının gider indirim hesabında gider fazlalığı dolayısıyla doğan zararlar, gelecek yıllarda elde edilen kira gelirinden gider olarak düşülebilir. Ancak, sahibi bulundukları konutları kiraya verenlerin kira ile oturdukları konut veya lojmanların kira bedelini indirim konusu yapması durumunda, zarar doğması halinde, bu zararın gelecek yıllarda elde edilen gayrimenkul sermaye iradından indirim konusu yapılması söz konusu değildir.
Gerçek Gider Yöntemini seçen mükelleflerin, yaptıkları giderlerle ilgili vesikaları 5 yıl süresince saklamaları ve vergi dairesince istenilmesi halinde ibraz etmeleri gerekmektedir ancak, söz konusu vesikalar beyannameye eklenmeyecektir.
ÖRNEK 1
Mükellef Görkem YILMAZ, Antalya’da bulunan dairesini konut olarak kiraya vermesi sonucu, 2005 takvim yılında 6.000 Yeni Türk Lirası kira geliri elde etmiştir.
Beyana tabi başka geliri bulunmayan mükellef, götürü gider yöntemini seçmiştir.
Mükellefin kira gelirine ilişkin gelir vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Gayrisafi İrat Toplamı
6.000 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan (6.000 – 2.000)
4.000 YTL
%25 Götürü Gider (4.000 x %25)
1.000 YTL
Vergiye Tabi Gelir (4.000-1.000)
3.000 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
600 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
600 YTL
(*) Hesaplanan gelir vergisi, Vergiye tabi gelire (matraha) 2005 takvim yılı gelirleri için uygulanacak vergi tarifesinde yer alan oranların uygulanması ile bulunacaktır.
ÖRNEK 2
Mükellef Duygu AYDIN, Ankara’da bulunan dairesini konut olarak kiraya vermesi sonucu, 2005 yılında 8.400 Yeni Türk Lirası kira geliri elde etmiştir.
Beyana tabi başka geliri olmayan mükellef, gerçek gider yöntemini seçmiş olup, bu konut ile ilgili gerçek giderleri toplamı 4.200 Yeni Türk Lirasıdır.
(Gerçek gider usulünü seçen mükellefler, vergiden istisna edilen kısma isabet eden giderleri hasılatlarından gider olarak indiremeyecekler, sadece vergiye tabi hasılata isabet eden giderleri indirebileceklerdir. Bunun için toplam gider tutarından vergiye tabi hasılata isabet eden kısmının hesaplanması gerekir. Vergiye tabi hasılata isabet eden gider aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır.)
Vergiye Tabi Hasılat x Toplam Gider
Toplam Hasılat
6.400 YTL x 4200 YTL
= 3200 YTL
8.400 YTL
Mükellefin kira gelirine ilişkin gelir vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Gayrisafi İrat Toplamı
8.400 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan (8.400 – 2.000)
6.400 YTL
İndirilebilecek Gerçek Gider Tutarı
3.200 YTL
Vergiye Tabi Gelir (6.400-3.200)
3.200 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
640 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
640 YTL
(*) Hesaplanan gelir vergisi, Vergiye tabi gelire (matraha) 2005 takvim yılı gelirleri için uygulanacak vergi tarifesinde yer alan oranların uygulanması ile bulunacaktır.
ÖRNEK 3
Mükellef Veli EKİZ, İstanbul’da bulunan dairesini konut olarak kiraya vermesi sonucu, 2005 yılında 7.200 Yeni Türk Lirası, işyeri olarak kiraya verdiği daireden ise 13.000 Yeni Türk Lirası brüt kira geliri elde etmiştir. İşyeri için ödenen kira bedelleri üzerinden 2.860 Yeni Türk Lirası tevkifat yapılmıştır.
Beyana tabi başka geliri olmayan mükellef, götürü gider yöntemini seçmiştir.
Mesken kirası gelirinin istisna haddini aşan kısmı ile tevkifata tabi tutulan işyeri kirasının toplamı 15.000 Yeni Türk Lirasını aştığından, mesken ve işyeri kira gelirleri birlikte beyan edilecek olup, buna ilişkin gelir vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Gayri Safi İrat Toplamı
20.200 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan (20.200-2.000)
18.200 YTL
%25 Götürü Gider (18.200 x %25)
4.550 YTL
Vergiye Tabi Gelir (18.200-4.550)
13.650 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
3.082,50 YTL
Kesinti Yoluyla Ödenen Vergiler
2.860 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
222,50 YTL
(*) Hesaplanan gelir vergisi, Vergiye tabi gelire (matraha) 2005 takvim yılı gelirleri için uygulanacak vergi tarifesinde yer alan oranların uygulanması ile bulunacaktır.
ÖRNEK 4
Mehmet SARI ve eşi Gülay SARI 1/2 hissesine sahip oldukları, Denizli’de bulunan dairelerini konut olarak kiraya vermeleri sonucu, 2005 yılında 6.000 Yeni Türk Lirası kira geliri elde etmişlerdir.
Ayrıca Gülay SARI 2005 takvim yılında işyeri olarak kiraya verdiği gayrimenkulden ise 9.000 Yeni Türk Lirası brüt kira geliri elde etmiştir. İşyeri için ödenen kira bedeli üzerinden 1.980 Yeni Türk Lirası gelir vergisi tevkifatı yapılmıştır.
Her iki mükellef de, götürü gider yöntemini seçmiştir.
Mükelleflerin kira gelirlerine ilişkin gelir vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Gülay SARI’nın Beyanı:
Gülay SARI’nın gelir vergisi tevkifatına tabi tutulan iş yeri kira geliri ile mesken kira gelirinin gelir vergisinden istisna tutarı aşan kısmı birlikte dikkate alındığında, 15.000 Yeni Türk Lirasını aşmadığından, iş yeri kira geliri beyannameye dahil edilmeyecek olup, sadece hissesine düşen (6.000 x 1/2 =) 3.000 Yeni Türk Lirası mesken kira geliri beyan edilecektir.
Gayri Safi İrat Toplamı
3.000 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan (3.000-2.000)
1.000 YTL
%25 Götürü Gider (1.000 x %25)
250 YTL
Vergiye Tabi Gelir (1000-250)
750 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
150 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
150 YTL
Mehmet SARI’nın Beyanı:
Mehmet SARI’nın geliri sadece konut olarak kiraya verilen daireden hissesine düşen kira geliri olan 3.000 Yeni Türk Lirasıdır. Bu tutar, istisna tutarını aştığından, mükellef kira gelirini beyan edecek ve istisnadan yararlanacaktır.
Gayri Safi İrat Toplamı
3.000 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan (3.000-2.000)
1.000 YTL
%25 Götürü Gider (1.000 x %25)
250 YTL
Vergiye Tabi Gelir (1000-250)
750 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
150 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
150 YTL
(*) Hesaplanan gelir vergisi, Vergiye tabi gelire (matraha) 2005 takvim yılı gelirleri için uygulanacak vergi tarifesinde yer alan oranların uygulanması ile bulunacaktır.
ÖRNEK 5
Mükellef Aysel ERTUNÇ, İzmir’de bulunan dairesini konut olarak kiraya vermesi sonucu, 2005 yılında 9.000 YTL kira geliri elde etmiştir. Mükellef 2005 yılı içinde bireysel emeklilik sistemine 600 YTL katkı payı ödemiş ve Devlete ait bir hastaneye 20.11.2005 tarihinde 725 YTL nakit olarak bağışta bulunmuştur.
Beyana tabi başka geliri bulunmayan mükellef, götürü gider yöntemini seçmiştir.
Not: Vergiye tabi gelirden yapılacak indirimlerle ilgili açıklamalar rehberin “Kira Gelirlerine Uygulanacak Diğer İndirimler Nelerdir” başlıklı bölümünde yapılmıştır. Dikkat edilmesi gereken husus, bazı bağış ve yardımlar ile harcamaların tamamı indirim konusu yapılabilirken, bazı bağış ve yardımlar ile harcamaların ise beyan edilen gelirin (safi iradın) belirtilen oranlarına kadar olan kısmının indirim konusu yapılabileceğidir.
Mükellefin kira gelirine ilişkin gelir vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır
Gayri Safi İrat Toplamı
9.000 YTL
Vergiden İstisna Tutar
2.000 YTL
Kalan [9.000 YTL-2.000 YTL]
7.000 YTL
%25 Götürü Gider [7.000 YTL X %25]
1.750 YTL
Safi İrat [7.000 YTL -1.750 YTL]
5.250 YTL
Bireysel Emeklilik Sistemine
Ödenen Katkı Payı(3)
525 YTL
Okul, Yurt ve Sağlık Tesisleri için
Yap. Bağış ve Yardımlar (4)
725 YTL
Vergiye Tabi Gelir
(5.250 YTL -1250 YTL)
4.000 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi (*)
800 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi
800 YTL
(*) Hesaplanan gelir vergisi, Vergiye tabi gelire (matraha) 2005 takvim yılı gelirleri için uygulanacak vergi tarifesinde yer alan oranların uygulanması ile bulunacaktır.
(1) Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının beyan edilen gelirden indirimine ilişkin gerekli açıklamalar 13.08.2003 tarih ve 2003/3 sayılı Gelir Vergisi Sirkülerinde yer almıştır.
(2) Okul, sağlık tesisi ve öğrenci yurtlarına ilişkin bağış ve yardımların gelir vergisi matrahının tespitinde indirimine yönelik açıklamalar 10.03.2004 tarih ve 2004/21 sayılı Gelir Vergisi Sirkülerinde yer almıştır.
(3) Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payının indirim konusu yapılabilecek yıllık toplam tutarı beyan edilen gelirin (safi iradın) %10’u (5.250 x %10) olan 525 Yeni Türk Lirasını aşamayacağından sadece 525 YTL’lik kısmı indirim konusu yapılabilecektir.
(4)Okul, yurt, sağlık tesisleri ve huzurevleri için genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere yapılan bağışların tamamı indirim konusu yapılabilecektir. Bu nedenle örneğimizdeki, devlete ait hastaneye nakit olarak yapılan 725 YTL bağışın tamamı indirim konusu yapılabilecektir.
2005 TAKVİM YILINDA ELDE EDILEN GELiRLERİN BEYANI
Bilindiği üzere, Gelir Vergisi Kanununda temel vergilendirme şekli, elde edilen kazanç veya iradın yıllık beyanname ile bildirilmek suretiyle vergilendirilmesidir.
Bir kazanç ve iradın gelir vergisine tabi tutulabilmesi için aşağıda sayılan yedi gelir unsurundan birine dahil olmasi gerekir. Gelir Vergisi Kanununun 85 ve 86 nci maddelerinde ise hangi gelir unsurlarının yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edilmesinin zorunlu olduğu, hangi gelir unsurları için beyanname verilmeyeceği veya verilecek beyannameye dahil edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Kanunun ikinci maddesinde sayılan gelir unsurları aşağıdaki gibidir:
- Ticari Kazançlar,
- Zirai Kazançlar,
- Ucretler,
- Serbest Meslek Kazançları,
- Gayrimenkul Sermaye Iradi,
- Menkul Sermaye iradi,
- Diğer kazanç ve iratlar.
Bu çalışmamızda, gerçek kişilerce 2005 takvim yılında elde edilen ve yıllık beyanname ile beyan edilmesi zorunlu olan kazanç ve iratlarla ilgili olarak yıllık gelir vergisi beyannamesinin nasıl doldurulacağı, farklı gelir unsurlarından elde edilen gelirlerin toplanmasi ve gelirden yapilacak indirim ve mahsup işlemleri açıklanacaktir.
1. GELIR UNSURLARI İTİBARİYLA BEYAN
l. Ticari Kazanç …
II.ZIRAi KAZANCLARIN BEYANI
Gelir Vergisi Kanununa gore zirai faaliyetten dogan kazanc zirai kazanctir. Zirai kazançlar ya satis hasilatlan iizerinden tevkifat yapilmak suretiyle ya da gercek usul kapsammda, zirai isletme hesabi veya bilanco esasina gore defter tutmak suretiyle tespit edilir. Zirai kazanc hangi usulde tespit edilirse edilsin zirai iiriinlerin ahs bedeli iizerinden her halukarda vergi tevkifati yapilmasi temel kuraldir. (G.V.K Madde 52)
Ciftcilerden satin ahnan zirai mahsullerin ahs bedeli ve hizmet bedelleri iizerinden tevkifat yapilacaktir. (G.V.K Madde 94/11) Ahm satim işlemlerinin ticaret borsasinda tescil ettirilerek yapilmasi halinde tevkifat orani %50 indirimli uygulanacaktir.
10 Arahk 2003 tarihli ve 2003/6577 sayıh Bakanlar Kurulu Karan ile belirlenen ve halen yurtirliikte olan tevkifat oranlan aşağıdaki gibidir:
Ticaret borsalarmda tescil ettirilerek satin ahnan; zirai mahsuller ifin % 2, hayvanlar ve bunlarm mahsulleri ile kara ve su avcihgi mahsulleri için % 1,
Ticaret borsalanna tescil edilmeden satin ahnan; zirai mahsuller için % 4, hayvanlar ve bunlarm mahsulleri ile kara ve su avcihgi mahsulleri için % 2,
Zirai faaliyet kapsammda ifa edilen hizmetler için; Orman idaresine veya orman idaresine karsi taahhiitte bulunan kurumlara yapilan ormanlann agaclandinlmasi, bakimi, kesimi, iiriiiilerin toplanmasi, tasmmasi vb. hizmetler için %2 , diğer hizmetler için %4
oranmda tevkifat yapilacaktir.
Kamu kurum ve kuruluslan zirai (iriinleri kimden satm ahrsa alsm tevkifat yapmak zorundadir.Vergi Usui Kammunun 11 inci maddesi ve 164 Seri Numarah Gelir Vergisi Genel Tebligine gore, ticaret borsalan zirai iiriin ahm satiminda tevkifat yapilmasmi sagladiktan sonra tescil yapacaklardir. Dolayisiyla ahm satimi ticaret borsalarmda tescil edilmis olan bir iiriiniin satm almmasi ile kamu kurum ve kuruluslarmdan iiriin satm almmasi halinde gelir vergisi tevkifati yapilmayacağı gibi miiteselsil sorumluluk da soz konusu x olmayacaktir
Beyanname Vermeyen ve Defter Tutmayan Ciftfiter
Aşağıda belirtilen ciftfilerin defter rutma ve yıllık beyanname verme yiikiimliilukleri bulunmamaktadir.
- Ziraat gruplanna gore belirlenen isletme btiyiiklugii olpusunti asmayan,
- Bir bicerdovere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca sahip olmayan,
- On yasma kadar ikiden fazla traktore sahip olmayan,
ciftciler, hasdatlan iizerinden tevkifat yapdmak suretiyle vergilendirilir.
Bu gruba giren ciftciler, beyanname vermezler. Ancak, yaptiklan satis ve hizmetleri dolayisiyla miistahsil makbuzu almak ve saklamak zorundadirlar.
Dolayisiyla, Gelir Vergisi Kanununun 54 tincii maddesinde yazih olgiileri asmayan fiftpilerin kazanclan 94 tincii maddeye gore tevkif suretiyle vergilendirilmekte olup, fift9iler bu kazaniplan için aynca beyanname vermemekte ve tevkif suretiyle odedikleri vergiler nihai vergileri olmaktadir.
Beyanname Veren ve Defter Tutan Ciftciler
Aşağıda belirtilen 9iftfiler gerçek usulde vergilendirilmektedir:
- Ziraat gruplarma gore belirlenen isletme buyiiklugu o^iisiinii asan,
- Bir bi9erdovere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca sahip olan,
- On yasina kadar ikiden fazla traktore sahip olan (Traktorun kendi isinde kullamlmasi sartiyla, soz konusu sart 31/12/2007′ye kadar uygulanmaz) (G.V.K Ge9ici Madde 45)
giftgilerin kazançları gerçek usulde tespit edilerek vergilendirilir.
Bu gruba giren 9ift9iler, zirai isletme hesabi veya bilan9o esasina gore defter tutmak ve beyanname vermek, alis. ve satisjan için beige almak, vermek ve saklamak zorundadirlar.
Onemli Not : Cift9iye ait olmakla beraber zirai isletmeye dahil edilmeyen bi9erdover veya bu mahiyetteki bir motorlu ara9 veya on yasjna kadar ikiden fazla traktorun isletilmesinden elde edilen gelirler ticari kazanç hükümlerine gore vergilendirilir.
Cift9ilerin zirai isletme hesabi veya bilan90 esasmda defter tutmalan kendi isteklerine birakilmijtir. Bilan90 esasim kabul edenler iki yil ge9medik9e bu usulden donemezler.
Zirai isletme Hesabi Esasina Gore Kazancin Tespiti
Cift9iler isletme hesabi esasmda “Cift9i isletme Defteri” tutmak zorundadirlar. Zirai isletme hesabi esasina gore zirai kazanç bir hesap donemi içinde elde edilen hasilat ile yapilan giderler arasmdaki miispet farktir. Hasilat Gelir Vergisi Kanununun 56 nci maddesinde belirtilen ve tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk eden unsurlardan, giderler ise aym Kanunun 57′nci maddesinde sayılan ve odenen veya borflamlan meblaglardan olusmaktadir. Ancak aym Kanunun 41′inci maddesinde yazih giderler hasilattan indirilemeyecektir.
Bilanco Esasina Gore Kazancin Tespiti
Bilanfo esasinda zirai kazancın tespiti 6z sermayenin hesap donemi sonunda ve basmdaki degerlerinin kiyaslanmasi yoluyla yapihr. Zirai kazancin bilanco esasina gore tespitinde Gelir Vergisi Kanununun 56, 57 ve 58′inci maddelerinde yer alan hasilat sayılan unsurlar ve giderler ile 41′inci (Gider Kabul Edilmeyen Odemeler) maddesinde yazih indirilemeyecek giderlere iliskin hukiimler dikkate almir.
Ciftxjiler elde ettikleri biitun zirai kazanclan uzerinden ister iiriin ^ satisi olsun, ister zirai hizmet karsihgi kazanc elde etmis olsun tevkifata tabi tutulmaktadir.
Gercek usulde vergilendirilen zirai kazanc sahipleri gelir elde etmemis olsalar bile yıllık beyanname vermek zorundadirlar. (G.V.K Madde 85, 86)
Yıllık beyanname ile beyan edilecek zirai kazanci olan mukellefler “Tablo 6 Zirai Kazançlara ilijkin Bildirim” i dolduracaklardir. Soz konusu bildirimin 26 no.lu satirma “Zirai Kazanclara Ait Bildirim” adi verilen ek foy uzerinde yapilan hesaplama sonucu bulunan zirai kazanclar toplami aktanlacaktir.
Zirai kazançları defter tutmak suretiyle tespit edilen mukellefler tarafmdan Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ekinde verilmesi gereken ve “Zirai Kazançlara Ait Bildirim” adi verilen bu ek foy, ayn ayn muhtarliklar bolgesinde bulunan veya ayn ayn isletme niteliginde olan zirai isletmeler ile adi ortaklik halindeki isletmelerden elde edilen zirai kazançlar için ayn ayn yapraklar halinde diizenlenmek zorundadir.
Zirai kazanç sahipleri “Tablo 6 Zirai Kazançlara iliskin Bildirim” bolumiinun 26 no.lu satirmda yer alan tutardan Bag-kur primi ile yatinm indirimini diisecekler ve bulunacak tutan Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 18 numarah Zirai Kazanclar satirma aktaracaklardir. Bağ-Kur primi ve yatırım indirimi ile ilgili olarak Ticari Kazançlar bölümünde yapılan açıklamalar bu bölümde de geçerlidir.
III. SERBEST MESLEK KAZANCLARININ BEYANI
Gelir Vergisi Kanununda, her turlii serbest meslek faaliyetinden dogan kazancın serbest meslek kazanci olduğu belirtilmistir. (G.V.K Madde 65)
Gelir Vergisi Kanununa gore, serbest meslek kazanci, bir hesap donemi içinde serbest meslek faaliyeti karsiligi olarak tahsil edilen para ve ayinlar ve diğer suretlerle saglanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayisiyla yapilan giderler indirildikten sonra kalan fark olarak tammlanmaktadir. (G.V. Madde 67)
Serbest meslek kazancınm tespitinde indirilecek giderler, Gelir Vergisi Kanununun 68 inci maddesinde bentler halinde belirtilmistir. Serbest meslek kazancında hasilattan indirilecek giderlerin Vergi Usui Kanunu hukumlerine gore belgelendirilmesi ve odenmis olmasi ge-rekmektedir.
Serbest Meslek Kazanclannda istisnalar
1. Telif Kazanclan istisnasi (G.V.K. Md. 18)
Gelir Vergisi Kanununda yer alan duzenlemeyle; muellif, mutercim, heykeltras, hattat, ressam, bestekar ve mucitlerin ve bunlann yasal mirascilarının siir, hikaye, roman, makale, bilimsel arastirma ve incelemeleri, bilgisayar yazilimi, roportaj, karikatiir, fotograf, film, video bant, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortami, radyo, televizyon ve videoda yaymlamak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlanm satmak veya bunlar uzerindeki mevcut haklanni devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasilat gelir vergisinden istisna edilmistir. (G.V.K Madde 18)
Yukanda sozii edilen eserlerin 5846 Sayıli Fikir ve Sanat Eserleri Hakkinda Kanun hükümlerine gore eser niteliginde olmasi ve ihtira beratlannra da tescil edilmis bulunmasi gerekmektedir. 5846 Sayıli Kanunun birinci maddesine gore, eser; “Sahibinin hususiyetini tasiyan ve kanun uyarmca ilim, edebiyat, musiki, giizel sanatlar ve sinema eserleri sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri” olarak tammlanmistir. Bu kanun kapsamma giren eserler: Dim ve edebiyat eserleri ile musiki eserleri, giizel sanat ve sinema eserleri ve bilgisayar yazihmi olmak üzere bes grup halinde sayılmistir.
a. istisnadan Yararlanacak Olan Killer
v istisnadan yararlanma hakki, miiellif, miitercim, heykeltras, hattat, i ressam, bestekar ve mucitlerin kendileri ile bunlarm kanuni mirascilarma tanmmistir. Dolayisiyla bunlarm disinda kalan serbest meslek erbabi ve yasal mirascilar disinda kalan mansup mirascilar is¬tisnadan yararlanamayacaklardir.
Bilindigi gibi yasal mirascilar; birinci derecede furuu, ikinci derecede ana ve baba ile bunlarm furuu, uctincii derecede biiyiikanneler ve biiyiikbabalar ile bunlarm furuulandir. Sag kalan es, her derecedeki miras9ilarla beraber yasal mirasci niteligini tasir.
b. istisna Kapsamma Giren Eserler
Istisna kapsamma; siir, hikaye, roman, makale, bilimsel arastirma ve inceleme, bilgisayar yazihmi, roportaj, karikatiir, fotograf, film, video bant, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserler ve ihtira berati girmektedir.
c. Istisna Kapsamma Giren Hasilat
Hasilatm, eserlerin; gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortami, radyo, televizyon ve videoda yaymlanmasi, kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserler ile ihtira beratlannm satilmasi veya bunlar iizerindeki mevcut haklann devir ve temlik edilmesi veya kiralanmasi karsiligmda elde edilmesi gerekmektedir.
Bu faaliyetlerden elde edilen gelirin tutan ne olursa olsun istisnadan yararlanilacaktir. Ancak bu istisna, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94′imcii maddesi uyannca tevkif suretiyle odenecek vergiyi kapsamamaktadir. Dolayisiyla bu hasdat iizerinden G.V.K.’mn 94/2-a maddesi uyannca % 17 oramnda tevkifat yapilacaktir.
d. Serbest Meslek Faaliyetinin Devamli veya Anzi Yapilmasinin Telif Kazanclan Istisnasi Karsisindaki Durumu
Maddede istisna uygulamasma iliskin olarak serbest meslek faaliyetinin devamhligi a9ismdan herhangi bir sinirlama getirilmemistir. Bu nedenle Gelir Vergisi Kanunu’nun 18 inci maddesi kapsammdaki kazanclarm devamli veya anzi olarak elde edilmesi istisnanin uygulanmasinda engel teskil etmeyecektir.
Munhasiran Gelir Vergisi Kanunu’nun 18 inci maddesinde belirtilen tttrden faaliyetlerde bulunan ve eserlerini sadece aym Kanunun 94 ilncii maddesinde belirtilen kişi veya kurumlara teslim eden serbest meslek erbabinm defter tasdik ettirme/tutma ile beige diizenleme ve beyanname verme yiikumlulukleri bulunmamaktadir.
e. istisnadan Yararlanamayacak Olanlar
Soz konusu istisna, Gelir Vergisi Kanunu’nun 18 inci maddesinde saydan kişilerin, bir isverene bagli olmaksizin munhasiran serbest meslek faaliyetinin kapsami içindeki sahsi mesaiye, ilmi ve mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan isleri yapmalan karsiliginda elde ettikleri kazançlara uygulamr.
Bu gibi kişilerin odemeyi yapan kişi (isveren) ile iliskişi, hizmet iliskişi olduğu takdirde alman bedel serbest meslek kazanci degil, vicret olarak vergilendirilecektir. Bu durumda serbest meslek kazanclanna ait olan bu istisnadan yararlanmalan soz konusu olmayacaktir.
2. Sergi ve Panayir Istisnasi (G.V.K. Md. 30)
Turkiye’de yerlesmis sayılmayan (dar mukellef) serbest meslek erbabinm, hukiimetin izniyle acilan sergi ve panayirlarda yaptiklan serbest meslek faaliyetlerinden elde ettikleri kazanclan, gelir vergisi kapsami dismda birakilmistir.
Serbest Meslek Kazanclannda Vergi Tevkifati
Serbest meslek kazanclannda, odemeyi yapanlar tarafmdan Gelir Vergisi Kanununun 94′uncii maddesinin 2′nci ve 4′iincii bentleri uyarmca tevkifat yapilmasi gerekmektedir. Soz konusu tevkifat, telif kazanclan nedeniyle yapilan odemeler (tarn mukelleflere yapilan odemelerde % 17, dar mukelleflere telif ve patent .haklannm satisi dolayisiyla yapilan odemelerden % 25) ve diğer serbest meslek kazanclanndan dolayi yapilan Sdemeler [dar miikellef-tam mukellef ayinmi olmaksizin] % 22 olmak üzere ikiye aynlarak vergileme yapilmaktadir. (Soz konusu tevkifat oranlan 10 Arahk 2003 tarihli ve 2003/6577 sayıh Bakanlar Kurulu Karan ile belirlenen ve halen yuriirliikte olan oranlardir.)
Serbest meslek kazançları, tevkif suretiyle on vergilendirmeye tabi tutulmakta olup nihai vergi ise mukellefin beyani ilzerine almmaktadir.
Ancak, Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesinde sayılan telif kazanclan ile dar mukelleflerin tevkif suretiyle vergilenmis serbest meslek kazanclarindan yapilan vergi kesintisi nihai vergi olup, bu kazanclar i^in yıllık beyanname verilmemektedir.
Serbest meslek kazanci sahipleri gelir elde etmemis olsalar bile ydhk beyanname vermek zorundadirlar.
Serbest meslek kazancıni yıllık beyanname ile beyan edecek olan miikellefler “Tablo 7 Serbest Meslek Kazanclarma iliskin Bildirim” i dolduracaklardir. Serbest meslek faaliyeti karsiligi elde edilen hasilattan giderler diisiildiikten sonra kalan tutar soz konusu bildirime yazilacak ve Bag-Kur primi veya SSK primi ile varsa sakatlik indirimi dusiildiikten soma kalan tutar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 19 numarah Serbest Meslek Kazanijlan satinna aktanlacaktir.
IV.UCRET GELiRLERiNIN BEYANI
Gelir Vergisi Kanununa gore ucretler gerçek usulde ve diğer ucretler olmak üzere iki sekilde vergilendirilmektedir.
Gerçek iicretlerin vergilendirilmesinde genel uygulama yil içinde tevkif suretiyle yapilmakta olup, tevkif edilen vergiler isverenler tarafindan sorumlu sifatiyla beyan edilerek odenmektedir. Tevkifata tabi tutulmayan ilcret gelirlerinin ise istisna kapsammda olmadigi siirece mutlaka yıllık beyanname ile beyan edilmesi gerekmektedir. Yil içinde tevkifata tabi natulan iicret gelirleri ise belli sartlarm mevcudiyeti halinde yıllık beyanname ile beyan edilmekte ve yil içinde odenen vergiler hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmektedir.
Ger?ek Ucret Gelirlerinin Beyan Edilmeyeceği Durumlar
Tek isverenden elde edilen ve yil içinde tevkif suretiyle vergilendirilen ucret gelirleri için tutan ne olursa olsun yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecektir. Dolayisiyla Gelir Vergisi Kanununun 94 iincti maddesine gore yapilan tevkifat nihai vergi olmaktadir. Birden fazla isverenden iicret geliri elde edilmesi durumunda, birden sonraki isverenden alinan iicretlerin toplammm gelir vergisi tarifesinin ikinci gelir diliminde yer alan tutan – ki bu tutar beyan smin olmaktadir. (2005 yih gelirleri için 15 bin Yeni Turk Lirasi) asmasi halinde birinci isverenden alinan da dahil olmak üzere iicret gelirlerinin tamami beyan edilecektir. (G.V.K Madde 86)
Birden fazla isverenden iicret almmasi halinde, birinci isverenden alinan iicretin hangisi olacağı miikellef9e serbest9e belirlenebilecektir.
Birden fazla isverenden iicret almakla beraber, birden sonraki isverenden aldiklan iicretleri toplami 15 bin YTL’yi asmayan mtikelleflerin tamami tevkif suretiyle vergilendirilmis iicretleri beyan edilmeyecektir. Diğer gelirlerin beyani halinde de bu tutarlar beyannameye dahil edilmeyecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus beyan sminnm tespitinde birinci isverenden alinan iicretin toplama dahil edilmeyeceği, ancak iicret gelirlerinin beyan edilmesi durumunda birinci isverenden alman iicretin de beyana dahil edilecegidir.
Dar miikellefiyette, tamami Ttirkiye’de tevkif suretiyle vergilendirilmis iicret gelirleri beyan edilmeyecektir. Dolayisiyla yapilan tevkifat nihai vergi olacaktir.
Gercek Ucret Gelirlerinin Beyan Edilmesini Gerektiren ) Durumlar
Tevkifata tabi tutulmamis iicret gelirleri (Gelir Vergisi Kanununun 64 iincti maddesinde yer alan diğer ucretler haric) için tutan ne olursa olsun yıllık beyanname verilecektir.
Birden fazla isverenden iicret almakla beraber, birden sonraki isverenden aldiklan iicretleri toplami 15 bin YTL’yi a§an miikellefler, birinci isverenden aldiklan ticreti de dahil etmek üzere iicret gelirlerinin tamamini yıllık beyanname ile beyan edeceklerdir.
Ornek: Bayan (A), tic ayn isverenden iicret geliri elde etmekte olup, iicretlerin tamami tevkif yoluyla vergilendirilmis bulunmaktadir.
Birinci isverenden alinan ucret 35.000 YTL
Ikinci isverenden alman iicret 15.000 YTL
Uctincti isverenden alman iicret 7.000 YTL
Birinci isverenden alinan ticret toplama dahil edilmeyecek olup, 2 nci ve 3 tincti isverenden alman Ucretler toplami (15 bin YTL + 7 bin YTL=) 22 bin YTL, 15 bin Yeni Turk Lirasi olan beyan simrmi astigi ifin 57 bin YTL iicret gelirinin tamami beyan edilecektir.
Bilindigi üzere, Ttirkiye’de bulunan yabanci devlet elcilik ve konsolosluklarının Gelir Vergisi Kanununun 94 iincti maddesine gore gelir vergisi tevkifati yapma zorunlulugu bulunmamaktadir. Dolayisiyla, yabanci bir devlete ait e^ilik veya konsolosluktan iicret almmasi ve iki Hike arasinda istisna uygulamasina iliskin anla^ma bulunmamasi durumunda, mukelleflerin almis olduğu iicret gelirleri için yıllık gelir vergisi beyannameleri vermeleri gerekmektedir.
Ucret gelirinin beyan edilmesi durumunda dikkat edilmesi gereken husus, Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Eki’nde yer alan “Tablo 8 Ucretler iliskin Bildirim” boliimunde irtdirimler sutununda yer alacak tutarlarm (§ahis sigorta primleri, sakatlik indirimi …) yil içinde indirim konusu yapilmissa, beyanname uzerinden aynca indirilemeyeceğidir.
Ucret gelirlerini yıllık beyanname ile beyan etmeleri gereken miikellefler, “Tablo 8 Ucretlere iliskin Bildirim” tablosunu dolduracaklardir. Beyan edilen iicret gelirinden Kanunun 63 iincii maddesinde sayılan indirimler ile yine aym Kanunun 31 inci maddesinde belirtilen sakatlik indirimi tutarlan diistilecek olup, kalan tutar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 20 no.lu Ucretler satirma aktanlacaktir.
Gayrisafi iicret matrahindan indirim konusu yapilacak hususlar aşağıda belirtilmistir:
- 657 sayıh Devlet Memurlari Kanununun 190′inci maddesi uyarinca yapilan kesintilerle, Ordu Yardimla§ma Kurumu ve benzeri kamu kurumlannca yapilan yasal kesintiler:
Devlet Memurlari Kanununun 190′mci maddesi uyarmca yapilan kesintilerle, OYAK ve benzeri kamu kurumlan i^in yapilan kanuni kesintiler ticretin safi tutarimn tespitinde indirim konusu yapilmaktadir. (G.V.K Madde 63/1) Ancak 657 sayıh Devlet Memurlari Kanununun 190′mci maddesi 1/3/1982 tarihinden gecerli olmak üzere ytiriirliikten kaldinlmis olduğundan soz konusu maddeye istinaden bir kesinti yapilmamakta ve ucret matrahindan indirim konusu yapilacak bir tutar da bulunmamaktadir.
- Kanunla kurulan emekli sandiklan ile Emekli Sandigina ve Sosyal Sigortalar Kurumuna odenen aidat ve primler:
Kanunla kurulan emekli sandiklan olan Tiirkiye Cumhuriyeti Emekli Sandigi ile Sosyal Sigortalar Kurumuna odenen aidat ve sosyal sigorta primlerinin gayrisafi iicret tutarmdan indirilmesi mümkün bulunmaktadir.
Aynca, Emekli Sandigi ve Sosyal Sigortalar Kurumuna odenen borclanma aidat ve primleri iicretin safi tutarmm tespitinde gayrisafi iicret tutarmdan indirilebilecektir.
S6z konusu primler Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinin “Tablo 8 Ucretlere iliskin Bildirim” in indirimler siitununda gosterilecektir.
- Sahis sigorta sirketlerine odenen primler ile bireysel emeklilik sirketlerine odenen bireysel emeklilik katki paylari:
Gelir Vergisi Kanununda sigortanm veya emeklilik sozlesmesinin Tiirkiye’de kain ve merkezi Tiirkiye’de bulunan bir sigorta veya emeklilik sirketi nezdinde akdedilmis olmasi sartiyla; iicretlinin sahsina, esine ve kiictik 9ocuklanna ait hayat, oliim, kaza, hastalik, sakatlik, i^sizlik, analik, dogum ve tahsil gibi sahis sigorta policeleri için hizmet erbabi tarafmdan odenen primler ile bireysel emeklilik sistemine odenen katki paylannm indirilmesine imkan tamnmistir. (G.V.K Madde 63/3 )
Indirim konusu yapilacak prim, aidat ve katkilarm toplami, odendigi ayda elde edilen iicretin % 10′unu (bireysel emeklilik sistemi dismdaki §ahis sigorta poli9eleri için odenen primlerde, odendigi ayda elde edilen iicretin % 5′ini) ve yıllık olarak asgari ucretin yıllık tutarim asamaz.
Buna gore;
- Ucretlinin kendisi, esi ve kii9tik 9ocuklan için sahis sigorta sirketlerine odemis olduğu primler ile bireysel emeklilik sirketlerine odenen katki paylannm indirim konusu yapilmasi,
- Prim, aidat ve katki paylarma ait odeme belgesinin, belgenin ait
olduğu ay içinde isverene ibraz edilmesi,
- Prim, aidat ve katki paylannm odendigi ayda elde edilen brut
iicretin % 10′unu (bireysel emeklilik sistemi dismdaki sahis sigorta poli9eleri için odenen primlerde, odendigi ayda elde edilen brat iicretin % 5′ini) ve yıllık olarak asgari iicretin yıllık tutanni asmamasi, asmasi halinde ise asan tutarm indirim olarak dikkate ahnmamasi,
- §ahis sigorta sirketlerine ve bireysel emeklilik sirketlerine ayni
donemde pirim ve katki payi odenmesi duramunda ise toplam indirim konusu yapilacak tutarm briit iicretin %10′nu gecmemesi
gerekmektedir.
Indirimin dogru bir sekilde uygulanabilmesi için odeme tutan ile tarihinin belgelendirilmesi gerekmektedir.
Prim ve katki payi odetneleri makbuz karsihgi dogrudan sigorta veya bireysel emeklilik sirketine yapilabildigi gibi, banka subeleri, bankalann otomatik para cekme makineleri (ATM), internet veya telefon bankacihgi, kredi kartlan veya posta feki aracihgiyla da yapilabilmektedir.
Odeme tutan ve tarihinin; sigorta veya bireysel emeklilik sirketlerince dtizenlenen makbuzlarla ya da odeyenin adi ve soyadi, odemenin ait olduğu donem, odenen prim veya katki payi tutan, odeme yapilan sigorta veya bireysel emeklilik sirketinin iinvam ve odemenin tiiriine (§ahis sigorta primi veya bireysel emeklilik katki payi) iliskin bilgilerin yer almasi kosuluyla banka dekontlan, otomatik para cekme makinasi makbuzlan, kredi karti ekstreleri ve posta cekleri ile tevsik edilebilmesi miimkundiir.
Ayrica, sigorta policesi veya emeklilik sozlesmesinin bir orneginin (fotokopisinin) isverene verilmesi halinde sigorta veya emeklilik sirketlerince faks veya e-posta yoluyla katilimcilara gonderilen makbuz ornekleri ile internet ortammda yapilan odemelere iliskin olarak bilgisayardan alman ijiktilar esas almarak da indirim uygulanabilecektir. Bu durumda bir onceki paragrafta belirtilen belgelerden birinin ya da yapilan odemelerin tutan, donemi ve tarihini gosteren sigorta veya emeklilik sirketlerince diizenlenmis bir yazi veya ekstrenin, indirimin uygulandigi iicretin ilgili olduğu yih izleyen yilin ikinci ayi sonuna kadar isverene iletilmesi gerekmektedir. Herhangi bir sebeple isten aynlma olmasi durumunda soz konusu belgeler isten aynlmadan once isverene iletilecektir. Ancak, isverence uygun goriilmesi halinde, isten aynlma tarihinden itibaren bir ay içinde de iletilebilecektir.
Sigorta primi ve katki payinm sigorta veya emeklilik sirketine hizmet erbabi tarafmdan dogrudan odenmeyip, isverenler aracihgiyla odenmesi halinde (grup sigortasi veya grup bireysel emeklilik sozlesmesi), sigorta policesi veya bireysel emeklilik sozlesmesinin bir orneginin isverende bulunmasi ve bu police veya sozlesmede sigorta priminin veya bireysel emeklilik katki paylanmn odeme donemlerinin, aynca bu donemler 19m odenecek prim ve katki payi tutarlarının belli edilmis olmasi kaydiyla, hizmet erbabi ipin isveren tarafmdan sigorta veya emeklilik sirketine odenen ve/veya hizmet erbabmm iicretinden kesinti yapilmak suretiyle tahsil edilen sigorta primi ve katki payi, her bir kişi ifin aynca yukanda belirtilen belgeler aranmaksizm iicretin vergi matrahmm tayininde indirim olarak dikkate ahnabilecektir.
Gelir Vergisi Kanununun yukanda belirtilen 63/2 ‘nci maddesine gore, iicretlilerin kendileri için Sosyal Sigortalar Kurumuna odedikleri sigorta primleri, iicretin safi tutannm hesaplanmasmda indirim olarak dikkate alinmaktadir. Ucretlinin esi için istege bagh olarak Sosyal Sigortalar Kurumuna veya Bag-Kur’a odedigi primlere amlan bent hukmiinde yer verilmemis olduğundan, bu primlerin indirim konusu yapilmasi mümkün degildir. Aynca, Gelir Vergisi Kanununun 63/3′iincu maddesine gore es için sahis sigorta sirketlerine odenen primler indirim konusu yapilmakta olup, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bag-Kur sahis sigorta sirketi niteliginde olmadigindan, odenen primlerin bu madde kapsammda degerlendirilmesi de mümkün degildir. Dolayisiyla es adma istege bagli olarak SSK’ya veya Bag-Kur’a odenen primler safi iicret matrahinin tespitinde indirim konusu yapilamayacaktir.
- 2821 sayıh Sendikalar Kanununa gore kurulan sendikalara odenen aidatlar
2821 sayıh Sendikalar Kanununa gore kurulan sendikalara odenen aidatlann gayri safi iicret tutarmdan indirilmesi mtimkiin bulunmakta olup, 4688 sayıh Kamu Gorevlileri Sendikalan Kanununa gore kurulan sendikalara odenen aidatlann, gayri safi iicret tutarmdan indirilmesi mümkün bulunmamaktadir. Madde hiikmiine gore isci sendikalarma odenen aidatlann iicret matrahmdan indirim konusu yapilmasi, memur sendikalarma odenen sendika aidatlarmin ise indirim konusu yapilmamasi Kanunun lafzmdan kaynaklanmaktadir. Kanun hiikmiiniin konuldugu zamanlarda memur sendikalan mevcut olmadigmdan, memurlarm sendika aidati odemeleri de soz konusu degildi. Ancak, bu farkli uygulamamn yasal bir duzenleme ile ortadan kaldinlmasi ve memur sendikalarma odenen aidatlann da iicret matrahmdan indirim konusu yapilmasi gerekmektedir.
Aynca, Kanun maddesinde sendika aidatimn odendiginin tevsik edilmesi sarti olmakla birlikte, aidatlar isverenler tarafmdan calisanlarm iicretlerinden iicret bordrosu tizerinden kesilmek suretiyle odenmekte ise makbuz istenmesine gerek bulunmamaktadir.
Soz konusu aidatlar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinin “Tablo 8 TJcretlere iliskin Bildirim” in Indirimler siitununda gosterilecektir.
- I§sizlik sigortasi primleri
4447 sayıh issizlik Sigortasi Kanununa gore odenen issizlik sigorta primleri, sigortalmm Sosyal Sigortalar Kanununun 77 ve 78′inci maddelerinde belirtilen prime esas ayhk kazanclarmdan %2 sigortah, %3 isveren ve %2 Devlet katki payi olarak almmaktadir. 4726 sayıh 2002 Yih Biit9e Kanununun 61/f maddesine gore 2002 yılında bu oranlar isciden %1, isverenden %2 ve Devlet katki payi %1 olarak uygulanmistir. Bu uygulamaya 4833 sayıh 2003 Yih Biit^e Kanununun 51/e maddesiyle devam edilmis ve son olarak da 5027 sayıli 2005 Yih Bvitce Kanununun 49/e maddesine gore bu uygulamaya 2005 yılında da devam edilmistir. 4447 sayıli Kanunun 49′uncu maddesinde, issizlik sigortasma isverenlerce odenen primlerin kazancın tespitinde gider olarak kabul edilecegi ve sigortahlarca odenen primlerin de gercek iicretin hesaplanmasmda gelir vergisi matrahindan indirilecegi belirtilmistir. Buna gore, sigortalimn %1 nispetinde odemis olduğu issizlik sigortasi primi, sosyal sigorta primi gibi ilcret matrahindan indirilebilecektir.
Soz konusu primler Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinin “Tablo 8 Ucretlere iliskin Bildirim” in indirimler siitununda gosterilecektir.
- Sosyal guvenlik destek primi
Sosyal Sigortalar Kanununun 3′uncti maddesinde, kanunla kurulu sosyal guvenlik kurumlanndan maliilluk veya emekli ayhgi almakta iken bu Kanuna tabi sigortah bir iste cahsanlarm Kanunun 78′inci maddesine gore tespit edilen prime esas kazanclan uzerinden 63′iincii madde hiikmiine gore Sosyal Guvenlik Destek Primi kesilecegi hilkum altına ahnmistir. Amlan Kanunun 63′uncil maddesinde 4447 sayıli Kanunla yapilan degisiklige gore %30 oranmda kesilen sosyal guvenlik destek priminin 1/4′ii sigortah hissesi, %’u ise isveren hissesidir. 4447 sayıli Kanuna gore hesaplanan Sosyal Guvenlik Destek Primi de iicretin safi tutarimn tespitinde indirim konusu yapilacaktir.
Soz konusu primler Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinin “Tablo 8 Ucretlere iliskin Bildirim” in indirimler siitununda gosterilecektir.
- Vergi Indirimi
4842 sayıh Kanunun 37 nci maddesiyle, Gelir Vergisi Kanununun 63 uncii maddesinin birinci fikrasimn 5 numarah bendinde yer alan ozel gider indirimine iliskin hukum 01.01.2004 tarihinden gecerli olmak tizere yurtirlukten kaldinlmis ve 4842 sayıh Kanunun 15′inci maddesi ile Gelir Vergisi Kanununun mukerrer 121′inci maddesinde yapilan degisiklikle “iicretlilerde vergi indirimi” mtiessesesi getirilmistir.
Dolayisiyla, (icretlilerde vergi indirimi kapsammda, gerçek usulde vergilendirilen iicretlilerin harcama tutarlan gayrisafi iicret tutarmdan indirim konusu yapilmayacak, belli matrahlar ilzerinden hesaplanan vergi indirimi tutarlan galisanlarm odeyecekleri gelir vergisinden mahsup edilmek suretiyle veya isverenlerce nakden iade edilmek suretiyle hak sahiplerine odenecektir. Bu sistemin ilk uygulamasi gerfek usulde iicret geliri elde edenlerin 2004 yılında yaptiklan harcamalar 19m 2005 yılında elde ettikleri iicret gelirleri tizerinden hesaplanan vergiden mahsup edilmek suretiyle gerceklesmistir.
Vergi indirimi uygulamasindan ttcretleri gercek usulde vergilendirilenler yararlanabilecektir.
Ucretleri diğer iicret kapsammda vergilendirilen hizmet erbabi ile gelir vergisine tabi diğer gelir unsurlarım elde edenlerin vergi indirimi uygulamasindan yararlanmalan mümkün degildir. Ucretleri gerçek usulde vergilendirilenler vergi indirimi uygulamasindan yararlanacaklardir.
Uzerinden vergi indirimi hesaplanacak harcama tutan, iicretlinin vergi indirimine konu harcamalanmn yapildigi yila iliskin iicret matrahmm yıllık toplammi asamayacaktir.
Ucret gelirinin elde edildigi takvim yilina iliskin vergi indirimi kapsamma giren harcamalar, iicret gelirinin elde edildigi donemle iliskilendirilmeksizin vergi indirimi uygulamasmda dikkate alinacaktir. Bu kapsamda, yil içinde yeni ise giren, isten aynlan, emekli olan, iicretsiz izne aynlan kişilere ait harcama belgelerinin cahsilan donemle smirh olmaksizin kabul edilmesi gerekmektedir.
Gelir Vergisi Kanununun 95 inci maddesi geregi iicretlerinden vergi tevkif usulii cari olmayan ve bu nedenle iicretlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan – ki bunlar genelde, yukanda soziinu ettigimiz elgilik ve konsolosluklarda çalışan iicretliler olmaktadir-iicretlilerde vergi indirimi, bu kişilerin bagh olduğu vergi dairesince gerçeklestirilecektir. Anilan miikellefler vergi indirimine ait bildirimi ve harcama belgelerini yıllık gelir vergisi beyanname verme siiresi iginde bagh olduğu vergi dairesine vereceklerdir. Vergi dairesi bu bildirim iizerine; harcamalann vergi indirimi konusuna girip girmedigi, belgelerin ge9erli beige olup olmadigmi kontrol ederek hesapladigi vergi indirimi tutanm Nisan ayi sonuna kadar tlcretliye nakden odeyecektir. Ucretliye nakden iadesi gereken soz konusu vergi indirimi tutarlarinin oncelikle yıllık beyannamede tahakkuk eden gelir vergisine mahsup edilecegi tabiidir.
Ote yandan, tevkifata tabi olmayan iicretlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan iicretliler bu beyannameye tevkif suretiyle vergilendirilen iicretleri ile diğer gelir unsurlarım da dahil etmeleri halinde vergi indirimi, yıllık beyannamede hesaplanan toplam gelir vergisi matrahinin, tevkifata tabi olmayan ucret gelirlerine isabet eden kismi dikkate almarak hesaplanacaktir. Bu hesaplama [(Tevkif usulii cari olmayan ucret matrahi X Toplam gelir vergisi matrahi)/ Toplam gelir] formulime gore yapilacaktir
Diğer Ucretler
A^agida sayıli hizmet erbabinm safi iicretleri takvim yih ba§mda ge9erli olan ve sanayi kesiminde caiman 16 ya§mdan biiyiik i§ciler için uygulanan asgari iicretin yıllık brut tutarimn % 25′idir. Bu ucretler i^in beyanname verilmemektedir.
1. Kazanflan basit usulde tespit edilen ticaret erbabi yanmda 5ah§anlann iicretleri,
2. Ozel hizmetlerde ^ali^an §oforlerin iicretleri,
3. Ozel in§aat sahiplerinin iicretle 9ah§tirdigi in§aat i§9ilerinin iicretleri,
4. Gayrimenkul sermaye iradi elde edenlerin yanmda 9ali§anlann iicretleri,
Gerçek iicretlerinin tespitine imkan olmamasi sebebiyle, Dani§tayin miispet miitalaasiyla Maliye Bakanliginca bu kapsama almanlar.
Bu gruba giren mtikellefler vergi karnesi alarak matrahlarmi bu karnede belirtmek durumundadirlar.
V. GAYRIMENKUL SERMAYE IRATLARININ BEYANI
Gayrimenkul sermaye iradi Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde sayılan mal ve haklann kiraya verilmesinden elde edilen gelirdir.
Soz konusu mal ve haklar ticari veya zirai bir isletmeye dahil bulundugu takdirde bunlarm iratlan ticari veya zirai kazancın tespitine miiteallik hukiimlere gore degerlendirilerek vergilendirilecektir.
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde yazm mal ve haklan kiraya veren sahipleri, mutasarnflari, zilyedleri, irtifa ve intifa haklan sahipleri ile kiracilan gayrimenkul sermaye iradi mukellefleridir.
Elde edilen iradın vergilendirilecek olan safi tutan belirlenirken giderler indirilir. indirilecek giderler ise gercek usul ve gotilru usul olmak uzere iki sekilde belirlenir.
Gelir Vergisi Kanununun 74 iincii maddesinde gayrisafi hasilattan indirilebilecek giderler sayılrmstir. Bu giderlerin gercek tutarlan ile belgelendirilmeleri gerekmektedir.
Giderler indirilirken dikkat edilmesi gereken husus istisnaya isabet eden giderlerin indirilemeyeceğidir.
GMSI’nin safi tutari= GMSI-(Gercek giderler – istisnaya isabet eden gider)
istisnaya isabet eden gider = istisna tutan X toplam gider =Toplam Hasilat
GMSI elde edenler isterlerse, gercek giderlerine karsihk olmak uzere, hasilatlarının % 25′ini goturii gider olarak indirerek iratlarının safi tutanm belirleyebilirler. Bu usulti se9en miikellefler;
- Iki yil gecmedikce gerçek usule donemezler.
- Haklarm iratlarma (intifa hakki harii?) gotiiru gider uygulayamazlar.
- Biitiln gayrimenkullerin aym gider usuliinil uygulamasi gerekir.
- GMSI istisna tutan hasilattan indirildikten sonra kalan tutara gotiiru gider uygulayacaklardir.
Gayrimenkul Sermaye Iratlarmda istisna
Binalann mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim yih içinde elde edilen hasilatm 2005 takvim yih için 2.000 YTL’si gelir vergisinden mustesnadrr. (G.V.K Madde 21)
Ticari, zirai ve mesleki kazancini yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olanlar bu istisnadan faydalanamazlar.
Gelirleri basit usulde tespit edilen ticari kazanc mtikellefleri de bu istisnadan faydalanamazlar.
Sozkonusu istisna sahsa baghdir. Ortak olarak sahip olunan gayrimenkullerden saglanan gelirlerde istisna ayn ayn ve tam olarak uygulamr.
Istisna haddi tizerinde hasilat elde edilip beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi halinde bu istisnadan yararlamlamaz.
Aynca, ilgili doneme iliskin beyanname vermeyip daha sonra kendiliginden pismanhk (VUK. Madde 371) hukilmleri 9er9evesinde beyanname verilmesi halinde, istisna hiikmunden yararlanilabilecektir.
Gayrimenkul Sermaye iradinda Zarar
Gergek gider yontemini se9en ve konutlarmi kiraya vererek, baska konutlarda kirada oturanlarm indirim konusu yapacaklan kira bedeli tutan elde ettikleri gayrimenkul sermaye iradi ile simrhdir. Indirilemeyen kişim gider fazlahgi sayılmayacağı gibi zarar olarak da kabul edilmez. Aynca, diğer gelirlerden mahsup edilemez. Ancak, alman konut kirasi kadar olan kismi gider olarak indirilebilir.
Kira indirimi hari9 olmak uzere, yapilan giderlerin elde edilen gayrimenkul sermaye iradindan fazla olmasi durumunda ortaya 9ikan zarar Gelir Vergisi Kanununun 88 nci maddesi hukmii 5er9evesinde zarar mahsubu kapsaminda degerlendirilir.
Gayrimenkul sermaye iratlannda sermayede meydana gelen eksilmeler zarar sayılmaz.
Gayrimenkul sermaye iradini yıllık beyanname ile beyan edecek olan mtikellefler “Tablo 9 Gayrimenkul Sermaye iradına iliskin Bildirim” i dolduracaklardir. Gayrisafi irattan istisna tutan diisiildukten sonra kalan tutardan gerçek veya goturii gider indirilecek olup, bulunan safi irat veya zarar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 21 no.lu Gayrimenkul Sermaye iratlan satinna aktanlacaktir. Kiraya verilen gayrimenkullerin sayısmm fazla olmasi nedeniyle bildirimdeki satirlarm yetmemesi halinde “Gayrimenkul Sermaye iradına iliskin Ek Foy” kullamlacaktir.
VI. MENKUL SERMAYE IRATLARININ BEYANI
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dismda nakdi sermaye veya para ile temsil edilen degerlerden mtitesekkil sermaye dolayisiyla elde edilen kar payi, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradi olarak tammlanmistir. Bu tammla, bireylerin sahip olduklan nakdi sermayeyi baskalarının kullammma birakmalan sonucu elde ettikleri donemsel nitelikteki gelirlerin menkul sermaye iradi olarak vergilendirilmesi ama9lanmaktadir.
Gerçek kişilerce elde edilen menkul sermaye iratlannm beyan edilip edilmeyeceğine, beyan edilmesi halinde beyannamenin verilmesi ve verginin odenmesine iliskin a9iklamalar aşağıda yer almaktadir.
Tutan Ne Olursa Olsun Beyan Edilmeyecek Menkul Sermaye Iratlan
Aşağıda belirtilen gelirler tutan ne olursa olsun beyan edilmez. Diğer gelirler nedeniyle verilen beyannameye de dahil edilmez.
1. Vergi kesintisine tabi tutulmus olan, (Gelir Vergisi Kanunu Gecici 55. Madde)
- Mevduat faizleri,
- Ozel fmans kuramlannca kar ve zarara katilma hesabi karsiliginda odenen kar paylan,
- Repo gelirleri,
- Menkul kiymetler yatinm fonlanmn katilma belgelerine odenen kar paylan.
2. 07/10/2001 tarihinden itibaren diizenlenen sahis sigorta policeleri ve bireysel emeklilik sistemi dolayisiyla elde edilen menkul sermaye iratlari. (Gelir Vergisi Kanunu 86/1-a)
(07.10.2001 tarihten once diizenlenen sahis sigorta poli9eleri eski hükümlere gore iicret olarak vergilendirilmektedir.)
3. Kurumlarm karlarim sermayeye eklemek suretiyle gerceklestirdikleri kar dagitim işlemlerinde gercek kişi ortaklarca elde edilen kar paylan. (Bedelsiz hisse senetleri ile istirak paylan) (231 ve 243 Numarah Gelir Vergisi Genel Tebligleri)
Belirli Bir Tutan Asmamasi Halinde Beyan Edilmeyecek Menkul Sermaye iratlari
Geliri sadece menkul sermaye iratlanndan ibaret olan mukelleflerin elde ettikleri menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarlan toplamimn 2005 yılında 15 bin Yeni Turk Lirasim asmamasi halinde, vergi kesintisine tabi tutulmus olanlar beyan edilmeyecektir.
Vergi uygulamasinda, tevkifat orani sifir olarak belirlenmis kazançlar vergi tevkifatma tabi tutulmus kabul edilmektedir.
Menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarlan toplamimn belirlenen haddi asip asmadigmm tespitinde, tutan ne olursa olsun beyan edilmeyecek olan menkul sermaye iratlari dikkate almmayacaktir.
Elde edilen gelirin beyan smirmi asmamasi halinde beyan edilmeyecek menkul sermaye iratlan aşağıda belirtilmistir.
- Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut Idaresi ve Ozellestirme Idaresince cikanlan menkul kiymetlerden saglanan gelirler.
- Tam miikellef kurumlardan elde edilen kar paylan.
Elde edilen gelirin beyan simn olan 15 bin YTL’yi asmasi halinde bu gelirlerin tamami (istisna edilen tutarlar haric) yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
Menkul sermaye iratlan toplaminm beyan sinirim asm asmadigimn tespitinde indirim oram ve istisna uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının, indirim oram ve istisna uygulandiktan sonra kalan kişimlan dikkate almacaktir. Bu iratlann beyammn gerektigi durumda ise indirim oram ve istisna uygulandiktan sonra kalan kişimlar beyan edilecektir.
Devlet Tahvili ve Hazine Bonolarindan Elde Edilen Faiz Gelirlerinin Beyani
Devlet ic borclanma kapsammda cikanlan bu kagitlardan Devlet tahvili 1 yil ve daha uzun vadeli olup, Hazine bonolan ise kisa vadelidir. Bu kagitlardan elde edilen faiz gelirlerinin beyan edilip edilmeyeceği hususu soz konusu menkul kiymetlerin ihrac tarihine ve TL cinsinden, doviz cinsinden ya da dovize veya baska bir degere (TEFE, TUFE vb.) endeksli olup olmadigina bagh olarak farklıhk gostermektedir. Zira ihrac tarihine bagh olarak istisna, YTL veya doviz cinsinden yada herhangi bir degere endeksli ihrac edilme durumuna bagh olarak indirim oram uygulanmasi/uygulanmamasi soz konusu olmaktadir.
*tndirim Oram Uygulamasi
Turk Lirasi cinsinden ihrac edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosundan elde edilen faiz gelirlerine 2005 yih için % 53,7 lik indirim oram uygulanacaktir. Soz konusu kamu kagitlanmn doviz cinsinden, dovize altına veya baska bir degere endeksli (TTJFE, TEFE’ye endeksli ) olarak ihrac edilmesi halinde ise indirim orani uygulanmasi s6z konusu degildir.( G.V.K. Madde 76)
Indirim orani uygulanmasindan sonra kalan tutar için yıllık beyanname verilip verilmeyeceğine iliskin degerlendirmede soz konusu kagidm ihra9 tarihi de onem tasimaktadir.
Onemli Not: Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin 5, 6, 7, 12 ve 14 numarah bentlerinde yer alan menkul sermaye iratlarma uygulanmakta olan indirim orani, 01/01/2006 tarihinden itibaren elde edilen gelirler için uygulanmak üzere yuriirlukten kaldmlmistir.
*Istisna Uygulamasi
26/07/2001-31/12/2005 tarihleri arasmda ihra9 edilmis olan kagitlann (Devlet tahvili, Hazine bonosu) faiz gelirlerinde 2005 yili için 174.033 YTL’lik istisna uygulanacaktir. (G.V.K. Gecici madde 59)
Bu durumda yukanda sozil edilen tarihler arasmda Turk Lirasi cinsinden ihraf edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz gelirlerinde once % 53,7′lik indirim orani, sonra istisna uygulanacak olup, kalan tutar 15 bin YTL’yi asiyorsa beyan edilecektir. Dikkat edilmesi gereken husus 15 bin YTL’nin dusiilmesi gereken bir tutar olmayip beyanname verilip verilmeyeceğine iliskin bir smirdir. Dolayisiyla 15 bin YTL’nin asilmasi halinde asan kişim degil, indirim orani ve istisna uygulandiktan sonra kalan tutar beyan edilecektir.
Soz konusu kagidm ihrac tarihinin 26/07/2001 tarihinden onceki bir tarihi tasimasi halinde istisna uygulanmayacaktir.
Eski ihrac tarihli olup, (26/07/2001 tarihinden once) Turk Lirasi dismda doviz cinsinden ya da doviz veya baska bir degere endeksli kagitlarda indirim orani ve istisna uygulanmayacaktir. Bu durumda elde edilen gelir 15 bin YTL’yi asiyorsa beyan edilecektir.
Devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz gelirlerinde gelir vergisi tevkifat orani (01/10/1998 tarihinden itibaren ihra9 edilenler ifin bu tarihten ge9erli olmak ilzere) sifir (0) olup, rakamin sifir olmasi bu gelirlerin tevkifata tabi olma ozelligini etkilememektedir.
Soz konusu gelirlerdeki sifir oranh tevkifat uygulamasi halen devam etmektedir. (07.10.1998 tarihli ve 98/11794 sayıh Bakanlar Kurulu Karan )
Dolayisiyla, 26/07/2001-31/12/2005 tarihleri arasmda ihra9 edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden 9ikanlmasindan saglanan diğer kazançlar (deger artis kazanci) toplaminm 2005 yilinda 174.033 YTL’si gelir vergisinden istisna edilmistir. Istisna kapsamina giren soz konusu kazanflar ifin yıllık beyanname verilmeyecektir.
Devlet i9 bor9lanma senetlerine getirilen bu onemli ve bilyiik vergi avantajindan, dis bor9lanma senedi olan eurobondlardan elde edilen faiz gelirleri ve eurobondlarm alim satimmdan (deger artis kazanci) elde edilen kazançlar da yararlanmaktadir.
Eurobond, Biit9e Kanununa dayanarak dis bor9lanma kapsammda 9ikanlan doviz cinsinden menkul kiymettir. Baska bir ifade ile eurobond, yurtdisi piyasalarmdan bor9 para temin edebilmek için, yabanci para cinsinden ihra9 edilen genellikle uzun vadeli bor9lanma ara9lan olarak tammlanabilir. Eurubondlarm, banka aracihgi ile yurtdismda bu kagitlan pazarlayan bankadan temin edilebildigi gibi i9 piyasadan da satin almmasi mumkiindur. Soz konusu tahvilleri Tiirkiye’de yasayan gerçek kişiler de satm alabilmektedir.
Gerçek kişilerce satin alman eurobondlar Devlet tahvili ve Hazine bonosu kapsammda olup, bunlann 26/07/2001 (bu tarih dahil) tarihinden sonra ihra9 edilmis olmasi halinde 174.033 YTL’lik istisna uygulanacaktir. Ancak bu tahviller yabanci para cinsinden ihra9 edildigi için sadece istisna uygulanacak olup, indirim oranimn uygulanmasi soz konusu degildir. Dolayisiyla, bu kagitlarm ihra9 tarihi 26/07/2001- 31/12/2005 donemi arasmdaki bir tarihi tasiyorsa sadece istisna uygulanacak olup, kalan tutar 15 bin YTL’yi asiyorsa beyan edilecektir.
Yukanda sozii edilen istisna sadece faiz gelirleri için degil, bu kagitlarm elden 9ikanlmasi dolayisiyla elde edilen diğer kazanflar (deger artis kazanci) için de uygulanacaktir. Bir gercek kişinin, hem faiz hem de elden cikarma dolayisiyla elde ettigi kazancınm bulunmasi ve gelir toplamimn istisna sininni asmasi halinde, istisnanm hangi kazanca uygulanacağı ve kalan tutann faiz geliri mi yoksa deger artis kazanci olarak mi beyan edilecegi miikellefce belirlenecektir. Diğer bir anlatimla, 174.033 YTL’lik istisna faiz gelirleri için ayn, diğer kazanclar (deger artis kazanci) için ayn degil, bu kazanclar toplamina bir kez uygulanacaktir.
Istisna; faiz gelirleri acisindan indirim oram, elden cikarma dolayisiyla elde edilen diğer kazanclar acisindan ise maliyet bedeli endekslenmesi uygulandiktan sonra bulunan tutara uygulanacaktir.
Gerek indirim oram, gerek endeksleme, gerekse istisna uygulamasi beyannamenin disinda yapilacak olup, en son bulunan tutar beyannameye tasmacaktir.
Istisna sadece gercek kişilerce elde edilen kazanclar yoniinden gecerli olup, ticari isletmelere ait olan bu tiir gelirler ile ilgili olarak uygulanmayacaktir.
Indirim Oram Uygulanarak Beyan Edilecek Diğer Menkul Sermaye iratlan
Gelir Vergisi Kanununda bazi menkul sermaye iratlarının enflasyondan armdinldiktan sonra kalan tutarlarimn vergilendirilmesi ongoriilmustiir. Enflasyondan anndirmaya iliskin indirim oram 2005 yih ifin % 53,7 olarak belirlenmistir.
Bu durumda, 2005 takvim yılında elde edilen menkul sermaye
iratlarmdan;
- Her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut idaresi ve Ozellestirme idaresince 9ikanlan menkul kiymetlerden saglanan gelirler, (Bu gelirlerin a9iklamasina yukanda yer verilmistir.)
- Her nevi alacak faizleri,
- Menkul krymetler yatinm ortakhklanndan saglanan kar paylan indirim oram uygulanmak suretiyle beyan edilecektir.
Beyanname verme sinin olan 15 bin YTL’nin hesabmda, indirim oram uygulanabilecek menkul sermaye iratlarmin indirim oram uygulandiktan soma kalan kişimlan dikkate almacaktir.
Ticari isletmelere dahil kazanç ve iratlar için indirim oram uygulanmasi soz konusu degildir.
Alacak Faizlerinin Vergilendirilmesi
Alacak faizleri Gelir Vergisi Kanunu’nun 75 inci maddesinin 6 numarali bendinde adi, imtiyazh, rehinli, senetli alacaklarla kamu tiizel kişilerine bor9lamlan ve senede baglanmis olan meblaglar için odenen faizler olarak tammlanmistir. Uygulamada ise karsitmza daha 90k belediyelerce veya ilgili kurum ve kuruluslarca istimlak edilen arsa/ arazilerin bedellerinin diisiik olmasi nedeniyle a9ilan davalarla ilgili olarak verilen kararlarda karsitmza 9ikmaktadir. Soz konusu uyu§mazhklarda gayrimenkul sahibi kişilerin talepleri hakh goriilmekte, aynca bu bedelle ilgili olarak ge9en siirede paramn satin alma giicundeki eksilme nedeniyle aynca faiz odenmesine hiikmedilmektedir.
Ya da ozellikle kidem tazminatlan eksik odendiginden bahisle a9ilan davalarda da aym sekilde is9inin talebi yerinde gorillerek hem eksik kidem tazminatmin odenmesine, hem de aynca bir faiz odenmesine karar verilebilmektedir.
Iste bu sekilde htikmolunan faizler Gelir Vergisi Kanunu uygulamasmda alacak faizi olarak adlandinlmakta olup,bu gelirler Gelir Vergisi Kanununun 94 tincii maddesinde yer alan tevkifat kapsammdaki gelirler içinde yer almadigmdan tevkifata tabi tutulmamaktadir.
Alacak faizlerine % 53,7 indirim oram uygulanacak olup, kalan tutarm 800 YTL’yi asmasi halinde Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus 800 YTL’nin diisulmesi gereken bir istisna degil beyanname verilip verilmeyeceğine iliskin bir smir olduğudur.
Menkul Kiymet Yatirim Ortakhklanndan Saglanan Kar Paylarinin Vergilendirilmesi
Menkul kiymetler yatirim ortakhklanndan saglanan kar paylarinin vergileme rejimi hisse senetlerinden elde edilcn kar paylarinin vergilendirilmesine benzerlik gostermektedir. Tek farki yatirim ortakhgi kar paylarmda once % 53,7′lik indirim oram uygulanacak olup, kalan tutarm yansi istisna edilecek, kalan yansi bcyan sinin olan 15 bin YTL’yi asiyorsa beyan edilecektir. ( G.V.K. Madde
22,75,76,86)
Bu hesaplamalar daha 6nce de belirttigimiz gibi beyanname dismda yapilacaktir.
Kar Paylarinin Beyani ve Kesilen Vergilerin Mahsubu
Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin 1, 2 ve 3 numarali bentlerinde yer alan gelirler, vergi uygulamasi bakimmdan kar payi olarak adlandinlmaktadir. Soz konusu kar paylan aşağıda aciklanmaktadir:
1. Her nevi hisse senetlerinin kar paylan (Sermaye Piyasasi Kanununa gore kurulan yatirim fonlan katilma belgelerine odenen kar paylan da bu kapsamdadir.)
Soz konusu hisse senetleri daha ziyade Anonim Sirket hisse senetleri olmaktadir.
2. Istirak hisselerinden dogan kazançlar
Limited sirket ortaklarının, is ortakhklan ortaklarinm ve komanditerlerin kar paylan ile kooperatiflerin dagittiklan kazançlar bu kapsamdadir.
3. Kurumlarm idare meclisi baskan ve uyelerine verilen kar paylan Gelir Vergisi Kanununun 22 nci maddesinin 2 numarah fikrasmda; tarn miikellef kurumlardan elde edilen kar paylarının yansi gelir vergisinden istisna edilmis, kar paymm beyam halinde, kann dagitimi asamasmda kurum biinyesinde yapilan tevkifatm tamaminm yıllık beyanname iizerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecegi hiikme baglanmistir.
Buna gore; tam miikellef kurumlardan elde edilen ve yukanda sayılan kar paylarının yansi gelir vergisinden istisnadir. Bu hesaplamada kar paymm brut tutan esas almacaktir. Istisna sonrasi kalan tutar 2005 yib için belirlenen 15 bin YTL beyan smirini asiyor ise beyan edilecektir. Beyan edilen tutar iizerinden hesaplanan gelir vergisinden kann dagitimi asamasinda kurum biinyesinde yapilan tevkifatm tamami mahsup edilecektir. Mahsup sonrasi kalan tutar genel hükümler cercevesinde red ve iade edilecektir.
4842 sayıli Kanunla yapilan diizenlemede, halka a9ik anonim sirketlerle diğer sirketlerdeki farkli tevkifat orani uygulamasi kaldinhms olup, soz konusu tevkifat oram 10/12/2003 tarih ve 2003/6577 sayıli Bakanlar Kurulu Karan ile tiimii için % 10 olarak belirlenmistir.
Ornek : Bay (A), 2005 takvim yılında (Y) Anonim §irketine ait hisse senetlerinden 40.000 YTL, (Z) Anonim §irketine ait hisse senetlerinden ise 20.000 YTL kar payi elde etmistir. Elde edilen kar payi her iki kurum biinyesinde % 10 nispetinde tevkifata tabi tutulmus olup, tevkif edilen vergi toplam 6.000 YTL’dir.
Yapilacak hesaplamada kar paymin brut tutan esas almacak olup, miikellefm beyam aşağıdaki gibi olacaktir:
Kar Payi Toplam Tutan (Brut) 60.000, YTL
Istisna Edilen Tutar(60.000.000.000 x lA) 30.000, YTL
Beyan edilen Tutar 30.000, YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi 7.920, YTL
Mahsup Edilecek Vergi 6.000, YTL
Odenecek Gelir Vergisi 1.920, YTL
Beyan Edilmeyecek Kar Paylan
- Gercek kişilerce elde edilen ve yukanda yazih olan kar paylan, beyana tabi baska gelirlerin bulunmamasi, Tiirkiye’de tevkifata tabi tutulmus olmasi ve beyan sinirmi asmamasi kosuluyla beyan edilmeyecektir.
- Kurumlann 31/12/1998 ve daha onceki tarihlerde sona eren hesap donemlerinde elde ettikleri kazanclanm dagitmalan halinde, gercek kişilerce elde edilen bu kar paylan, tutan ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
- Kann sermayeye ilavesi sonucu elde edilen kar paylan (kurum kazancınm dagitilmayip sermayeye ilave edilmesi nedeniyle ortaklara verilen bedelsiz hisse senetleri) için beyanname verilmeyecektir.
Buraya kadar yapilan aciklamalar soz konusu gelirlerin menkul sermaye iradi olarak elde edilmesi halinde yapilacak vergilemeye yoneliktir. Bu gelirlerin ticari isletmeye bagh olarak elde edilmesi halinde ticari kazanc hukumlerine gore vergilendirme yapilacaktir.
800 YTL’lik Tutan Asmamasi Halinde Beyan Edilmeyecek Menkul Sermaye iratlari
Tiirkiye’de vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan aşağıda belirtilen menkul sermaye iratlannm 2005 yih için 800 YTL’lik tutan asmamasi halinde, bu iratlar beyan edilmeyecektir.
- Kiyi bankacihgmdan (off-shore bankacihk) elde edilen faiz gelirleri
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemis kuponlarının satismdan elde edilen bedeller
- istirak hisselerinin sahibi adma hentlz tahakkuk etmemis kar paylarinm devir ve temliki karsihgmda alman para ve ayinlar
- Her cesit senetlerin lskonto edilmesi karsihgmda alman lskonto bedelleri
- Her nevi alacak faizleri
- Yurt dismdan elde edilen diğer menkul sermaye iratlari.
800 YTL’lik tutar bir istisna olmayip, gelirin beyan edilip edilmeyeceğine yonelik tespitte dikkate alraacak bir haddir. Bu had yukanda belirtilen gelirlerin her biri için ayri ayn uygulanmayacak olup, bu gelirler ile vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan menkul ve gayrimenkul sermaye iratlanmn toplam tutan dikkate ahnacaktir.
Safi iradın Tespitinde indirilecek Giderler
Menkul sermaye iradınin elde edilmesi için gayrisafi irattan indirilebilecek smirh sayıdaki giderlerin neler olduğu Gelir Vergisi Kanununun 78 inci maddesinde a9iklanmis olup, gayrisafi irattan iradın elde edilmesi için yapilan giderler dusuldiikten sonra kalan net tutar safi irat olarak beyan edilecektir. Bu tutar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 22 no.lu Menkul Sermaye Iratlan satirma aktanlacaktir.
VII. DİĞER KAZANC VE 1RATLARININ BEYANI
Diğer kazanç ve iratlarm vergilendirilmesine iliskin olarak 01.01.2003 tarihinden gecerli olmak üzere, Gelir Vergisi Kanununun 80, mukerrer 80, 81, mukerrer 81 ve 82′nci maddeleri yuriirluge girmi§tir.
Yapisi itibariyle devamlihk gostermeyen mutad meslek halinde yapilmayan, daha 90k spekulatif ve anzi denilebilecek kazanclar diğer kazanç ve irat olarak adlandinlmaktadir. Bir kazanç veya iradın “Diğer kazanç ve irat” kapsammda vergiye tabi tutulabilmesi için, bu irada ili§kin faaliyetin Kanunda a9ik9a yazili olmasi gerekmektedir.
Diğer kazanç ve iratlar deger artisi kazançlari ve anzi kazançlar olmak tizere iki farkli gelir unsurundan olusmaktadir.
Deger artisi kazanci olarak vergilendirilen gelir, mal ve haklarm elden 9ikarilmasmdan saglanan kazançtir.
Anzi kazaiujlar ise, yapilmasi devamhhk arzetmeyen faaliyetlerden elde edilen gelirlerin vergilendirilmesine yonelik diizenlemeler i9ermektedir.
Deger artisi kazançları Gelir Vergisi Kanununun 80 inci maddesinde alti bent halinde sayılmistir. Uygulamada karsimiza sik?a 9ikan menkul kiymetlerin elden fikanlmasi ile gayrimenkullerin elden 9ikanlmasi halinde dogan deger artis kazançlarıdir.
Menkul Kiymetlerin Elde Cdtanlmasi Halinde Vergileme
Aşağıda belirtilen menkul kiymetler vergileme dismda tutulmustur.
- Ivazsiz olarak iktisap edilen menkul kiymetler,
- Tiirkiye’de kurulu menkul kiymet borsalarmda işlem goren ve 119 aydan fazla siireyle elde tutulan hisse senetleri ile tam miikellef kurumlara ait olan ve bir yildan fazla siireyle elde tutulan hisse senetleri.
Bu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyeceği gibi diğer gelirler nedeniyle verilecek beyannameye de dahil edilmeyecektir. Yukanda belirtilenlerin disinda kalan yani ivazh olarak elde edilmis olmasi sartiyla;
- Ttirkiye’de kurulu menkul kiymet borsalarmda i§lem goren ve 119 ay içinde elden 9ikanlan hisse senetlerinden saglanan kazançlar ile tam miikellef kurumlara ait olan ve en fazla bir yil siireyle elde tutulan hisse senetlerinin elden 9ikanlmasmdan saglanan kazançlar,
- Diğer menkul kiymetlerin elden 9ikanlmasmdan saglanan kazançlar,
diğer kazanç ve irat olarak vergilendirilecektir.
Onemli Not: ilerideki boliimlerde a9iklanacağı üzere, 01/01/2006 tarihinden menkul kiymetlerin elden 9ikanlmasmda elde edilen gelirler uzerinden Gelir Vergisi Kanununun Ge9ici 67 inci madde hükümleri uygulanacaktir.
Gayrimenkullerin Elden Cikanlmasi Halinde Vergileme
Gayrimenkullerin iktisap tarihinden itibaren 4 yil içinde elden cikanlmasi halinde dogan kazanc deger artis kazanci olarak vergilendirilecektir. Dolayisiyla, 4 yildan fazla bir sure ile elde tutulduktan sonra satilan gayrimenkulla ilgili olarak vergilendirme yapilmasi soz konusu degildir.
Ornegin; miras yoluyla intikal eden arsanin daire karsihgmda miiteahhide verilmesi ve elde edilen dairenin 4 yil içinde satilmasi halinde dogan kazanc vergilendirilecektir. £iinku ivazsiz intikal konusu arsa olup, satisi yapilan gayrimenkul ise dairedir. Bu durumda gayrimenkul için ivazsiz intikalden soz edilemeyeceğinden vergileme yapilacaktir.
Deger artisi kazancında vergilendirilecek kazanca “safi deger artisi” denilmektedir.
Safi kazanç, elden cikarma karsihgmda ahnan para ve ayinlarla saglanan ve para ile temsil edilebilen her tilrlu menfaatlerin tutanndan, elden 9ikanlan mal ve haklarm maliyet bedelleri ile elden cikarma dolayisiyla yapilan ve saticmin uhdesinde kalan giderlerin ve odenen vergi ve harclann indirilmesi suretiyle bulunacaktir.
Vergilendirilecek deger artis kazancimn tespitinde miikelleflerin enflasyondan kaynaklanan fiktif kazanclarının vergilendirilmemesi ifin iktisap bedelinin TEFE artis oramnda arttmlmasi suretiyle bulunan tutar esas ahnacaktir. Bu uygulamada mal ve haklarm elden cikanldigi aydaki TEFE artis oram dikkate ahnmayacaktir. Bu sekilde endekslemeye esas almacak oranm tespitinden sonra vergilendirilecek deger artis kazanci aşağıdaki sekilde hesaplanacaktir.
Onemli Not: 5281 sayıh Kanunla, 01.01.2006 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere endekslemenin yapilabilmesi ifin artis orammn % 10 veya iizerinde olmasi sarti getirilmistir.
Sati§ Bedeli (Elden 9ikarma bedeli) – Endekslenmis Iktisap veya Maliyet Bedeli = Deger Artis Kazanci
Bu tutardan 13 bin Yeni Turk Lirahk istisna dtlsiilecek olup, kalan tutar ne olursa olsun her haliikarda yıllık beyanname ile bildirilecektir. iktisap bedeli endeksleme işlemi beyanname dismda yapilacak olup, endekslenmis tutar Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinde yer alan “Tablo 11 Diğer Kazanç ve Iratlara Iliskin Bildirim” in 54 no.lu satinna yazilacaktir. 13 bin YTL istisna soz konusu tabloda gosterilerek indirim konusu yapilacak olup, bu işlemden sonra 59 no.lu satirda yer alan vergilendirilecek safi deger artisi kazanci Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin TABLO- 2 GELIR BiLDiRIMi bolumumin 23 numarah satinna aktanlacaktir.
Ornek: Bay (C), tarn mukellef kurum olan (X) A.§’nin hisse senetlerinin 50.000 YTL’lik kismini 21/07/2004 tarihinde satin almistir. Bay (C), (X) A.§ hisse senetlerini 01/05/2005 tarihinde 80.000 YTL bedelle elden cikarmistir. Aynca, Bay (C) bu işlemler neticesinde 2.700 YTL damga vergisi odemistir.
21/07/2004′de iktisap edilen hisse senetlerinin 01/05/2005 tarihinde elden cikanlmasi sonucu olusan gelirin vergilendirilmesi aşağıdaki gibidir:
Hisse senetleri, Temmuz 2004′de iktisap edildigi ve Mayis 2005′te elden 9ikanldigi için; maliyet bedeli Haziran 2004 ile Nisan 2005 arasmdaki aylardaki TEFE artis oramnda artinlarak tespit edilecektir.
TEFE artis orani (Nisan 2005 TEFE oram / Haziran 2004 TEFE oram)= 8.675,43/7.982,7=1,086
Hisse senetlerinin TEFE uygulanmis iktisap bedeli: 50.000 YTL* 1,086= 54.300 YTL
Vergilendirme:
(80.000 YTL – 54.300 YTL) – 2.700 YTL = 23.000 YTL
Bir takvim yihnda elde edilen deger artisi kazancınin 13 bin YTL’lik kismi (2005 yih için istisna tutan 13 bin YTL’dir.) gelir vergisinden istisna olup, (23.000 YTL – 13.000 YTL =) 10 bin YTL deger artis kazanci olarak beyan edilecektir.
Diğer kazanf ve iratlardan zarar olusmasi halinde bu zararm ertesi yila devri soz konusu olmadigi gibi, diğer gelir unsurlarından olusan kazanca mahsubu da soz konusu degildir. (G.V.K Madde 88)
Ancak deger artis kazanclarindaki zararm kendi içinde mahsubu mumkun bulunmaktadir. Ornegin; (A) hisse senetlerinin satisindan zarar, (B) hisse senetlerinden kazanc dogmasi halinde bu zararm mahsubu mumkun bulunmaktadir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, zarar ve kazanc doguran olayin vergilendirme kapsammda olmasidir. Ornegin; zarar doguran hisse senedi satisimn (Borsada işlem goren) iktisap tarihinden itibaren 4 ay sonra gerceklestigini varsaydigimizda bu satis Kanunda yazili 3 ayhk siireyi ge9tigi için verginin konusuna girmeyeceğinden zarar mahsubu da yapilamayacaktir.
Devlet tahvili ve Hazine bonolarının elden 9ikanlmasi halinde elde edilen gelir deger artis kazanci olmaktadir. Gerçek kişilerin soz konusu Devlet I9 Bor9lanma Senetleri dolayisiyla deger artis kazanci elde etmeleri halinde de iktisap bedeli endeksleme işlemi yapilacak olup, bu menkul kiymetlerin ihra9 tarihinin 26/07/2001 tarihinden sonraki bir tarihi tasimasi durumunda aynca 174.033 YTL istisna da uygulanacaktir. Ancak bu istisnadan yararlananlar mukerrer 80 inci madde de yer alan 13 bin YTL istisnadan yararlanamayacaktir.
Eurobondlarm satisindan dogan kazancinm tespitinde TL cinsinden ihra9 edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolarmda olduğu gibi iktisap bedeli endekslemesi yapilabilecektir. Aym sekilde eurobondlarm ihra9 tarihinin 26/07/2001 tarihinden sonraki bir tarihi tasimasi halinde 174.033 YTL istisnanm da uygulanacağı tabidir.
MENKUL KIYMETLERDEN ELDE EDILEN GELIRLER 01/01/2006 TARiHINDEN iTIBAREN NASIL
VERGiLENDiRILECEK?
Gelir Vergisi Kanununa 5281 sayıli Kanunun 30 uncu maddesiyle eklenen Gecici 67 nci maddeye gore, menkul kiymetler ve diğer sermaye piyasasi araclanmn elden cikanlmasi ve elde tutulmasi siirecinde elde edilen gelirler ile mevduat faizleri, repo gelirleri ve ozel fmans kurumlanndan elde edilen gelirler %15′lik tek bir oranda vergilendirilecektir.
56z konusu gelirlerin vergilendirilmesini aşağıdaki bashklar altmda aciklamaya cahsacağız.
Mevduat Faizleri, Repo Gelirleri ve Ozel Finans Kurumlanndan Elde Edilen Gelirler
Soz konusu gelirler iizerinden odemeyi yapanlarca %15 vergi tevkifati yapilacaktir. Bu gelirlere iliskin hesaplarm 01/01/2006 tarihinden once acilmis olmasi, YTL veya doviz cinsinden acilmis olmasi veya vadeli/vadesiz hesap olmasi durumu degistirmemektedir.
Dolayisiyla, ozel kanunlarmda gelir ve kurumlar vergisinden muaf olduğu belirtilen kurum ve kuruluslara (dernek ve vakiflar dahil) ait hesaplardan elde edilen gelirler iizerinden de, aym sekilde tevkifat yapilacaktir.
Bu gelirler için tarn ve dar mukelleflerce tutan ne olursa olsun yıllık beyanname verilmeyecektir.
Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu Faiz Gelirleri ile Ahm-Satim Kazanclari
01.01.2006 tarihinden sonra ihra? edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolan dahil turn tahvil ve bonolar ile bu tarihten sonra iktisap edilen menkul krymetlerden elde edilecek olan faiz gelirleri ve ahm-satim kazanclari iizerinden % 15 oranmda tevkifat yapilacaktir.
01.01.2006 tarihinden once ihrac/iktisap edilen her nevi tahvil ve hazine bonolan ile menkul kiymetler ve diğer sermaye piyasasi araflarının vergilendirilmesinde ise tevkifat yapilmayacak olup, bu gelirler gerek tam gerekse dar miikellefler a9isindan 31.12.2005 tarihinde ge9erli olan eski hukiimlere gore vergilendirilecektir.
Eurobondlar Ge9ici 67′nci madde kapsaminda bulunmadigindan, bu kagitlardan elde edilen gelirler uzerinden anilan madde kapsammda tevkifat yapdmasi soz konusu degildir. Bu gelirler, 31.12.2005 tarihindeki ge?erli olan hükümlere gore vergilendirilmeye devam edilecektir.
Hisse Senedi Kar Paylari ile Ahm-Satim Kazanclari
Hisse senedi kar paylari Ge9ici 67′nci madde kapsaminda bulunmadigindan tevkifat yapilmayacaktir. Bu gelirler, 31.12.2005 tarihinde ytiriirliikte bulunan mevzuata gore vergilendirilecektir.
Hisse senetlerinin ahm-satimmdan dogan kazançlar uzerinden % 15 oramnda tevkifat yapilacaktir. Ancak tam miikellef kurumlara ait olup, Istanbul Menkul Kiymetler Borsasmda işlem goren ve bir yildan fazla silreyle elde tutulan hisse senetlerinin elde 9ikanlmasinda tevkifat uygulanmayacağı gibi bu gelirler için yıllık/munferit beyanname de verilmeyecektir.
01.01.2006 tarihinden once iktisap edilen hisse senetleri ile ilgili olarak 2006 yılında elde edilen kar paylari ile ahm-satim kazançlarına Ge9ici 67′nci madde hukiimleri degil, 31.12.2005 tarihinde yururliikte bulunan eski hükümler uygulanacaktir.
Menkul Kiymetler Yatirim Fonlari
Sermaye Piyasasi Kanununa gore kurulan menkul kiymetler yatirim fonlari (borsa yatirim fonlari hari9) fon biinyesinde – i9erden- tevkif yoluyla vergilendigi için bu fonlann katilma belgelerinin ilgili olduğu fona iadesi durumunda tevkifat yapilmayacağı gibi beyanname de verilmeyecektir.
ihtiyari Beyan
Ge9ici 67′nci madde kapsaminda tevkifata tabi tutulan ve yıllık veya munferit beyanname ile beyan edilmeyeceği belirtilen gelirler için takvim yih itibanyla ihtiyari olarak yıllık beyanname verilebilecektir. Soz konusu beyan menkul krymetlerin ahm-satim kazanclarma ili§kin olarak verilecek olup, itfa gelirleri ile mevduat faizi, repo kazanclan gibi gelirlerin beyannameye dahil edilmesi soz konusu degildir.
Ahm-satim kazancina iliskin ihtiyari beyanda bulunacak mukelleflerce, ayni turden menkul kiymetlere iliskin olmasi kosuluyla zarar mahsubu yapilabilecektir. Bu beyana % 15′lik tek bir oran uygulanacak olup, hesaplanan vergiden yil içinde tevkif yoluyla alman vergiler mahsup edilecek, kalan tutar olmasi halinde red ve iade yapilacaktir.
VII. FARKLI GELIR UNSURLARININ BIRARADA ELDE EDILMESI HALINDE BEYAN
Gelir Vergisi Kanununun 2′nci maddesinde sayılan gelir unsurlarının bir kacinin birarada elde edilmesi halinde bu gelirlerin beyan edilip edilmeyeceği belirlenirken iki husus goz oniinde bulundurulacaktir.
- 2005 yih gelirleri için beyan smin olan 15 bin YTL’nin tespitinde iicret gelirleri diğer gelirler ile iliskilendirilmeksizin ayn degerlendirilecektir. Bu degerlendirme sonucu iicret gelirinin beyani halinde diğer gelirler tutan ne olursa olsun (istisna tutannm altmda kalanlar haric) beyannameye dahil edilecektir.
- Ucret geliri dismdaki diğer gelirler 15 bin YTL’lik haddin hesabmda ayn dikkate almacaktir. Indirim orani ve istisnaya isabet eden tutarlar 15 bin YTL’lik haddin hesabinda dikkate ahnmayacaktir.
Tevkifat ve istisna uygulanmayan gelirler ise 800 YTL’lik haddi asiyorsa beyan edilecektir. Bu gelirler ile tevkifath olan gelirler (hangi tur gelir olursa olsun) toplanacak olup, bulunan tutar 15 bin YTL’nin altmda ise tevkifath gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir. Bu gelirlerin beyan disi kalabilmesi hem kendi içinde hem de iicret geliri nedeniyle 15 bin YTL’yi asmamasma baglidir.
Ucret geliri nedeniyle 15 bin YTL’nin asilmadigi, diğer gelirler nedeniyle 15 bin YTL’nin asildigi durumda sadece diğer gelirler beyan edilecek olup, ucret gelirleri beyannameye dahil edilmeyecektir.
Yıllık beyannameye ucret gelirlerinin dahil edilmesi durumunda, toplam vergiye tabi gelir (matrah) uzerinden Gelir Vergisi Kanununun 103 iincii maddesinde yer alan nispetler ile 104 iincii maddesindeki diizenlemeler esas almarak gelir vergisinin hesaplanmasi, daha sonra ise matrahm iicret gelirinden tesekkiil eden kismi uzerinden % 5 nispetinde gelir vergisi hesaplanarak ilk hesaplanan gelir vergisi tutarmdan diisiilmesi gerekmektedir. Bu yontemle ulasilan gelir vergisi tutan, yıllık beyannamenin “TABLO-3 VERGI BiLDIRiMi” boltimunun 39 numarah satinnda “Hesaplanan Gelir Vergisi” olarak gosterilecektir.
Sonuc olarak; beyanname verilip verilmeyeceğine iliskin durum ucret gelirlerine bagb olarak belirlenecektir.
VIII. YILLIK BEYANNAMEDE iNDiRIM
Yıllık beyannamenin “TABLO 2 GELIR BiLDIRiMi” boltimunde 28 numarah satirda baslayip 35 numarah satirda bitmek üzere indirim konusu yapilacak hususlara yer verilmistir.
Bu indirimler, beyannamede yer alan sirasiyla aşağıda a9iklanmaktadir:
1. §ahis Sigorta Primleri ile Bireysel Emeklilik Sistemine Odenen Katki Paylan:
§ahis sigorta primleri ile bireysel emeklilik sistemine ait katki paylan beyannamenin “TABLO- 2 GELiR BiLDiRiMI” boliimiinun 28 numarah satinnda gosterilerek indirim konusu yapilacaktir.
Soz konusu primler bireysel emeklilik sistemine ait ise indirilebilecek tutar beyan edilen gelirin % 10′nunu asamayacaktir. Bireysel emeklilik sistemi dismdaki sahis sigorta primleri için ise bu oran % 5 olarak uygulanacaktir. indirim konusu yapilacak tutarm belirlenmesinde % 10 ve % 5′lik oranin uygulanacağı tutar yıllık beyannamenin “TABLO- 2 GELIR BiLDiRJMi” bolumiinun 26 numarah satinndaki tutar olup, bu tutar indirimler ve gecmis yil zararlan toplamindan onceki tutar olmaktadir.
indirim konusu yapilacak tavanm belirlenmesinde sadece bu oranlar degil, oranlarla birlikte asgari ucretin yıllık tutanni (2005 yih için 5.864,40 YTL) asmama sarti da beraber aranacaktir.
Bireysel emeklilik sistemi ile diğer sahis sigortalan için odenen primlerin birlikte olmasi halinde matrahtan indirim konusu yapilabilecek tutar beyan edilen gelirin % 10′u ile simrli olacaktir. Bu durumda sahis sigorta primleri için % 5 lik sinirda aynca aranacaktir.
Mukelleflerin esi ve kiifiik 90cuklannin’ ayn beyanname vermeleri halinde ese ve cocuklar adma odenen prim ve katki paylan oncelikle kendi gelirlerinden indirilecektir.
Ucret Gelirinden indirim
Ucret geliri nedeniyle yıllık beyanname veren miikellefler vergiye tabi matrah belirlenirken soz konusu primleri indirim konusu yapacaklardir. Bu indirim bireysel emeklilik sistemine odenen katki paylan i?in odendigi ayda elde edilen brut ucretin % 10′unu, bireysel emeklilik sistemi dismdaki sahis sigorta policeleri için % 5′ini asamayacaktir.
indirim konusu yapilacak olan bireysel emeklilik sistemine odenen katki payi veya diğerlerine odenen prim tutarlannm tespitinde esas almacak ucret, isveren tarafmdan cahsana hizmeti karsihginda
1 Kiifiik focuk tabirinden, 18 ya^im doldurmami§ ve mukellef tarafmdan bakraakla yiikumlu olunan (nafaka verilmek suretiyle bakilanlar dahil) kijilerin anlajilmasi gerekmektedir.
odenen aylik (maas), prim, ikramiye, sosyal yardimlar ve zamlar gibi siirekli nitelikteki brilt tutarlann toplami olacaktir. Gider karsihgi olarak odenen tutarlar (yapilan gerçek bir giderin karsihgi olsun olmasin) dikkate almmayacaktir.
Ucret geliri nedeniyle indirimden yararlanan mukelleflerin yıllık beyanname ile beyan edilen gelirleri için tekrar bu indirimden yararlanmalan soz konusu degildir.
2. Egitim ve Saghk Harcamalan:
Mukellefler egitim ve saghk harcamalanni Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin “TABLO- 2 GELIR BiLDIRIMi” boliimiinun 29 numarah satinnda gostereceklerdir.
Egitim ve saghk harcamalarmda da indirim konusu yapilacak rutar beyan edilen gelirin % 10 ‘unu asmayacaktir.
Soz konusu harcamalann indirim konusu yapilabilmesi için, harcamalann Tiirkiye’de yapilmasi ve gelir ve kurumlar vergisi miikellefiyeti bulunan gercek veya tuzel kişilerden ahnacak belgelerle tevsik edilmesi gerekmektedir.
Ucret gelirleri nedeniyle bu indirimden yararlanan mukellefler yıllık beyannamede tekrar bu indirimden yararlanamayacaklardir.
3. Genel ve 6zel btitceli kamu idarelerine, il ozel idarelerine, belediyelere ve koylere bagislanan okul, saghk tesisi ve yuz yatak (kalkmmada oncelikli yorelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak uzere ogrenci yurdu ile cocuk yuvasi, yetistirme yurdu, huzurevi, bakim ve rehabilitasyon merkezi insasi dolayisiyla yapilan harcamalar veya bu tesislerin insasi için bu kuruluslara yapilan her tiirlu bagis ve yardimlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapilan her türlü nakdi ve ayni bagis ve yardimlann tamami, yine ayni bildirimin 30 numarah satinnda gosterilecektir.
Soz konusu bagis ve yardimlar ister nakdi ister ayni olsun tamami indirilebilecektir. Sinirsiz indirim denilen bu indirimden yararlanacak bagis ve yardimlar;
- Bagislanan okul, saghk tesisi ve ytlz yatakli kapasitesinden az olmamak uzere ( kalkinmada oncelikli yorelerde 50 yatak) ogrenci yurdu ile 9001k yuvasi, yetistirme yurdu, huzurevi, bakim ve rehabilitasyon merkezi insaasi için yapilan harcama,
- Bu tesislerin insaasi için yapilan bagis ve yardim,
- Mevcut okul, saghk tesis, ogrenci yurdu, cocuk yuvasi, yetistirme yurdu huzurevi, bakim ve rehabilitasyon merkezlerinin faaliyetlerine devam etmelerini saglamak amaciyla yapilan bagis ve yardim,
niteliginde olmahdir.
Aynca, bu bagis ve yardimlann;
- Genel biit9eli kamu idarelerine,
- Ozel but9eli kamu idarelerine,
- II ozel idarelerine,
- Belediyelere
- Koylere,
yapilmis olmasi gerekmektedir.
4. Fakirlere yardim amaciyla gida bankacihgi faaliyetinde bulunan dernek ve vakiflara Maliye Bakanhginca belirlenen usul ve esaslar 9er9evesinde bagislanan gida, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedelinin tamami “TABLO-2 GELIR BiLDiRIMi” boliimiinun 31 numarah satirda gosterilecektir.
Smirsiz indirimden yararlanabilmek için gida bankacihgi kapsammda yapilacak bagislarm gida, temizlik, giyecek ve yakacak maddesi niteliginde olmasi, aynca bedelsiz olarak ihtiya9 sahiplerine dagitilmak üzere sarth bagis olarak, dernek veya vakfa yapilmasi gerekmektedir.
21 Mart 2004 tarih ve 25409 sayıli Resmi Gazete’de yayimlanan 251 seri numarah Gelir Vergisi Genel Tebligi ile gida bankacihgi kapsaminda yapilacak bagislara iliskin usul ve esaslar diizenlenmistir.
5. Bu bentte yer alan kiiltur ve sanat faaliyetlerine iliskin olarak yapilan ayni ve nakdi bagis ve yardimlann tamami da yine aym bildirimin 32 numarah satinnda gosterilerek indirim konusu yapilabilecektir.
6. Sponsorluk harcamalan adi altinda yapilan bagis ve yardimlar 33 numarah satirda gosterilerek indirim konusu yapilacaktir.
3289 sayıli Gen9lik ve Spor Genel Mudurluguniin Teskilat ve Gorevleri Hakkinda Kanun ile 3813 sayıh Turkiye Futbol Federasyonu Kurulus ve Gorevleri Hakkmda Kanun ve bu Kanuna dayamlarak ?ikanlan Gen9lik ve Spor Genel Mudiirlugu Sponsorluk Yonetmeligi 9er9evesinde yapilan sponsorluk harcamalan gelir vergisi matrahmdan indirim konusu yapilabilecektir.
Bu 9er9evede yapilan sponsorluk harcamalarimn amator spor dallan tamami profesyonel spor dallan için ise % 50 si indirilebilecektir.
7. Miikelleflerin isletmeleri biinyesinde gerçeklestirdikleri miinhasiran yeni teknoloji ve bilgi arayisina yonelik arastirma ve gelistirme harcamalan tutannin % 40′i oranmda hesaplanacak Ar-Ge indirimi Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi “TABLO- 2 GELIR BiLDiRIMi” boliimuniin 34 numarah satinnda gosterilecektir.
8. Genel ve ozel biit9eli kamu idareleri, il 5zel idareleri, belediyeler, koyler ile kamu yaranna çalışan dernekler ve Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tamnan vakiflara yapilan bagis ve yardimlar (Gelir Vergisi Kanunu Madde 89/4) Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi “Tablo 2 GELIR BiLDiRIMi” boliimiinun 35 numarah satinnda gosterilecektir.
indirim yapilabilmesi için bagism yukanda sayılan kurum ve kuruluslara nakit olarak yapilmasi gerekmektedir.
% 5 ve % 10 luk Indirimlerde Esas Ahnacak Tutar
Beyan edilen gelirin % 5′i veya % 10′u ile smirh olarak yapilacak indirimlerde baz ahnacak tutar, sahis sigorta primlerinin indirimi bolumtinde soz ettigimiz gibi yıllık beyannamenin TABLO- 2 GELIR BILDIRiMi boliimiinun 26 numarah satinndaki tutar esas almacaktir. Bu tutar indirimler ve gecmis yil zararlan toplammdan onceki matrah olmaktadir.
indirimlerin, Bagis ve Yardimlarm Belgelendirilmesi
Yıllık gelir vergisi beyannamesi uzerinden yapilacak indirimlerde beyanname ekinde herhangi bir beige ibrazma gerek bulunmamaktadir. Ancak, bu miikellefler bagis ve yardim yaptiklan kurum veya kuruluslarca bu bagism almdigmi gosteren belgeleri vergi idaresince istenilmesi halinde ibraz etmekte yiikumltidurler. Dolayisiyla, defter kayit ve belgelerini buna gore diizenleyeceklerdir. Ornegin, Milli Egitim Bakanligma okul bagislayan ya da mevcut okulun tamiri için nakit bagismda bulunan miikellef Milli Egitim Bakanligi ya da Bakanhgin yetkili kildigi birimlerce diizenlenecek belgeyi almak ve istenildiginde ibraz etmekle yuktimludurler.
Aym sekilde dernek veya vakfa gida bagismda bulunmasi halinde dernek ve vakiflar kendi mevzuatlarının ongordugii belgeleri diizenleyerek bir Qrnegini bagista bulunanlara vereceklerdir.
Sponsorluk harcamalan kapsammda yapilan bagis ve yardimlarda da mukellefler gerek sponsorluk sozlesmelerin, gerekse bu sozlesme kapsammda yaptiklan harcamalan gosteren belgeleri gerektiginde ibraz edeceklerdir.
Ayni bagislarda bagis yapilacak malm isletmenin kendi uriinii olmasi halinde ise bagis yapilan mal isletmeden emsal bedeli ile cekis gosterilecek ve fatura diizenlenerek belgelendirilmis olacaktir.
Beyannamede Kazancin Yetersiz Olmasi veya Zarar Olmasi Durumu
Miikelleflerin beyan ettikleri kazanclan indirim konusu yapilabilecek tutardan daha diisiik olabilmektedir. Diğer bir anlatimla bagis ve yardimlarm hepsini indirememe gibi bir durum ortaya cikabilmektedir. Bu durum beyan edilen gelirin % 5′i veya % 10′u ile simrh olan indirimler de s6z konusu olmamakla birlikte zarar beyamnda ya da simrsiz indirim denilen durumlarda karsimiza cikmaktadrr.
Gelir Vergisi Kanununun 88′inci maddesinde faaliyetin zararla sonuclanmasi halinde bu zarann 5 yil ile simrh olmak üzere takip eden yillardaki kazanctan mahsup edilecegine iliskin hükümlere yer verilmistir. Dolayisiyla, zarar beyam ya da beyan edilen gelirin yetersiz olmasi nedeni ile indirilemeyen bir tutann (sigorta primleri, egitim-saghk harcamalan, bagis ve yardimlar, sponsorluk harcamalan, Ar-Ge indirimi vb.) olmasi halinde indirilemeyen tutarlarm ertesi yillara devredilmesi mümkün degildir. Cunku s6z konusu harcamanm veya bagis ve yardimm indirim konusu yapilacak gelirden fazla yapilmis olmasi veya faaliyetin zararla sonuclanmasi nedeniyle indirilememis olmasi yukanda soziinii ettigimiz Kanun hükümlerinde yer alan zarar niteligini tasimamaktadir.
Dolayisiyla, gerek zarar beyam gerekse kazancin yetersiz olmasi nedeniyle indirilemeyen bagis ve yardimlarm veya indirim konusu yapilacak harcamalann daha sonraki yillarda indirim konusu yapilmasi veya zarar olarak devredilmesi mumkiin degildir.
YILLIK GELIR VERGISI BEYANNAMESINtN DOLDURULMASİ
A. GELIR BiLDiRIMi TABLOSUNUN DOLDURULMASİ
Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin “TABLO-2 GELIR BiLDiRIMi” boliimiinde yukanda sayılan yedi gelir unsurundan elde
edilen gelirler 17-23 numarah satirlara yazilmak suretiyle 24 numarah satirda toplanmaktadir.
Yıllık beyannamenin 17-23 numarah satirlarda yer alan gelir unsurlarına iliskin tutarlar, Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinde yer alan bildirim tablolannda belirtilen tutarlar esas almarak yazilacaktir. Aynca miikelleflerin durumuna uygun olarak Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Ekinde yer alan “Beyannameye Eklenen Bildirim ve Belgeler” bolilmuniin doldurulmasi gerekmektedir.
Amlan Tablonun 36 numarah satira ise 27-35 numarah satirlarda yer alan indirimler ve gecmis yil zararlan toplami yazilacaktir.
Gelirin kar cikmasi halinde 36 numarah satirda yer alan zarar ve indirimler toplami diisulecektir. Ancak, dusulecek tutar 26 numarah satirda yer alan tutar ile simrh olacaktir. Gelirin zarar cikmasi halinde daha once de belirttigimiz gibi herhangi bir zarar mahsubu ve indirim soz konusu olmadigi gibi 89 uncu madde kapsammdaki indirimlerin sonraki yillarda indirim konusu yapilmasi veya zarar olarak devredilmesi de miimkun bulunmamaktadir.
37 numarah satira, 26 numarah satirda yer alan kardan 36 numarah satirda yer alan mahsup edilecek indirimler ve gecmis yil zararlan toplaminm diisiilmesi suretiyle bulunan tutar yazilarak “Mahsup Sonrasi Kalan Tutar” a ulasilacaktir. Bu tutar aym zamanda TABLO-3 VERGI BiLDiRIMi bolumiinde yer alan vergiye tabi gelire yani matraha karsihk gelmektedir.
B. VERGI BiLDiRIMi TABLOSUNUN DOLDURULMASİ
Yıllık Beyanname Uzerinde Mahsup
Vergiye tabi gelirlerini yıllık beyanname ile bildiren mukellefler, beyanname iizerinden hesaplanan vergiden yil içinde kesinti yoluyla Qdenen vergileri, gecici vergileri, beyannamede yabanci iilkelerden elde edilen gelir olmasi halinde bu gelirler nedeniyle o iilkelerde odedikleri vergileri mahsup edebilmektedirler.
Yabanci Ulkelerde Odenen Vergilerin Mahsubu:
Tarn miikellefiyet esasinda vergilendirilen kişiler gerek Turkiye’de gerekse yabanci memleketlerde elde ettikleri kazanclan iizerinden vergilendirilir.
Yıllık beyannamede hem Turkiye’de hem de yabanci ulkelerde elde edilen gelirlerin bulunmasi halinde beyanname iizerinden hesaplanan gelir vergisinden yabanci iilkedeki gelire isabet eden tutar bulunur. Bu tutar iizerinden yabanci memlekette soz konusu gelir için odenen vergi mahsup edilir. Fazlalik kişim dikkate almmaz. Bu mahsubun yapilabilmesi için odenen verginin beyanname ekinde tevsik edilmesi gerekmektedir. (G.V.KMadde 123)
Kesinti Yoluyla Odenen Vergilerin Mahsubu:
Yil içinde kesinti yoluyla odenen vergiler yıllık beyanname iizerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir. Bu mahsup işleminin yapilabilmesi için 252 seri numarali Gelir Vergisi Genel Tebligi’nin ekinde yer alan “Kesinti yoluyla Odenen Vergilere iliskin Liste” nin yer aldigi Ek:l Tablo’nun beyannameye eklenmesi gerekmektedir.
Dikkat edilecek husus yıllık beyanname ile bildirilecek gelirin tevkif yoluyla kesilen gelire ait olmasidir. Diğer bir anlatimla, tevkif yoluyla vergisi alman kazanc beyan edilmiyorsa tevkif edilen verginin mahsup ve iadesi yapilmayacaktir.
Gecici Verginin Mahsubu:
Ilgili olduğu yilda tiğer aylik donemler itibanyla odenen gecici vergiler kesinti yoluyla odenen vergiler gibi yıllık beyanname iizerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir. Bu mahsubun yapilabilmesi için gecici verginin odenmis olmasi sarttir.
Yıllık beyannamenin “TABLO 3 VERGI BiLDiRIMi” boliimimde gecici vergiye iliskin satirda, beyannamenin ilgili olduğu gecici vergi donemlerinde odenen gecici vergi tutan (ilgili gecici vergi
beyannamelerinin odenecek gecici vergi satirinda yer alan tutarlar toplami) gosterilecektir.
IX. 2005 YILINDA ELDE EDILEN GELIRLERE UYGULANACAK GELIR VERGISI TARIFESt
Gelir Vergisi Kanunumm 103 ilncii maddesinin birinci fikrasmda, gelir vergisine tabi gelirlere uygulanacak “Vergi Tarifesi” yer almakta olup, maddenin ikinci fikrasmda, ucret gelirlerinin vergilendirilmesinde tarifede yer alan vergi oranlarmin bes puan indirilmek suretiyle uygulanmasi ongorulmustur. Buna gore, 2005 takvim yili gelirlerine uygulanacak vergi tarifesi aşağıda gosterilmistir.
2005 TAKVIM YILI GELIRLERINE UYGULANANACAK VERGI TARIFESi
6.600 Yeni Turk Lirasma kadar…………………………………………….% 20
15.000 Yeni Turk Lirasinm 6.600 Yeni Turk Lirasi için
1.320 YTL, fazlasi………………………………………………………………% 25
30.000 Yeni Turk Lirasinm 15.000 Yeni Turk Lirasi için
3.420 YTL,fazlasi……………………………………………………………….% 30
78.000 Yeni Turk Lirasinm 30.000 Yeni Turk Lirasi için
7.920 YTL, fazlasi………………………………………………………………% 35
78.000 Yeni Turk Lirasmdan fazlasimn 78.000 Yeni
Turk Lirasi için 24.720 YTL, fazlasi……………………………………..% 40
X. YILLIK BEYANNAMENIN VERILMESi ve VERGILERIN ODENMESI
Gelir Vergisi Kanununun 92 ve 117 inci maddelerinde yapilan diizenleme ile bir takvim yılına ait beyanname izleyen yihn Mart aymin onbesinci giinu aksamma kadar verilecek (1-15 Mart), beyanname iizerinden hesaplanan gelir vergisi ise Mart ve Temmuz aylarmda odenecektir.
Gelirin sadece basit usulde tespit edilen ticari kazanclardan ibaret olmasi halinde ise beyanname, izleyen yılın Subat ayinin onbesinci gunii aksamina kadar verilecek (1-15 Subat), beyanname uzerinden hesaplanan gelir vergisi §ubat ve Haziran aylannda olmak ilzere iki e§it taksitte odenecektir.
Hesaplanan vergi, mukellefin bagli olduğu vergi dairesine odenebilecegi gibi, vergi tahsiline yetkili banka subelerine de odenebilecektir.
XI. YILLIK BEYANNAMENIN SERBEST MUHASEBECI VE SERBEST MUHASEBECI MALI MUSAVIRLERCE
IMZALANMASİ
Vergi beyannamelerinin 3568 sayıli Kanuna gore yetki almis meslek mensuplan tarafindan da imzalanmasi mecburiyetine iliskin usul esaslar 29 Haziran 1997 tarih ve 23034 sayıli Resmi Gazete’de yayimlanan 4 sira no.lu Vergi Beyannamelerinin Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Musavirlerce imzalanmasi Hakkmda Genel Tebligle belirlenmistir. Soz konusu Genel Tebligde 1998 yili gelirlerine iliskin olarak verilecek beyannamelerin meslek mensuplan tarafindan imzalanmasi zorunlulugu belirli tutarlara baglanmistir. Aynca miiteakip yillarda yeni hadlerin Maliye Bakanliginca belirlenmemesi halinde, tebligde belirtilen hadlerin her yil Vergi Usui Kanunu hukumleri uyannca tespit edilen yeniden degerleme oramnda artinlarak uygulanacağı aciklanmistir. 2005 yili vergilendirme donemi ile ilgili olarak Gelir Vergisi Beyannamelerini imzalatmak mecburiyetinde olmayan mukellefler sirasiyla su sekildedir:
1. tkinci simf tacirlerden;
- Ahm satim veya imalat faaliyetinde bulunanlardan bir onceki yil (2005) ahslan tutan 109.800 YTL’yi
- Yukanda yazih olanlar dismdaki islerle ugrasanlardan bir onceki yil (2005) gayrisafi is hasilatlarının 54.900 YTL’yi,
2. Zirai kazanci isletme hesabi esasina gore tespit eden ciftcilerden bir onceki yil (2005) hasilatlan tutan 109.800 YTL’yi
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunanlardan bir onceki yil (2005) gayrisafi is hasilatlan tutan 76.860 YTL’yi
asmayanlar ile
bu hadlere bakilmaksizin noterler beyannamelerini im/alatmak zorunda degildir.
Beyannameyi imzalayan SM veya SMMM’nin kasesi ile beyanname ve eklerini tasdik eden YMM’nin muhrti ve imza yerinin altmda aynlan alana diizgiin ve okunakh bir sekilde basilacaktir.
BEYANNAMENIN DOLDURULMASİNDA PARA BIRIMi OLARAK YENI TURK LIRASI ESAS ALINACAKTIR.
ACIKLAMALI ORNEKLER
Ornek 1. TICARI KAZANCIN BEYANI
Tekirdag ilinde ikamet eden ve ikinci sinif tacir olan Bay Osman GOREN’in 2005 takvim yih beyamna iliskin bilgiler aşağıdaki gibidir.
- Mtikellef mobilya imalati faaliyeti ile istigal etmektedir.
- Milkellefin beyan ettigi ticari kazanci 30.000 YTL olup, aynca 4.500 YTL Bag-Kur primi odemistir.
- Milkellefin 2005 yilinda odedigi ve mahsubu gereken ge9ici vergi tutan 2.800 YTL’dir.
- Mtikellef kiictik cocugu için 2005 ydinda 5.000 YTL egitim harcamasi yapmi§tir.
- Miikellef (X) Bankasmdan 2005 ydinda 25.000 YTL mevduat faiz geliri elde etmistir. (Soz konusu gelir ticari isletmesine dahil bulunmamaktadir.)
Ornek Hakkinda Aciklama
- Mtikellef ticari kazancıni tutan ne olursa olsun beyan etmek zorundadir.
- 2005 yılında 30.000 YTL ticari kazanç elde etmi§ olup, yd içinde odedigi Bag-Kur primi de dikkate almdigmda beyan edilen safi ticari kazanç 25.500 YTL olacaktir.
- Aynca miikellefm 9 ya§mdaki 9ocugu için Tiirkiye’de yaptigi ve belgelendirdigi egitim harcamasi tutan beyan ettigi gelirin % 10′unu asmamasi sartiyla indirim konusu yapilabilecektir. Bu durumda indirim konusu yapilabilecek tutar (25.500 YTL x % 10 =) 2.550 YTL olmaktadir.
- Gelir Vergisi Kanununun Ge9ici 55 inci maddesi geregince, 1/1/1999-31/12/2005 tarihleri arasmda elde edilen mevduat faiz gelirleri ifin beyanname verilmeyeceğinden, mukellefin 2005 yılında elde ettigi faiz geliri beyannameye dahil edilmeyecektir.
Miikellef 2005 yılına ait ticari kazanci ile ilgili olarak Tablo 5 isletme Hesap Ozeti ile Tablo 2 Ticari Kazanclara ili§kin Bildirimi dolduracak ve Bag-Kur primi diistildukten soma kalan tutan Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 17 numarah satirma aktaracaktir.
Miikellef aynca Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Tablo – 5′de yer alan “isletme Hesabmda Defter Tutanlar ile Serbest Meslek Erbabina iliskin Performans Bilgileri” ni dolduracaktir.
Yukanda yapilan a9iklamalar cercevesinde Bay Osman GOREN’in Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ekte yer aldigi sekilde doldurulacaktir.
Ornek 2. SERBEST MESLEK KAZANCI ile GAYRIMENKUL SERMAYE IRADININ BEYANI
Kocaeli ilinde avukathk yapan Bayan Canan SARI’mn 2005 takvim yih beyanma iliskin bilgiler aşağıdaki gibidir.
- Miikellefin serbest meslek faaliyeti ile ilgili olarak elde ettigi hasilat 45.000 YTL’dir.
- Miikellefin faaliyetine iliskin giderleri toplami 22.000 YTL’dir.
- Miikellef 3.000 YTL Bag-Kur primi odemistir.
- Serbest meslek kazanci odemelerinden 9.900 YTL gelir vergisi tevkifati yapilmistir.
- Bursa Ilinde mesken olarak kiraya verdigi gayrimenkuliinden 2005 yılında elde ettigi gelir 3.600 YTL’dir.
- Miikellef elde ettigi gayrimenkul sermaye iradi ile ilgili olarak goturti gider yontemini secmistir.
- Miikellefin 2005 yılında odedigi ve mahsubu gereken gecici vergi tutan 3.000 YTL ‘dir.
Ornek Hakkinda Aciklama
- Miikellef serbest meslek kazancini tutan ne olursa olsun beyan etmek zorundadir.
- 2005 yılında elde ettigi serbest meslek kazanci 45.000 YTL olup, faaliyetine iliskin giderler ile yil içinde odedigi Bag-Kur primi dikkate almdigmda beyan edilen serbest meslek kazanci 20.000 YTL olacaktir. – Mukellef serbest meslek kazanci dolayisryla beyanname verdigi için 2005 yılında elde ettigi mesken kira gelirini istisnadan yararlanmaksizm beyannameye dahil edecektir.
Mukellef 2005 yilina ait serbest meslek kazanci ile ilgili olarak Tablo 7 Serbest Meslek Kazanclarma iliskin Bildirimi dolduracak ve faaliyetine iliskin giderler ile Bag-Kur primi dusiildiikten soma kalan tutari Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin 19 numarah satirma aktaracaktir.
Mukellef aynca Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Tablo – 5′de yer alan “isletme Hesabmda Defter Tutanlar ile Serbest Meslek Erbabina Iliskin Performans Bilgileri” ni ve 2005 yilina ait mesken kira geliri ile ilgili olarak Tablo 9 Gayrimenkul Sermaye iradına iliskin Bildirimi dolduracaktir.
Yukanda yapilan aciklamalar 9er9evesinde Bayan Canan SARI’mn Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ekte yer aldigi sekilde doldurulacaktir.
Ornek 3. UCRET GELIRI ile GMSI ve MENKUL SERMAYE IRADININ BEYANI
Bay Sener AK izmir ilinde ikamet etmekte ve (Z) Devleti Baskonsoloslugunda gorev yapmaktadir. Bay Sener AK’in 2005 takvim yih beyanma iliskin bilgiler aşağıdaki gibidir.
- Mukellef (Z) Devleti Baskonsoloslugundaki gQrevi nedeniyle 30.000 YTL gayrisafi iicret geliri elde etmistir.
- Mukellef 2005 yilinda Sosyal Sigorta Kurumuna 4.000 YTL sigorta primi odemistir.
- Mukellef Karsiyaka il9esindeki gayrimenkuliinii bir sirkete isyeri olarak kiraya vermis olup, 4.800 YTL kira geliri elde etmistir. Bu tutar uzerinden 1.056 YTL gelir vergisi tevkifati yapilmistir.
- Miikellef ihrac tarihi 25/07/2001 olan eurobondlardan 2005 yilinda 250.000 YTL faiz geliri elde etmistir.
- Miikellef ihrac tarihi 03/08/2003 olan Turk Lirasi cinsinden Hazine Bonosundan 460.000 YTL faiz geliri elde etmistir.
Ornek Hakkinda Aciklama
- Bay §ener AK, Gelir Vergisi Kanununun 16 nci maddesinde yer alan iicret istisnasi kapsamma girmeyen bir miikellef olduğundan baskonsolosluktan aldigi iicret geliri ipin tutan ne olursa olsun yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorundadir. Bilindigi tizere, Tiirkiye’de bulunan yabanci devlet elcilik ve konsolosluklarının Gelir Vergisi Kanununun 94 iincii maddesine gore gelir vergisi tevkifati yapma zorunlulugu bulunmamaktadir. Bu durumda miikellef baskonsolosluktan aldigi iicret geliri için yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorundadir. Dolayisiyla, miikellefin elde ettigi iicret geliri tevkifatsiz olduğu için tutan ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
- 26/07/2001 tarihinden once ihra9 edilen eurobond faiz gelirine indirim oram ve istisna uygulanmayacagmdan elde edilen faiz gelirinin tamami beyannameye dahil edilecektir.
Eurobond Faiz Geliri 250.000 YTL
- 26/07/2001 tarihinden sonra ihrac edilen Hazine Bonosu faiz gelirlerinin beyan konusu yapihp yapilmayacağı aşağıdaki sekilde hesaplanmistir.
Hazine bonosu faiz geliri 460.000 YTL
Indirim oram % 53,7 247.020 YTL
KalanTutar 212.980 YTL
(460.000 YTL- 247.020=)
Istisna Tutan
(212.980 YTL- 174.033 YTL =) 38.947 YTL
TOPLAM 288.947 YTL
Miikellef, 2005 yılına ait faiz gelirleri ile ilgili olarak beyanname dismda yaptigi bu hesaplamayi Tablo 10 Menkul Sermaye iratlanna iliskin Bildirimin 48 numarah satirma aktaracaktir.
- Miikellefm 2005 yılında elde ettigi faiz geliri ve isyeri kira geliri toplami 15 bin YTL’yi astigi için isyeri kira geliri de beyannameye dahil edilecektir.
- Yıllık beyannameye iicret geliri dahil edildiginden, toplam vergiye tabi gelir (matrah) uzerinden Gelir Vergisi Kanununun 103 iincu maddesinde yer alan nispetler ile 104 iincil maddesindeki duzenlemeler esas almarak gelir vergisi hesaplanacak, daha sonra matrahm iicret gelirinden tesekkill eden kismi uzerinden % 5 nispetinde gelir vergisi hesaplanarak ilk hesaplanan gelir vergisi tutanndan dusiilecektir. Bu yontemle ulasilan gelir vergisi tutari, yıllık beyannamede “Hesaplanan Gelir Vergisi” olarak gosterilecektir.
Yıllık beyannamede 26 bin YTL’si gercek iicret gelirinden olmak tizere toplam vergiye tabi geliri (matrahi) 318.947 YTL olan Bay §ener AK’in vergi tutari aşağıdaki sekilde hesaplanacaktir:
Vergiye tabi gelir (matrah) 318.947 YTL
Hesaplanan gelir vergisi 120.938,80 YTL
Ucret gelirleri için hesaplanan 5 puan vergi indirimi
tutari 1.300 YTL
(26.000 YTL x % 5 =)
Hesaplanan Gelir Vergisi Tutari 119.638,80 YTL
(120.938,80 YTL – 1.300 YTL =)
Mtlkellef 2005 yihna ait iicret geliri ile ilgili olarak Tablo 8 Ucretlere Iliskin Bildirimi ve Tablo 9 Gayrimenkul Sermaye iradına iliskin Bildirimi dolduracaktir.
Yukanda yapilan aciklamalar 9er?evesinde Bay §ener AK’in Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ekte yer aldigi sekilde doldurulacaktir.
92 views