Organizma Nedir

• Anasayfa
• • Sosyal Bilgiler
• Organizma Nedir

Organizma, tek bir bütün oluşturacak şe­kilde çalışan ve birbirleriyle sürekli uyum içinde bulunan parçalardan müteşekkil bir canlı sistem olarak tanımlanabilir.

Organizma, biyolojiyi ilgilendiren bir terimdir. Son derece temel bir kavram ol­masına rağmen onu açık seçik ve ayrıntılı bir şekilde açıklamak oldukça zordur. Ge­nelde kabul gören tanıma göre biyoloji or­ganizmayı, üreme, büyüme, metabolizma, uyarımlara tepki ve uyarlanma gibi hayati faaliyetleri sürdürebilme yeteneğine sahip en ufak protoplazma olarak görür. Organi­zasyon da canlı organizma için bir mihenk taşıdır, bir bütünü vücuda getirecek şekilde birbirlerine entegre edilmedikleri zaman, organizmanın değişik parçalan karmaşık, ama cansız maddeden başka bir şeyi ifade etmezler.

Sosyal Bilimlerde ise organizma İki ana anlamda kullanılagelmiştir. Bunlardan ilki biyolojik anlamının doğrudan tatbikidir: Birey olarak insanlar ve tür olarak insanlık.

Psikolojide, sosyal psikolojide ve antropo­lojide bu kavram, teorilerin kurulmasında ve araÅŸtırmalarda kullanılır. ÖrneÄŸin K. Young kiÅŸiliÄŸin geliÅŸmesini açıklarken, “en baÅŸta, önceki nesilden dünyaya gelen biyo­lojik bir organizma vardır. GeliÅŸme yetene­ği, fiziksel büyüme yeteneÄŸi ve atasından devraldığı özelliklere sahip bir organizma. Hayvani özellikler üzerine oturmakla bir­likte bu organizma, insan kiÅŸiliÄŸi denen ÅŸeyi meydana çıkaracak olan temel yapı ve fonksiyonları da içerir.” Sosyal bilimlerle uÄŸraÅŸan bilim adamları, sosyal geliÅŸmeler karşısında bireylerin kendilerine yardımcı olarak kullandıkları organizmanın uyum yetenekleri, tepki becerisi ve bireysellik gi­bi özellikleri üzerinde çokça dururlar.

Organizma, tek bir bütünü oluÅŸturacak ÅŸekilde parçaların biraraya gelmeleriyle or­taya çıkan ÅŸeydir. Bu bütün içinde hücrele­ri, organları ve organların oluÅŸturduÄŸu -do­laşım, sinir gibi- sistemlerin anlamlarını, sadece bir bütün olarak organizmanın haya­tında taşıdıkları önem ÅŸeklinde deÄŸerlendi­riyoruz. Politika teorisi üzerine yapılan da­ha çaÄŸdaÅŸ bir çalışmadaki ÅŸu cümle sosyal bilimlerle ilgilenenlerin biyolojik organiz-malardaki tekil karakterlere iliÅŸkin genel yaklaşımlarını yansıtın “Bir organizma or­tak bir amacın tesisi için, birbirlerinin yar­dımlarına koÅŸabilen parçaların birleÅŸme­siyle oluÅŸmuÅŸ canlı bir ÅŸeydir. Bu yardım­laÅŸma toplu olarak oluÅŸturdukları bütüne de faydalıdır. Organizma canlı yapıların bir bi­leÅŸimidir ve onun içinde parçalar, bütünün yaÅŸamını devam ettirmesi için birbirlerine sürekli dayanak teÅŸkil eden organ veya alet­leri oluÅŸtururlar.”

Bazıları için hayati çerikli açıklamalar fazla teleolojik kaçabilir, yalnız şu da hatırlanmalıdır ki, bu kavram önemli bir anlam daralmasına uğratılmıştır. Örneğin tüm canlı organizmalar aslında hassas oldukları çevre uyarımları karşısında tepki gösterebi­lirler, bu tepkiler de canlının, türün veya her ikisinin de canlılıklarını devam ettirecek bir etkiyi meydana getirebiliyorsa uyarlanma tepkisi (adaptif tepki) adını alırlar. Bu ne­denle uyarlanma, yapısal değişikliklere yol açıcılığından dolayı organik evrimin temel bir kavramı olarak kabul edilir.

Sosyal bilimlerdeki organizma kavra­mının, zamanımızdaki ikinci kullanım ÅŸek­lini sosyaf sistemlere uygulanmasında bu­luyoruz. Aristo’ya kadar uzanan yazarlarda bile toplumun zaman zaman organizma ola­rak algılandığını gözlemleyebiliyoruz. Her ikisi de genel planda aynı organizasyona sa­hiptir, aynı kanunlara uyarlar, her ikisinin de kendilerine has zekâ ve bilinçleri vardır. Günümüzde en yaygın görüş ‘sosyal orga-nizma’nın bir benzetme, ama sadece bir benzetme olup ne bir tanım, ne de bir açıkla­ma olduÄŸu ÅŸeklindedir. Bu nedenle de önü­müzdeki sorun “sosyal organizma” terimi­nin uygun bir tanım olup olmadığı tartışma­sı deÄŸildir; sorun bu ifadenin iyi bir benzet­me olup olmadığıdır. Bu durumda bir taraf­tan insanın kültürel ve sosyal hayatı, biyo­lojik düzeyini -sosyal bilimlerde süper or­ganik gibi kelimelerin pek sık kullanılma­sında görüldüğü gibi- fersah fersah aÅŸarken, birçok yönlerden de problemin sosyal bi­limlerde de, biyolojik bilimlerde de ortaya konuluÅŸ tarzları özdeÅŸtirler. ÖrneÄŸin;

a) Sosyal sistemlerin ve organik sistemlerin yapı ve fonksiyonlarına yönelik sorunlar ile,

b) Bu sistemlerin köken ve geliÅŸimleri­ne -yani biyolojik ve’kültürel geliÅŸmeye-iliÅŸkin sorunlar aynı temele oturmaktadır.

9.991 views