I. Nonneoplastik Tümörler:

  1. A.     Germinal İnklüzyon Kisti (Walthard İnklüzyonu): Ovulasyon sonrası over yüzeyinde oluşan kripta içinde hapsolan germinal epitelin oluşturduğu, içi seröz kanlı sıvı dolu kist. Over ca’da Walthard inklüzyonuna sık ve rastlanır.
  2. B.     Follikül kisti: olmamış foliküldür. Nadiren 4 cm olur. Ancak ovulasyon indüksiyonu ile daha büyük olur. Genellikle bilateral ve multipldir. Nedenleri:
    1. Over konjesyonu: Konjesyon, follikül gelişimini uyarır. Bunlardan biri ovule olur, diğerleri kistleşir. Konjesyonun en sık nedeni kronik enfeksiyondur.
    2. uyarısı: Yenidoğanda transplasental gonadotropin, ovülasyon indüksiyonu, hipofiz tümörü
    3. Düzensiz gonadotropin: Düzensiz gonadotropin uyarısı anovulasyona yol açar. PCOS ve hemorajik metropati (Schroeder hastalığı) bu tiptir. Hemorajik metropatide ovule olmamış ve östrojen salgılayan kist vardır. ve myometrial hiperplazi olur. Amenoreyi takiben menometroraji oluşur. Muayenede hafif iridir. Kanamanın ağrısız olması ile aborttan ayrılır.
    4. Kapsül kalınlaşması: Adezyon ve enfeksiyona bağlı kalınlaşma. Kist duvarını içte granüloza, dışta teka hücre kaplar.
  3. C.     Corpus Luteum Kisti: Corpus luteum hemorajikum içine fazla kanama olursa corpus luteum kisti de büyük olur. rengi sarı kahverengidir. Bu rezorbe olmamışsa mor olabilir. Tedavisi follikül kisti gibidir. Kist duvarında içte luteinize granüloza dışta teka hücre bulunur. Hormonal aktivitesi bulunduğundan beraberinde ve DFVK bulunabilir.
  4. D.     Teka Lutein Kisti: Aşırı gonadotropin etkisi ile oluşur. Trofoblastik hastalık, çoğul , uyuşmazlığı, ovulasyon indüksiyonu ile oluşabilir. Hiperstimülasyon sendromunda kistler teka lutein kistidir. Kist cidarında lüteinize teka hücresi bulunur. Her bilateraldir. Çok büyük olabilir. Gonadotropin etkisi kalkması ile hızla düzelir.
  5. E.     Gebelik Luteoması: Teka lutein hücrelerinin aşırı FSH uyarısına bağlıdır. Bazen 20 cm çapa ulaşabilir, soliddir. %25 virilizandır. Virilizan olanlara androblastoma da denir. Virilizasyon II. trimestrde görülür. Tedavi gerekmez. Gebelik sonlanınca spontan geriler.
  6. F.     Paraovarian Kist: Periton inklüzyonu, tuba epiteli veya Wolf artıklarından gelişir. USG’de overin ayrıca görülmesi, tubanın kist üzerine oturmuş olması, ince cidarlı olması ve üzerinde mezanşimal damarlar olması paraovarian kisti düşündürür. Bazen kist cidarı papiller projeksiyonlar içerebilir.
  7. G.    Overi Büyüten Tümöre Benzer Hastalıklar:

Xantogranülomatöz Ooforit: Sık geçirilen PID sonrası overin flegmone kronik enfeksiyonudur. Bunun postmenopozda nedenleri farklıdır. Neden sessiz barsak divertiküliti perforasyon veya myom dejenerasansı olabilir.

Over granüloması: HSG’de yağlı preparat, eldiven talkı, teratom keratini gibi yabancı cisim granülomaları. Sistemik sarkoidozun bir parçası. Nedeni bilinmeyen, kortikal hiperplaziye eşlik eden granülom. Nedeni bilinmeyen over yüzeyinin papiller çıkıntıları.

PCOS: Over kapsülü kalın, hiposellüler kistler, teka interna hücre hipertekozu, stromada lüteinize hücre, hilus hücre sayısı artışı

Jüvenil hipotiroidi: Bunların %75’inde PCOS bulunur.

Stromal Hiperplazi ve Stromal Hipertekoz: Stromal hiperplazi, stroma hücre artmasını, stromal hipertekoz ise teka hücre lüteinizasyonunu anlatır. Bu ikisi çoğunlukla birliktedir. Postmenopozda obezite, diabetes mellitus ve hipertansiyona eşlik eden hiperandrojenemi belirtilerine yol açar. Premenopozda da görülebilir. E1, E2, A2, T, DHT yüksektir. E1/E2 oranı artmıştır. Karaciğer ve Wedge ile tedavi olmaz. Tedavi BSO’dur. BSO ile diabetes mellitus ve hipertansiyon da düzelir.

Masif Over Tümörü: Gençlerde görülür. Over 5-35 cm olabilir. Parankim ödemlidir, stroma hücre artmıştır. En önemli semptomu ağrı distansiyon ve menometrorajidir. USG’de kistik gibi görünür. Tedavi ooferektomidir. Wedge rezeksiyonda yeniler.

Leydig Hücre Hiperplazisi: Bu hücre en çok hilusta bulunur. Hilus Leydig hücre hiperplazisi postmenopozda sıktır. Tüm overde leydig hücre hiperplazisi tümöre benzer. Hiperandrojenizm semptom verir.

Over Stroma Doku Metaplazisi: Mezanşimal hücrelerden birine (örn: düz kas, yağ, kemik…) metaplazi olur.

Otoimmün Ooforit: Serumda steroid üreten hücrelere karşı antikor bulunur. Bu hastalarda Hashimato tiroiditi ve Addison sendromu sıktır. Overler normal, tümör, kistik olabilir. Histolojisinde follikülotropik lenfosit infiltrasyonu bulunur. Semptomlar arasında amenore, over yetmezliği ve menometroraji olabilir. Tedavide steroid bulunur.

Subkortikal ve Hiler Epidermoid Kistler: Çok katlı yassı epitel kaplıdır.

Fonksiyonel Over Kistleri:

Tipi:                                        Hormon act.

Follikül kisti                             Yapabilir   Östrojen

Corpus luteum kisti                Yapar          P4

Teka lutein kisti                      Yapar          Östrojen

Seröz inklüzyon kisti               Yapmaz

Korpus albikans kisti              Yapmaz

Arta kalan Over Sendromu (Ovarian Remnant (implant) Sendromu): Yapılan ooferektomide overin tam çıkarılamaması kalan over ile ilgili belirtilere yol açar. Ağrı olur, hasta menopoza girmez.

Sağ Vena Ovarika Sendromu: Sağ vena ovarika dilatasyonu sonucu üretere bası yapıp kronik İYE’ye yol açar.

Over Torsiyonu:

Over Ven Trombozu (Varisi): Püerperium veya pelvik operasyon sonrası görülür. Ağrı, ateş ve kitle semptomu verir.

Over Tümörü veya Kist Rüptürü: Akut batına yol açar. Müsinöz kist rüptürü peritonda pseudomixoma peritonei, dermoid kist rüptürü şimik peritonit ve granüloma yol açar.

II. Neoplastik Tümörler:

  1. A.     Seröz Kistadenom: Endosalpinjioma. Tüm benign over tümörlerinin %15-25’ini oluşturur. Reprodüktif çağda sıktır. %20-50 bilateraldir. %30-45 maligndir. Uniloküler veya multiloküler olabilir. Genellikle unilokülerdir. Yüzeyi düzgün ya da lobulerdir. 5-15 cm çaplıdır. Nadiren 30 cm olur. %10-30 iç yüzde papiller uzantılar içerir. Papiller uzantı içerenlerde malignite ve bilaterallik sıktır.

Overin yüzeyinin tubaya benzer epitelinden kaynaklanır. Tek katlı kübik veya silindirik epiteldir. Silialı olabilir. Papiller uzantılar üzeri epitel kaplı fibröz yapılardır. Stromada papiller uzantıların dejenerasyonu ile oluşan psammoma cisimleri bulunabilir. Bu cisimler kalsifiyedir. Tümöre karşı immün yanıtı gösterir. Benign olduğunun işaretidir. Grafide görünmesini sağlar. Seröz kistadenomlar fibroz doku içeriyorsa seröz kistadenofibrom denir ve solid olur.

Malign over tümörünün %50-60’ını oluşturur. Malign formu %50-60 bilateraldir. %80 hasta geç evrede başvurur.

Malign formun makroskopisi benign form gibidir.

En sık 35-45 yaşta görülür.

  1. B.     Müsinöz Kistadenom: Tüm benign over tümörlerinin %20-30’unu oluşturur. Reprodüktif çağda görülür. Malignite çok nadirdir. %5-10 bilateral olur. İnsanda görülen en büyük kist müsinöz kistadenomdur. 15-30 cm. arasındadır. 50 cm olabilir. Genellikle multilokülerdir. İç yüzünde %10-25 papiller uzantılar görülür. Papiller uzantı bulunanlarda malignite sıktır.

Histolojik kökeni şüphelidir.

  1. Over yüzey epitelinin endoservikal tipte çoğalması
  2. Over teratomunun barsak epiteli tipinde olması
  3. Brenner tümörünün müsinöz transformasyonu

Epitel silindiriktir.

Perfore olursa müsinöz içerik peritona implante olup müsin üreterek veya periton hücrelerinin müsinöz metaplazisine yol açıp müsin üreterek pseudomixoma peritoneiye yol açar. Pseudomixoma peritonei, apendix mukoseli veya kolon ca ile de oluşabilir. Distansiyon, kusma ve malnütrisyona yol açar. Bu hastalarda sık sık boşaltıcı laparotomiler gerekebilir.

Müsinöz KAC, seröz KAC’dan daha benign seyirlidir.

Müsinöz tümörler daha çok benign olma eğilimindedir.

Peutz Jegers sendromuna eşlik edebilir.

  1. C.     Endometrioma (Siderofajik kist): Over endometriozunun kistik halidir. Genellikle çevreye yapışıktır ve çevrede başka endometrioz odakları da bulunur. Kist duvarında endometrial bez, stroma, hemosiderin yüklü makrofajlar, inflamasyon ve fibrozis görülür.

İnfertilite, dismenore, disparoni ve hipermenore ile başvurur.

Endometrioid ca %20 endometrium kanseri ile birliktedir.

  1. D.     Brenner Tümörü: Bir fibroepiteliyal tümördür. Over tümörlerinin %1-2’sini oluşturur. Nadiren malign olur. %5-15 bilateraldir. Bazen müsinöz kistadenom ile birlikte olur. Genellikle soliddir. Nadiren çevre dokudaki teka hücrelerini uyararak hormon salgılatıp hormonaktif bir klinik oluşturur. Nadiren Meigs Sendromuna yol açabilir.
  2. E.     Fibroma: Fibroma ve tekoma stromal kökenli tümörlerdir. Stroma hücreleri kollajen üreten fibroblasta farklılaşırsa fibroma, steroid üreten teka hücrelere farklılaşırsa tekoma denir. İkisi arasındaki fark mikroskopla anlaşılmaz, ancak histokimyasal tetkikle ortaya konabilir.

Fibroma, tüm over tümörlerinin %3-5’ini oluşturur. %2-10 oranında bilateral olur. Kas doku içerirse fibromyom, bez yapısı içerirse adenomyom, kıkırdak içerirse fibrokondrom, kemik içerirse fibroosteom denir.

Meigs Sendromu: Fibromların %20’sinde görülür. Brenner tümörü, fibrom, granüloza-teka hücreli tümör ve karsinomda Meigs Sendromu yapabilir. Meigs Sendromunda periton assiti ve plevral sıvı birikir. Tümörün yaptığı mekanik uyarı, tümör venlerinde sızıntı, tümör dejeneransı veya tümörün aktif salgısı ile assit oluşur. Assitin lenfatik sızması ile plevral sıvı oluşur. Tümör çıkarılınca sendrom da geçer.

Sıklıkla hormonaktiftir.

Endometrium ca %20, endometrial hiperplazi %80

Gonadoblastoma: Germ hücreli (disgerminom) + stromal (granüloza veya sertoli hücreli) tümördür. Seks kromozom bozukluğuna sekonderdir. BSO ile tedavi edilir.

Mixt Epitelial Tümör: Epitelial tümörlerin %10’unda kendi natürü dışında elemanlar da bulunur. Bu elemanların birbirine üstünlük kurulamadığı %3 olguya mixt epitelial tümör denir.

İndiferansiye Karsinom: Tipi belirlenememiş epitelial tümördür. Granüloza hücre tümörüne benzer. Ama ayırımını yapmak şarttır. Çünkü indifferansiye karsinom çok malign iken granüloza hücre tümörü iyi seyreder.

İndiferansiye karsinomun bir tipi olan küçük hücreli karsinom genç (20) yaşta görülür ve çok agresiftir.

Ollier Hast: Enkondromatozis + granüloza tek hüc. tm

Maffucci Sendromu: Enkondromatozis + granüloza teka hc. tm + hemanjiomatozis

Gorlin’s Sendromu: bazal hücreli nevuslar + bilateral ovarian fibroma

  1. F.     Tekoma (Granüloza-teka hücreli tümör): Tüm over tümörlerinin %2’sini oluşturur. Postmenopozda daha sıktır. Malignite potansiyeli yoktur. Küçüktür. Overi büyütmez.

Hormonaktif teka hücre sarı renklidir. Lipid boyaları ile boyanır.

%75 hormonaktiftir. Genellikle östrojen, nadiren androjen salgılar. %50 endometrial hiperplazi, %25 endometrium karsinomu eşlik eder.

Hem teka hem granüloza hücre varsa granüloza teka hücreli tümör denir.

Nadiren malign olabilir.

  1. G.    Dermoid Kist (Benign kistik teratom) (Matür kistik teratom): Tüm over tümörlerinin %10-15’ini oluşturur. Germ hücreli tümörlerin en sık görülenidir. Prepubertal en sık görülen over tümörüdür. 20-40 yaş arasında sıktır. Gebelikte en sık rastlanan over tümörüdür. Tüm over tümörleri içinde 2. sırada yer alır. %12 bilateral olur. %1-3 maligndir.

Teratom yalnız ektodermal doku içeriyorsa dermoid kist denir.

Malign formu genellikle epidermoid karsinomdur. Nadiren adenoca, sarkom, tiroid ca, karsinom, malign melanom olabilir.

Dermoid kist primordiyal germ hücre kökenlidir. Dermoid kistin bir köşesinde her üç germ yaprağını içeren bir çekirdek bulunur. Buna Rokitansky nodülü, meme veya insüler çıkıntı denir. Yeterince tiroid dokusu içeren dermoid kist, hipertiroidiye yol açabilir. Buna struma ovarii denir (%5), genellikle maligndir. Kist içeriği hiperallerjen olduğundan kist duvarında yabancı cisim tipi dev hücre bulunur. Sıvı batına açılırsa kimyasal peritonite yol açar. Dermoid kistte nadiren karsinoid tümöre bağlı karsinoid sendrom oluşabilir (serotonin salgısı).

Teratomlar %15 torsiyone olur. Matür solid teratom çok nadirdir.

  1. H.     Clear Cell Adenom: Literatürde 12 vaka bildirilmiş. Malign formu %25 endometriozla birliktedir. %10 hiperparatiroidi (Ca ­ tromboz) benzeri semptom bulunur.

İ.      Karsinoid: Monodermal matür kistik teratomun bir tipidir. Çok nadirdir. Metastaz olabilir. Primeri araştırılmalıdır. Serotonin salgılar. Benigndir.