TANIM

§ Dokuların ihtiyacı olan metabolik substratların ve oksijenin karşılanamaması sonucu ortaya çıkan ve perfüzyon bozukluğu ile seyreden akut durumdur

§ Yetersiz perfüzyon uzun süre devam ederse çeşitli metabolik ve sistemik cevaplar ortaya çıkar

§

§ Hastaneye yatan çocuk ve erişkinlerin % 2’ şok tablosu gelişir

§ Mortalite oranı % 20-50 arasında değişmektedir

§ Bir çok hasta şokun akut hipotansif fazında ölmezler, çoğunlukla şok durumu ile ilişkili olarak bir veya birden fazla organ tutulumu sonucu ölürler

§ Multiple organ etkilenmesi mortaliteyi artırır

§ Bir organ tutulumu mevcudiyetinde mortalite oranı % 25, iki organ tutulumunda % 60 ve üç veya daha fazla organ tutulumunda ise % 85 ve üzerindedir

§ Patofizyoloji

§ Yetersiz doku perfüzyonu sonucu gelişen hipoksik ve iskemik zararlanma çekici faktördür

§ tetik çekici faktörler sayesinde çeşitli mediatörlerin salınımı olur

§ Şok sırasında immün sistemin aracılık ettiği yanıtda meydana gelebilir, özellikle septik epizodlarda bu durum daha sık görülür, buna sistemik inflamatuvar cevap sendromu (SİRS) denir

§ SİRS viral ve bakteriyel enfeksiyonlardan sonra ve ciddi şok riskini arttırır

§ Hipotansiyon geç dönem şokun bulgusudur ve bu dönemde mortalite yüksektir

§ Buna karşın hipotansiyonu olupda doku perfüzyonunda bir bozukluk yoksa o zaman şok yoktur

ŞOK NEDENLERİ

Hipovolemik Şok

A-Kan Kaybı

Eksternal

İnternal kanama

İntraabdominal (Karaciğer, dalak)

Büyük damar yaralanması

İntrakraniyal hemoraji

Kırıklar

Rölatif kayıplar

İlaçlar (vazodilatörler, aneztezik barbütüratlar)

Spinal kord travması

Sepsis

Anaflaksi

B-Plazma kaybı

Yanıklar

Kaybedilen sendromlar (Nefrotik sendrom, bağırsak hastalıkları)

Sepsis

C-Sıvı ve kayıpları

Kusma ve ishal (Akut gastroenteritler)

Aşırı diüretik verilmesi

Aşırı terleme

§ Diabetik ketoasidoz

§ Diabetes insipidus

§ Adrenal yetmezlik

Kardiyojenik Şok

§ Aritmiler (Supraventriküler taşikardi, bradikardi, ventriküler ritm bozuklukları)

§ Kardiyomyopatiler, kardit

§ Akut myokard infarktüsü

§ Akut valvüler yetmezlik

§ Konjenital kalp hastalıkları

§ Konjestif kalp yetmezliği

§ Mekanik tıkanmalar (Perikardiyal efüzyon, tamponad, basınçlı ventilasyon, pnömotoraks, pulmoner emboli, dissekan aort anevrizması, atrial miksoma)

§ Kalp cerrahisi ve sonrası myokard zedelenmesi

Mikrosirkulatuvar Endotel Zedelenme ve Korpüsküler Agregasyon

§ Anaflaksi

§ DIC

§ Yanık, septik şok, travma

Hücre membran zedelenmesi

Septik şok

Anaflaksi

İskemi, hipoksi, anoksi, pankreatit

Diğerleri

Endokrin yetmezlik

Addison hastalığı

Miksödem

KLİNİK

 

§ Hipovolemik şok; mental durumda değişiklik, taşipne taşikardi, hipotansiyon, soğuk ekstremite ve oligoüri ile seyreder

§ Buna karşın hipovolemik şokda normal veya sadece hafif ve orta derece kalp hızı ve kan basıncında değişiklik ve hafif soğuk ekstremitelerde eşlik edebilir

§ Kompanse veya ılık şokda taşikardi, taşipne, yeterli idrar çıkımı ve hafif metabolik asidoz

§ Kardiyojenik şokda ekstremiteler soğuk, kapiller dolum zamanı uzun, hipotansiyon, taşipne, idrar çıkımının azalması

§ Kompanse olmayan şok veya soğuk şok bütün şok dönemlerinin geç dönemlerinde meydana gelebilir

TEDAVİ

§ Çoğu vakada erken dönem şokda 20 ml/kg normal SF veya ringer laktat solusyonu bolus dozunda verilir

§ İnfüzyon yapıldıktan sonra hasta tekrar değerlendirilir ve gerekirse tekrarlanabilir

§ Hastada hipovolemini nedeni kan kaybı veya proteinden zengin sıvı ise taze donmuş plazma, albumin, tam kan ve eritrosit süspansiyonu replasmanı yapılabilir

§ Septik, kardiyojenik, distrübütif ve nadirende hipovolemik şokda hem kalp hızını hemde kardiyak kontraktiliteyi stümüle edici ilaçlar kullanılabilir

§ Bu ilaçlar oksijen tüketimini artırıcı ve kardiyak disritmiye neden olucu etkisi vardır

§ Dopamin ve epinefrin çok sık kullanılır

§ Epinefrinin periferik vasküler tonus ve kalp üzerinde daha büyük etkisi ve yine epinefrin myokardın oksijen tüketimini arttırıcı ve disritmi yapıcı etkisi vardır

§ Dobutamin bunlara alternatif olarak özellikle kardiyojenik şokda tercih edilir ve afterloadu azaltıcı etkisi vardır

§ Norepinefrin ve fenilefrin sistemik vasküler direnci düşük olan vakalarda kullanılır

§ Erken şok döneminde nadiren afterloadu azaltıcı ilaç kullanılabilir, özellikle kardiyojenik şokun geri dönme fazında çok yaralıdır

§ Milrinon ve amrinone afterloadu azaltıcı ve kontraktiliteyi arttırıcı etkisi vardır ve bu nedenle kardiyojenik şokda kullanılabilir

§ Ciddi şokda koagülasyon bozukluğu sıklıkla eşlik eder.

§ Asidoz ve hipokalsmi.

§ Sıvıya, ilaçlara ve diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalara nadiren diğer noninvazif tekniklere başvurulabilir

§ EKMO septik ve kardiyojenik şok dışında pulmoner ödem, sıvı yüklenmesi ve kimyasal mediatörlerin uzaklaştırılmasında kullanılabilir.