Ülkemizin süratli gelişmesine paralel olarak artan elektrik enerjisi talebinin karşılanabilmesi için 1984 yılında “Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında” 3096 sayılı yasanın yürürlüğe girmesi ile başlayan Enerji Sektöründeki özelleştirme sürecine girilmesi ile özel enerji firmaları da enerji sektörüne adımlarını atmıştır. Zorlu Enerji A.Ş., Zorlu Grubuna ait sanayi kuruluşlarının elektrik ve buhar ihtiyaçlarını karşılamak üzere Zorlu Holding bünyesinde 1993 yılında kurulmuştur.
İşletmenin fiili faaliyet konusu doğalgaz girdisi kullanılarak elektrik enerjisi ve buhar üretimidir.Şirket 1997 yılında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Otoprodüktör anlaşmaları imzalanarak, Lüleburgaz ve Bursa illerinde iki adet enerji santralının yapımına başlamıştır. Aynı yıl Ekim ayında Lüleburgaz kojenerasyon santralına ait 7 MW elektrik ve 20 ton/saat buhar üretim kapasiteli birinci ünite ticari işletmeye alınmıştır. 2000 Mayıs ayında Bursa kombine çevrim santralına ait 12 MW kapasiteli Buhar Türbini ticari işletmeye alınmıştır. Haziran ayında Lüleburgaz santralındaki Atık Isı Kazanının da devreye girmesi ile buhar üretim kapasitesi 150 ton/saat’ e ulaşmıştır. Ekim ayında 9MW kapasiteli ters basınçlı buhar türbininin de işletmeye girmesi ile Zorlu Enerji santrallarının kurulu gücü 156 MW ‘a ulaşmıştır Yine Mayıs ayı içinde şirket ödenmiş sermayesinin %20′ si halka arz edilerek 2 trilyon nominal değerli 2 milyar adet hisse senedi İMKB’ de işlem görmeye başlamıştır. 2000 yılı sonunda net satışlarını bir önceki yıla göre %273′lük artışla 39.655.624 milyon TRL’ na yükselten Zorlu Enerji, vergi öncesi karını yine bir önceki döneme göre %811 arttırarak 9.678.872 milyon TRL’ na ve net karını da %803 arttırarak 7.706.447 milyon TRL’ na ulaştırmıştır. 2001 Zorlu Enerji 3 aylık birinci finansal dönemde vergi öncesi karı 14.010.765 milyon TRL ve net karı 11.194.066 milyon TRL olarak gerçekleşmiştir. Merkezi Organize Sanayi Bölgesi Pembe Cd. No:13 Bursa olup, Bursa ve Çorlu’da 2 üretim tesisi bulunmaktadır. ASO 1/ Organize Sanayi Bölgesinde yapımı süren 55MW gücünde doğalgaz kombine çevirim santralının da yılbaşında devreye girmesiyle kurulu gücünü 156 MW dan 211MW ‘a çıkaracak olan şirket yatırımlarının devreye girmesiyle önemli üretim artışı ve maliyet avantajı yakalamıştır.
ZORLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİOTOPRODÜKTÖR GRUBU A.Ş
AYRINTILI GELİR TABLOSU
31.12.1999 31.12.2000 31.12.2001
A. Brüt Satışlar 10.621.955 41.898.661 101.807.381
1. Yurtiçi Satışlar 10.621.955 41.790.973 99.771.237
2. Yurtdışı Satışlar 0 45.796 256.815
3. Diğer Satışlar 0 61.892 1.779.329
B. Satışlardan İndirimler (-) 0 (2.243.037) (9.844.906)
1. Satıştan İadeler (-) 0 0 0
2. Satış İskontoları (-) 0 (2.243.037) (9.844.906)
3. Diğer İndirimler (-) 0 0 0
C. Net Satışlar 10.621.955 39.655.624 91.962.475
D. Satışların Maliyeti (-) (9.337.271) 32.683.058) 82.820.376
BRÜT SATIŞ KARI (ZARARI) 1.284.684 6.972.566 9.142.099
E. Faaliyet Giderleri (-) (212.359) (1.533.628) (6.132.451)
1. Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-) 0 0 0
2. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (-) (21.888) (754.747) (3.839.773)
3. Genel Yönetim Giderleri (-) (190.471) (778.881) (2.292.678)
ESAS FAALİYET KARI (ZARARI) 1.072.325 5.438.938 3.009.648
F. Diğer Faaliyetlerden Gelirler ve Karlar 164.867 3.691.162 40.880.183
1. İştiraklerden Temettü Gelirleri 0 0 0
2. Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri 0 0 0
3. Faiz ve Diğer Temettü Gelirleri 0 1.631.964 7.649.641
4. Faaliyetle İlgili Diğer Gelirler ve Karlar 164.867 2.059.198 33.230.542
G. Diğer Faaliyetlerden Giderler ve Zararlar (-) (3.289) (1.733) (2.186.548)
H. Finansman Giderleri (-) (151.365) (663.740) (26.908.841)
1. Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (-) (151.365) (663.740) (594.067)
2. Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri (-) 0 0 (26.314.774)
FAALİYET KARI (ZARARI) 1.082.538 8.464.627 14.794.442
I. Olağanüstü Gelirler ve Karlar 4.178 1.215.063 753.212
1. Konusu Kalmayan Karşılıklar 0 0 0
2. Önceki Dönem Gelir ve Karları 0 0 0
3. Diğer Olağanüstü Gelirler ve Karlar 4.178 1.215.063 753.212
J. Olağanüstü Giderler ve Zararlar (-) (23.707) (818) (1.818)
1. Çalışmayan Kısım Giderleri ve Zararları (-) 0 0 0
2. Önceki Dönem Gider ve Zararları (-) 0 0 0
3. Diğer Olağanüstü Giderler ve Zararlar (-) (23.707) (818) (1.818)
DÖNEM KARI (ZARARI) 1.063.009 9.678.872 15.545.836
K. Ödenecek Vergi ve Yasal Yükümlülükler (-) (209.989) (1.972.425) (3.272.787)
NET DÖNEM KARI (ZARARI) 853.020 7.706.447 12.273.049
ORANLAR YOLUYLA ANALİZ
1.KARLILIK ORANLARI
a)Öz sermaye Karlılığı
Özsermaye karlılığı rasyosu , firma sahibi ya da ortakların koydukları sermayenin bir birimine isabet eden kar oranını gösterir.
1-Mali Rantabilite (Brüt) =Brüt Kar(Vergiden Önceki)/Öz sermaye
1999 yılı=10.621.955/3.320418 =3,19
2000 yılı=41.898.661/ 53.088.916=0.78
2001 yılı=101.807.381 / 85.175.595=1.19
2-Mali Rantabilite(Net) =Net Kar(Vergiden sonrası)/Öz sermaye
1999 yılı=853.020/3.320418 =0.25
2000 yılı=7.706.447 / 53.088.916=0.14
2001 yılı=12.273.049 / 85.175.595=0.144
b) Tüm Sermaye Karlılığı
Tüm Sermaye Karlılığı=(Kar+Vergi+Faiz)/Tüm Sermaye
Bu oran bir işletmenin kaynaklarını ne ölçüde karlı kullandığını gösterir.
1999 yılı=853.020 +209.989+151.365 / 37.552.422=0.032
2000 yılı=259.321+7.706.447+663740 / 82.449.351=0.104
2001 yılı=12.273.049+3.272.787+26.908.841 / 151.243.208=0.28
c)Sürüm (Satış ) karlılığı= Net Kar/ Net Satışlar
1999 yılı=853.020 / 10.621.955=0.08
2000 yılı=259.321 /39.655.624=0.006
2001 yılı=12.273.049 / 91.962.475=0.133
Faaliyet performansının ölçülmesinde önemli bir gösterge olan bu oran , aynı zamanda fiyatlama , maliyet yapısı ve üretim etkinliğine ilişkin bilgi de verir.
d)Dönem Karı /Net Satışlar
1999 yılı=1.063.009/10.621.955=0,100077
2000 yılı=9.678.872/39.655.624=0,244073
2001 yılı=15.545.836/91.962.475=0,169045
Bu oranın artması için satış indirimlerinin veya maliyetini düşürülmesi gerekir.Bu oran satış hasılatını ne kadarının firmanın vergi öncesi karını oluşturduğunu gösterir.Oranı artırmak için faaliyet giderlerinin azaltılması gerekir.
e)Esas Faaliyet Karı / Net Satışlar
1999 yılı=1.072.325/10.621.955 =0,100954
2000 yılı=5.438.938/39.655.624 =0,1372
2001 yılı=3.009.648/91.962.475 =0,0327
Firmanın faaliyetlerinin ne derecede karlı oldğunu gösteren bir orandır.Oranın yüksek olması ya da yükselme eğilimi göstermesi başarı göstergesi olarak kabul edilir.
f)Brüt Satış Karı / Net Satışlar=Brüt Kar Marjı
1999 yılı=1.284.684/10.621.955=0,1209
2000 yılı=6.972.566/39.655.624 =0,1758
2001 yılı=9.142.099/91.962.475 =0,0994
Brüt kara marjı oranı , firmanın faaliyet etkinliğinin yanı sıra , işletmeni fiyat politikasına ilişkin bilgiler de verir.Kazanılan brüt kar arttıkça , kar marjının da artması , firma yönetiminin başarılı olduğunu gösterir.
g)Finansman Giderleri / Net Satışlar
1999 yılı=151.365 / 10.621.955=0,0143
2000 yılı=663.740 / 39.655.624 =0,0167
2001 yılı=26.908.841 / 91.962.475 =0,2926
Satış hasılatının , ne kadarının finansman giderlerine harcandığını gösterir.
h)Net Kar /Toplam Varlıklar
1999 yılı=853.020 / 37.552.422 =0,0227
2000 yılı=7.706.447 /82.449.351 =0,0935
2001 yılı=12.273.049 /151.243.208 =0,0811
Firmanın yapmış olduğu yatırımın ne kadarını kara dönüştürdüğü, yatırım verim oranı ile ölçülür.
ı)Dönem Karı / Öz Kaynaklar
1999 yılı= 1.063.009 / 3.320.418 =0,3201
2000 yılı=9.678.872 / 53.088.916 =0,1823
2001 yılı=15.545.836 / 85.175.595 =0,1825
Vergi oranlarındaki değişikler, vergiden sonraki net karı etkilemektedir.Bu oran , verginin kar üzerindeki etkisini gösterir.
2. FAALİYET ORANLARI
a)Öz sermaye Dönüşüm Hızı=Net Satışlar / Öz sermaye
1999 yılı=10.621.955 / 3.320.418 =3,199
2000 yılı=39.655.624 / 53.088.916 =0,747
2001 yılı=91.962.475 /85.175.595 =1,0797
Firmanın özsermayesinin ne derecede etkin kullanıldığını gösterir.
b)Tüm Sermaye Dönüşüm Hızı= Net Satışlar / Tüm Sermaye
1999 yılı=10.621.955 / 37.552.422 =0,2829
2000 yılı=39.655.624 /82.449.351 =0,481
2001 yılı=91.962.475 /151.243.208 =0,608
c)Stokların Dönüşüm Hızı= Net Satışlar / Stoklar
1999 yılı=10.621.955 / 83.918 =126,58
2000 yılı=39.655.624 / 2.098.278 =18,89913
2001 yılı=91.962.475 / 861.498 =106,7472
d) Stokların Dönüşüm Süresi = 365 / Stok Dönüşüm Hızı
1999 yılı=365 /126,58 = 2,8 gün
2000 yılı=365 /18,89913 = 20,2 gün
2001 yılı=365 / 106,7472 = 3,4 gün
e) Alacakların Dönüşüm Hızı = Net Satışlar / Kısa Vadeli Ticari Alacaklar
1999 yılı=10.621.955 / 594.529 =17,866
2000 yılı=39.655.624 / 6.023.551 = 6,5834
2001 yılı=91.962.475 / 12.783.450 = 7,1939
f) Alacak Tahsil Süresi = 365 / Alacakların Dönüşüm Hızı
1999 yılı=365 / 17,866=21,4
2000 yılı=365 / 6,5834=56,15
2001 yılı=365 / 7,1939= 51,4
g)Satıcıların Tanıdığı Ortalama Süre ( Borçların ödenme süresi )
1999 yılı=365 1.955.888 /9.337.271 =76,457
2000 yılı=365 3.503.856 / 32.683.058 =39,131
2001 yılı=365 8.852.170 / 82.820.376 =39,013
h) Borç Devir Hızı =Hammadde Alışları / Satıcılar
1999 yılı=9.337.271 / 1.955.888 =4,7739
2000 yılı=32.683.058 / 3.503.856 =9,3277
2001 yılı=82.820.376 / 8.852.170 =9,3559
ı)Maddi Duran Varlık Devir Hızı=Net Satışlar / Maddi Duran Varlıklar
1999 yılı=10.621.955 / 36.129.298 =0,294
2000 yılı=39.655.624 / 54.109.443 =0,7329
2001 yılı=91.962.475 / 87.146.993 =1,0553
k) Duran Varlıkların Devir Hızı =Net Satışlar / Duran Varlıklar
1999 yılı=10.621.955 / 36.131.152 =0,294
2000 yılı=39.655.624 /54.215.837 =0,7314
2001 yılı=91.962.475 / 87.964.948 =1,0454
l ) Dönen Varlıkların Devir Hızı = Net Satışlar / Dönen Varlıklar
1999 yılı=10.621.955 / 1.421.270 =7,4736
2000 yılı=39.655.624 / 28.233.514 =1,4046
2001 yılı=91.962.475 / 63.278.260 =1,4533
m) Toplam Varlıkların Devir Süresi =365 / Tüm Sermaye Dönüşüm Hızı
1999 yılı=365 /0,2829 = 1290,209
2000 yılı=365 /0,481 = 758,8358
2001 yılı=365 /0,608 =600,3289
Bu oran , işletme yatırımlarının etkinliğinin bir ölçüsüdür.
3.SERMAYE YAPISI ORANLARI
a) Öz Sermaye Payı = Öz Sermaye / Tüm Sermaye (ÖZ SAĞLAMLIK)
1999 yılı=3.320.418 / 37.552.422=0,0884
2000 yılı=53.088.916 / 82.449.351=0,6439
2001 yılı=85.175595 / 151.243.208=0,5632
b)Finansal Yapı Oranı= Tüm Borçlar /Öz Sermaye
(BORÇLANMA KATSAYISI)
1999 yılı=7.194.565 / 3.320.418=2,1668
2000 yılı=12.426.675 / 53.088.916=0,2341
2001 yılı=33.833.266 / 85.175595=0,3972
İşletmenin borçlanma yoluyla sağladığı yabancı kaynak ile kendi kattığı sermaye arasındaki ilişkiyi gösterir. Bu oran 1:1 den büyük olmaması gerekir.
c) Kısa Vadeli Borçlar / Öz Kaynak+ Yabancı Kaynak (Tüm Sermaye)
1999 yılı=7.194.565 / 37.552.422=0,1916
2000 yılı=12.426.675 / 82.449.351=0,1507
2001 yılı=33.833.266 / 151.243.208=0,2237
Kısa süreli borçlarla öz sermaye arasında denge olup olmadığını gösterir. oranın yüksekliği risk unsurunun göstergesidir
d) Uzun Vadeli Borçlar / Tüm Sermaye
1999 yılı=27.037.439 / 37.552.422=0,72
2000 yılı=16.933.760 / 82.449.351=0,2054
2001 yılı=32.234.37 / 151.243.208=0,0213
Ticari işletmelerden çok sınai işletmeler için anlamlıdır. Sermaye yoğun teknoloji kullanan işletmelerde, büyük boyutlu yeni yatırımlara girişen firmalarda oran göreli olarak yüksek olabilir. Bu oranda amaç ödenen faizlerin firmaya yük olması bu nedenle de ortaklara dağıtılan kar miktarının azalmasına sebebiyet verir
e) Yatırım Oranı = Duran Varlık / Öz Sermaye + Uzun Süreli Borçlar
1999 yılı=36.131.152 / (3.320.418 + 27.037.439)= 1,190175
2000 yılı=54.215.837 / (53.088.916 + 16.933.760)= 0,774261
2001 yılı=87.964.948 / (85.175595 + 32.234.347)= 0,749212
Bu oran Sabit varlıkların karşılanma oranını gösterir.Öz sermaye ve uzun süreli borçların sabit varlıkları aşan kısmı , dönen varlık finansmanına ayrıldığı için bu oranın %100 den küçük olması durumunda yeterli olduğu düşünülür.
f) Borçtan Yararlanma
1999 yılı=(1 / 0,0884)*( 1.284.684-151365)/1284684 =9,979381
2000 yılı=(1 /0,6439 )*( 6972566-663740)/ 6972566 = 1,405198
2001 yılı=(1 /0,5632)*( 9142099-26908841)/ 9142099 = -3,45064
Bu oran 1’den büyük olduğu sürece borçlanmadan yararlanılmaktadır.
4.LİKİDİTE ORANLARI
a)1. Derecede Likidite= Dönen Varlıklar – Stoklar / Kısa Vadeli Borçlar
1999 yılı=(1.421.270 ¬¬- 83.918 )/ 7.194.565= 0,185884
2000 yılı=(28.233.514 – 2.098.278 )/ 12.426.675 = 2,103156
2001 yılı=(63.278.260 – 861.498 )/ 33.833.266 = 1,844834
İşletmenin kısa süreli borçlarını ödeme gücünü gösterir.Bu oranın 1:1 olması istenir.
b) 2. Derecede Likidite= Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Borçlar ( Cari Oran)
1999 yılı=1.421.270 / 7.194.565 = 0,197548
2000 yılı=28.233.514 / 12.426.675 = 2,272009
2001 yılı=63.278.260 / 33.833.266 = 1,870297
İşletmenin kısa süreli borçlarını ödeme gücünü ölçmek ve net işletme sermayesinin yeterli olup olmadığını görmek için kullanılan bir orandır.Bu oranın yaklaşık olara 2 olması istenir.
c) Nakit Oranı= Hazır Değerler + Menkul Değerler / Kısa Vadeli Borçlar
1999 yılı=1.421.270 + 0 / 7.194.565 = 0,197548
2000 yılı=28.233.514 + 0 / 12.426.675 = 2,272009
2001 yılı=63.278.260 + 0 / 33.833.266 = 1,870297
Buradaki oranlar işletmenin satışlarının durması , alacaklarını tahsil edememesi ve elindeki stoklaı paraya çevirememesi durumunda ,kısa vadeli borçlarını ödeme gücüdür.
d) Yatay Finansman Kuralları
İşletmenin, mal varlıklarının nerelerden finanse edeceğini gösteren kurallardır.İşletmeye sürekli bağlı kalan duran varlıkların , öz kaynak ve uzun süreli dış kaynaklarla finanse edilmesi gerekir.
1-Duran Varlıklar < Öz Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynak
1999 yılı=36.131.152 < 3.320.418 +27.037.439
2000 yılı=54.215.837 < 53.088.916 + 16.933.760
2001 yılı=87.964.948 < 85.175.595 + 32.234.347
2-Duran Varlıklar + Dönen Varlıklar > Öz Kaynak + Uzun Vadeli Yabancı Kaynak
1999 yılı=36.131.152 + 1.421.270 >3.320.418 +27.037.439
2000 yılı=54.215.837 + 28.233.514 >53.088.916 + 16.933.760
2001 yılı=87.964.948 + 63.278.260 >85.175.595 + 32.234.347
e)Dikey Finansman Kuralları
Dış Kaynak < 2 Öz Kaynak
Sermaye Yapısının en az üçtebiri öz kaynaktan oluşmalıdır.
1999 yılı=7.194.565+27.037.439<2 3.320.418
2000 yılı=12.426.675+16.933.760<2 53.088.916
2001 yılı=33.833.266+32.234.347<2 85.175.595
DİKEY YÜZDELER
PASİF (MİLYON T.L 31.121.999 % 31.12.2000 % 31.12.2001 % 1999 2000 2001
KISA VADELİ BORÇLAR 7.194.565 100 12.426.675 100 33.833.266 100 19,15872 15,07189 22,37011
FİNANSAL BORÇLAR 3.929.430 54,61664 5.337.919 42,95533 18.779.984 55,50745 10,46385 6,47418 12,41708
TİCARİ BORÇLAR 1.955.888 27,18563 3.503.856 28,19625 8.852.170 26,1641 5,20842 4,249707 5,852937
DİĞER K.V. BORÇLAR 823.445 11,44538 1.262.403 10,15882 2.581.853 7,631108 2,192788 1,531125 1,707087
ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 0 0 98.275 0,790839 0 0 0 0,119194 0
BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 485.802 6,752347 2.224.222 17,89877 3.619.250 10,69731 1,293664 2,697683 2,393
UZUN VADELİ BORÇLAR 27.037.439 100 16.933.760 100 32.234.347 100 71,99919 20,53838 21,31292
FİNANSAL BORÇLAR 12.838.885 47,48558 16.810.598 99,27268 32.025.864 99,35323 34,18923 20,389 21,17508
DİĞER UZUN VADELİ BORÇLAR 12.276.584 45,40587 0 0 0 0 32,69186 0 0
BORÇ GİDER KARŞILIKLARI 485.802 1,796775 2.224.222 13,13484 3.619.250 11,22793 1,293664 2,697683 2,393
ÖZSERMAYE 3.320.418 100 53.088.916 100 85.175.595 100 8,842087 64,38973 56,31697
SERMAYE 2.350.000 70,77422 10.000.000 18,83632 10.000.000 11,74045 6,257919 12,12866 6,611867
EMİSYON PRİMİ 0 0 30.160.269 56,81086 30.160.269 35,40952 0 36,58036 19,94157
YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞI 76.007 2,289079 4.445.289 8,37329 24.258.919 28,48107 0,202402 5,391539 16,03967
YEDEKLER 41.391 1,24656 776.911 1,463415 8.483.358 9,959846 0,110222 0,942289 5,609084
NET DÖNEM KARI 853.020 25,69014 7.706.447 14,51611 12.273.049 14,40911 2,271545 9,346886 8,114777
TOPLAM PASİFLER 37.552.422 82.449.351 151.243.208 100 100 100
ZORLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİOTOPRODÜKTÖR GRUBU A.Ş ARINDIRILMIŞ HESAP DURUMU
DİKEY YÜZDELER
AKTİF (MİLYON T.L 31.121999 % 31.12.2000 % 31.12.2001 % 1999 2000 2001
DÖNEN VARLIKLAR 1.421.270 100 28.233,514 100 63.278.260 100 3,78 34.2 41.8
HAZIR DEĞERLER 8.022 0,56 86,985 0.3 16.223 0.002 0.02 0.1 0.01
MENKUL KIYMETLER 0 0 0 0 0 0 0 0 0
KISA VAD.TİC.ALAC. 594.529 41 6,023,551 21 12.783.450 25 1.5 7.3 8.4
DİĞER KV ALACAKLAR 1.544 0,1 18,847,859 66 48.994.713 77 0.004 22.8 32.3
STOKLAR 83.918 5,9 2,098,278 7 861.498 1.3 0.22 2.5 0.56
DİĞER DÖNEN VAR. 733.257 51 1,176,841 4 622.376 0.9 2 1.4 0.41
DURAN VARLIKLAR 36.131.152 100 54,215,837 100 87.964.948 100 96 65 58
UZUN VADELİTİCARİ ALACAKLAR 0 0 0 0 0 0 0 0 0
FİNANSAL DUR.VARLIKLAR 0 0 6,350 0.001 30.000 3.4 0 0.00077 0.01
MADDİ DURAN VARLIKLAR 36.129.298 99 54,109,443 99 87.146.993 99 96 65.6 57.6
BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) (1.104.446) (6,344,755) (25.989.480) 2 7.6 17
YAPILMAKTA OLAN YATIRIM 27.196.000 75 12,995,892 23 1.318.213 0.001 72 15.7 0.87
MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 1.854 0,005 100,044 0.1 254.648 0.2 0.004 0.12 0.16
DİĞER DURAN VARLIKALAR 0 0 0 0 533.307 0.6 0 0 0.35
TOPLAM AKTİFLER 37.552.422 82,449,351 151.243.208 100 100 100
ZORLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİOTOPRODÜKTÖR GRUBU A.Ş
ARINDIRILMIŞ HESAP DURUMU
ZORLU ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİMİ OTOPRODÜKTÖR
GRUBU A.Ş’NİN ORANLAR YOLUYLA
DEĞERLENDİRİLMESİ
1.KARLILIK ANALİZİ
Arındırılmış gelir tablosundan da görüleceği üzere işletmenin 1999 yılında brüt kar marjı %12 iken 2000 yılında % 17 ye çıkmış fakat 2001 yılında %10 a düşmüştür.Net kar marjı ise 1999 senesinde %8 2000 yılında %19 2001 yılında da %13 seviyelerinde tespit edilmiştir.İşletmenin brüt satışlarını her yıl artırmasına rağmen aynı oranda faaliyet giderleri o nispette artış göstermiştir.Buradan anlaşılmaktadır ki işletme satış dağıtım ve pazarlama gibi konularında sorun yaşamaktadır.Brüt satışların artması işletme yönetimini başarılı olarak gösterse bile bu tek başına yeterli değildir.Yönetimin verimliliği artırıcı çözümler bulması gerekmektedir.Çünkü iktisadiliği artırmak için ya belirli bir hasılat için daha az masraf yapmak yada aynı masraf tutarı ile daha fazla hasılat elde etmek gerekir.
İşletme 2001 yılında diğer yıllara göre daha fazla satış yapmasına rağmen yine de net kar marjının diğer yıllara göre daha düşük çıkmasında en önemli etkenlerden biri de 2001 yılında işletmenin girmiş olduğu aşırı finansman giderleridir.Net satışların ortalama %30 una tekabül eden bu meblağ bilançoya eksi olarak geçmiş ve net dönem karını düşürmüştür.
İşletme finansman masraflarını ve faaliyet giderlerini makul düzeylere çekebilirse çok daha iyi bir konuma gelebilir.2001 yılında satışlarda yapılan indirimler buna bağlı olarak da satış hasılatındaki artışlar satış miktarının yükseltilmesi ile olmuştur.Buda işletmenin pazardaki payını üretim kalitesini ve çeşitliliğini artırdığı gibi bilgileri verebilir.Uzun vadede firma için olumlu bir durumdur.
2.FAALİYET ANALİZİ
İşletmenin alacak dönüşüm hızı 1999 yılında 17,8 iken 2000 yılında 6,5 ‘a 2001 yılında ise 7.1 olarak tespit edilmiştir.Genel olarak alacak dönüşüm hızında genel bir düşme hakimdir. Buna bağlı olarak alacak tahsil süreleri de 1999 yılında 21 gün , 2000 yılında 56 gün , 2001 yılında da 51 gün olarak tespit edilmiştir.Bu değerlerden anlaşılmaktadır ki firma 1999 yılında çok katı bir tahsil politikası uygularken daha sonra bundan vazgeçerek tahsil sürelerini uzatmıştır.Bunun bir çok sebebi olabilir.Alacak tahsil süresinin uzatılması ile firma Pazar payını artırmak yada vade farkı yoluyla pazardaki konumu güçlendirmek ve daha yüksek bir gelir elde etmek için daha fazla mal satabilmek için bu alacak tahsil sürelerini uzamıştır.Bilançodan da görüleceği üzere en fazla satışı 2001 senesinde yapması bu görüşleri doğrulamaktadır.
Firmanın stok devir hızı 1999 da 126 iken 2000 de 18’a düşmüş 2001 yılında ise tekrar 106‘ya çıkmış buna bağlı olarak stokların dönüşüm süreleri de 1999 yılında 2,8 gün 2000 de 30 gün 2001 yılında ise 3,4 gün olarak tespit edilmiştir.Firmanın 2000 yılında stok dönüşüm süresinin yüksek olması satışların azalması olabilir.Bunun sebebi mal alış veya üretilen malın satışının ayarlanamaması yıl sonu stok değerinin yüksek gösterilmesi, fiyatlar yükselecek mantığıyla stoklara yatırım yapılmasından kaynaklanabilir.Fakat firma daha sonra alacak tahsil sürelerini uzatarak bu daralmayı aşmış ve 2001 senesinde tekrar stok dönüşüm süresini 3,4 seviyesine çekmiştir.2001 yılında satışlar artmış satışların artması da stok da bekleme süresini azaltmıştır.Stok dönüşüm hızının fazla olaması firmanın daha fazla kar elde etmesine olanak verdiği gibi, daha az sermayenin stoklara yatırılmış olduğunu
ifade eder.Stok devir hızı yüksek olan işletme daha fazla rekabet olanağına sahiptir. Böyle bir işletme daha düşük fiyata mal satarak satış hacmini genişletebilir. Kar marjı düşük olsa bile yüksek düzeyde kar sağlayabilir.Ancak şu da bir gerçektir ki Firmanın aşırı stok tutmasının bir maliyeti olduğu gibi, yetersiz stok ile çalışmamasının da bir maliyeti vardır.
Firmaya satıcıların tanıdığı ortalama süre 1999 yılında 76 gün iken 2000 ve 2001 yılında 39 güne düşmüştür.Bu işletme açısından içaçıcı bir durum değildir.Çünkü kısa vadeli borçların fazla olması , kasada daha fazla miktarda nakit bulundurma gerektirir .Kasada fazla miktarda nakitin bulundurulması ise şirketin karlılığını olumsuz yönde etkiler.Bu yüzden işletme ticari borçlarını %5 ten 2000 yılında %4 ‘e çekmiş fakat bu 2001 yılında tekrar %5 çıkmıştır.İşletmenin borç devir hızı 4,7 den 9,3 ‘e çıkmış.Bunun sebebi satıcıların verdiği sürenin az olmasından dolayıdır.Satıcıların verdiği vadenin kısalması genellikle madde ve gereç alımının giderek güçlenmesine yol açar.
İşletmenin maddi duran varlıkların devir hızı 1999 yılında 0,2 ; 2000 yılında 0,7 ;2001 yılında ise1,05 olarak tespit edilmiştir.Buda firmanın duran varlıklara çok fazla yatırım yapmadığını gösterir.2001 yılında maddi duran varlıklar yaklaşık 1 kez devretmiştir.
Firmanın duran varlıklarının oranı %96 dan %58 düşmüş , net satışlarında ise oldukça artış olmuştur.Buna bağlı olara duran varlıkların devir hızı yaklaşık 0,2 den 1,04 ‘de yükselmiştir.Bu oran işletmenin esnekliği hakkında bilgi vermektedir çünkü oranın artması esnekliğin artmasını ve böylece herhangi bir ekonomik kriz esnasında firmanın dayanma gücünün fazlalılığını gösterir.
İşletmenin dönen varlık oranı 1999 yılında %3,78 iken 2000 yılında %34,2 ye 2001 yılında ise %41,8 e yükselmiştir.Dönen varlık devir hızı da 7,4 ten 1,4 ‘e düşmüştür.Yani 1 liralık dönen varlık yatırımına karşılık, alınan satış hasılatı tutarı azalmıştır.
Firmanın , 1999-2001 dönemindeki öz sermaye dönüşüm hızı yaklaşık olarak 3,1 den 1,07 ye düşmüştür.Yani 1 liralık özsermaye ile çevrilebilen iş tutarı azalmıştır.Bu firma açısın iyi bir durum değildir.Çünkü öz sermaye dönüş katsayısının azalması özsermaye karlılığını olumsuz yönde etkiler.Çünkü öz sermayenin yeterli olması durumunda , fazla yabancı kaynak kullanılmasına gerek kalmaz.
Yine 1999 ile 2001 yılları arasında tüm sermaye dönüşüm hızı 0,2 den yaklaşık olarak 0,6 ya yükselmiştir.Yani 1 liralık tüm sermaye ile gerçekleştirilen satış hasılat tutarı artmıştır.Toplam varlıkların devir süresi ise tüm sermaye dönüşüm hızına bağlı olarak ; başlangıçta 1290 iken 2000 yılında 758’e 2002 yılında ise 600 güne inmiştir.Bu değerlerde ki iniş firmanın yatırımlarını etkinleştirmeye çalıştığının bir sonucudur.
3.SERMAYE YAPISININ ANALİZİ
Hangi işletmeyi ele alırsak genel olarak işletmenin sermaye yapısı kısa vadeli borçlar uzun vadeli borçlar ve özsermayesinin toplamından oluşur.Sermayenin toplamı ise işletmenin tüm varlıklarının toplamına eşittir.İşletmenin 1999 yılında özsermayesinin tüm varlıklar içindeki payı %9 iken bu oran 2000 yılında %64 2001 yılında ise %56 olarak tespit edilmiştir.Firma bu durumda özsermayenin tüm varlıklar arasındaki oranı ayarlayamamıştır.Çünkü genel olarak bu oranın %4 ile%60 arasında olması durumunda normal olduğu bilinmektedir.Bu oran sadece 2001 yılında tutturulmuştur.
Firmanın kısa vadeli borçlarının dikey yüzdeleri 1999 yılında %19 2000 yılında %15 2001 yılında ise %22 olarak bulunmuştur.2000 yılında bu dikey yüzdelerdeki düşüş firma için iyi bir gelişmedir.2002 yılında yükselme ise firmanın yüksek finansman giderleriyle karşılaştığını gösterir.Uzun vadeli borçlar ise sırasıyla %71 , %20, %21 dir.Genel olarak bakarsak bir düşüş olduğu görülmektedir.Firmanın 1999-2001 yılları arasındaki borçlanma katsayısı sırasıyla 2,1 0,2 0,3 olarak tespit edilmiştir.Firma 1999 yılındaki oranı hariç diğer oranlar normaldir.Çünkü borçlanma katsayısındaki oran yaklaşık olarak 1.5 tur.Yani bu oranlar 1.5 tan küçükse normal kabul edilir.Genel olarak bakıldığında bazı durumlar hariç sermaye yapısının normal olduğu görülmektedir.Firma tedbir olarak1999 yılında 3.320.418 olan özsermayesini 2000 yılında 53.088.916 ve 2001 yılında da 85.175.595 yaparak aşmaya çalışmıştır.Firmanın özellikle 2001 yılında ödemiş olduğu astronomik düzeydeki finansman giderleri işletmenin karını olumsuz yönde etkilemiş ve düşürmüştür.Bunun sebebi firmanın yatırım yapmak için almış olduğu borçların faizleri olabilir.Bu durum kısa dönemde firmanın karlarını azaltıyor gibi görünse de uzun vadede işletme için olumlu etkiler oluşturur.Çünkü yapılan yatırımlarla işletmenin üretim gücü ve kalitesi artacak bu da daha kolay rekabet ve pazar payının artışı olarak firmaya geri dönecektir.
4. VARLIK YAPISININ ANALİZİ (LİKİDİTE)
Döner varlıkların toplamının Tüm varlıkların oranına iş yoğunluk katsayısı denir.Firmanın bu oranları sırasıyla 3,78; 34,2; 41,8 olarak bulunmuştur.Bura da 1999 yılı 2000 yıllarında bir düşüklük göze çarpmaktadır.Çünkü bu oranların ortalama olarak %40 ile %60 arasında olması normaldir.Bu oran sadece 2001 yılında tutturulmuştur.Buradan da 1999 yılı ile 2000 yıllarında düşük stok bulundurduğu anlaşılabilir.Duran varlıkların tüm varlıkların oranına sabit varlık yoğunluk katsayısı denir.Firmanın 1999 ile 2000 yılları arasındaki bu oranları sırasıyla 96, 65 ve 58 dir.Firmanın 1999 ve 2000 yıllarında bu oranı çok fazladır.Çünkü bu oranın normali %40 ,%60 arasında olmasıdır.Bu oranın yüksek olmasının sebebi firmanın 1999 ile 2000 yılları arasında dönen varlıklardaki stoklar kalemine fazla yatırım yapması olabilir.
VARLIKLA SERMAYE BAĞINTISININ ANALİZİ
Firmanın cari oranı , 1999 yılında 0,1 iken 2001 yılında bu oran 1.8 ‘e yükselmiştir.1999 yılında dönen varlıklara daha az yatırım yapılması cari oranın düşük bulunmasına neden olmuştur.Ayrıca firmanın 1999 yılında kısa vadeli borçlarının yüksek olmasınında etkisi büyüktür Cari oran dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır.1999 yılında cari oranın düşük olmasından yola çıkarak çalışma sermayesinin yetersiz olduğu sonucunu da çıkarılabiliriz.Çünkü çalışma sermayesi de dönen varlıklar ile kısa vadeli borçların farkına eşittir.İşletmenin 1.8’e ulaşan cari oranı normaldir.Bu oranın daha da artırılması öz sermaye karlılığını olumsuz yönde etkileyeceği için iyi değildir.Bu borçların çoğunu finansal borçlar oluşturmaktadır.Firma 1999 yılından sonra kısa vadeli borçlarını artırmasına rağmen dönen varlıklara yatırım yaparak cari oranı nı normal bir düzeye çekmeyi başarmıştır.
Firmanın 1.derecede likidite rasyosu 1999 yılında 0,1 iken 2000 yılında bu oran 2,1’e 2001 de ise 1,8 olarak bulunmuştur.1999 yılında firmanın elinde yeterli ödeme aracı yokken 2000 ve2001 yılında kısa süreli borçlarını azaltarak ve dönen varlıklara daha fazla yatırım yaparak ödeme gücünü artırmıştır.Kredi veren kuruluşlar bu oranın yüksek olmasını isterler fakat bu oranın aşırı yüksek olması gereğinden fazla ödeme aracı elde tutulduğu için işletmenin karlılığını koruma açısından iyi değildir.
Firmanın 1999 yılındaki nakit oranı 0,19 düzeyindedir.Daha sonra bu oran 2000 yılında 2,27 2001 yılında ise 1,8 olarak bulunmuştur.Nakit oranı ; firmanın alacaklarını tahsil edememesi yada elindeki stokları paraya çevirememesi durumunda borç ödeme yeteneğini gösterdiğine göre firma bu konuda bir sıkıntı yaşamıyor .İşletmenin bilançoda görülen borçlar toplamının toplam pasifler içindeki oranı yani borçlanma oranı yıllara göre sırasıyla %90 %35 %43 olarak bulunmuştur.Borçlarda genel olarak 1999 yılındaki orana göre bir azalma olmuştur.1999 yılında aşırı bir borçlanma oranı ile karşılaşılmaktadır.Diğer 2000 ve 2001 yılında ise normal bir oran vardır.Borçlanma oranı olarak %60’ ın altı normal kabul edilmektedir.İşletmenin kısa vadeli borçlarının tüm sermayeye oranının 1/3 civarında olması normal kabul edilir.İşletmenin bu oranı ise sırasıyla 0,19 0,15 0,22 olarak tespit edilmiştir.Firmanın borçtan yararlanma oranında ise ( E>1 ) olduğu sürece borçtan yararlanması gerektiğini gösterir.1999 ve 2000 dönemlerinde borçtan yararlanmanın gerekli olduğu yapılan hesaplarla görülmektedir.2001 yılında ise borçlanma işletmeye yarar sağlamamaktadır.Borçlanma şayet ödenecek faiz miktarından daha fazla kar getirecek işlerde kullanılarak yatırım sahiplerine ayrıca yarar sağlayacak şekilde yatırıma dönüştürülebilirse yararlıdır.Firmaya katkısı olduğu müddetçe borçlanmadan yararlanılmalıdır.İşletmenin 1999 yılındaki yatırım oranı , 1 , 2000 yılında 0,7 ve 2001 yılında ise 0,7 olarak gerçekleşmiştir.Bu oranlara göre firmanın sabit varlıkları karşılamasında herhangi bir sorun görülmemektedir.Çünkü öz sermaye ve uzun süreli borçların sabit varlıkları aşan kısmı , dönen varlık finansmanına ayrılmış durumdadır.Bu değerlere göre sonuç olumludur.
